Thực trạng ngộ độc botulinum sau làm đẹp giá rẻ đang gióng lên hồi chuông cảnh báo về sự chủ quan và thiếu hiểu biết trong cộng đồng.
Khi cái đẹp đánh đổi bằng tính mạng
Thời gian gần đây, Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai) đã tiếp nhận nhiều ca ngộ độc botulinum nặng sau khi tiêm sản phẩm không rõ nguồn gốc, thực hiện tại nhà hoặc tại các cơ sở thẩm mỹ không phép. Những trường hợp này không chỉ cho thấy hậu quả nghiêm trọng của việc làm đẹp “chui”, mà còn phơi bày sự liều lĩnh đáng sợ khi một độc tố chết người bị sử dụng như một sản phẩm thông thường.
Mới đây, một bệnh nhân nữ 34 tuổi (ở Hà Nội) được tiêm botulinum qua quảng cáo trên mạng xã hội để làm thon gọn cằm và xóa nhăn trán. Hai ngày sau, chị bắt đầu thấy khó nuốt, yếu tay chân, rồi nhanh chóng rơi vào tình trạng liệt mềm tứ chi, không thể tự ngồi dậy. Kết quả điện cơ xác định tổn thương thần kinh - cơ đặc trưng do ngộ độc botulinum. Bệnh nhân phải thở máy suốt hơn hai tháng, được điều trị tích cực mới dần hồi phục khả năng vận động.
Trường hợp khác là một phụ nữ 38 tuổi ở Hưng Yên, tự tiêm nhiều loại botulinum mua qua mạng. Hậu quả là sau tiêm, người phụ nữ này xuất hiện khó nói, nhìn đôi, sụp mi, yếu cơ, nuốt khó. Khi nhập viện, bệnh nhân trong tình trạng liệt tứ chi, nguy cơ suy hô hấp cấp. May mắn thay, nhờ được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, chị đã hồi phục sau gần 10 ngày.
Theo Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), botulinum là một trong những độc tố mạnh nhất từng được biết đến. Chỉ cần 0,09 microgram tiêm tĩnh mạch cũng có thể gây tử vong cho người nặng 70kg. Trong y học, chất này được dùng với liều cực nhỏ, đúng chỉ định để điều trị co cứng cơ, đau đầu mạn tính hoặc trong thẩm mỹ xóa nhăn. Tuy nhiên, nguy cơ quá liều hoặc tiêm sai kỹ thuật rất cao nếu thực hiện bởi người không có chuyên môn. Độc tố có thể khuếch tán sang các cơ lân cận hoặc di chuyển ngược dòng thần kinh, gây liệt cơ lan tỏa, suy hô hấp và ngừng tim nếu không được xử trí kịp thời.
Botulinum có bảy loại (A, B, C, D, E, F và G), song chỉ hai loại A và B được ứng dụng trong y học. Loại A thường được sử dụng trong thẩm mỹ do có độc lực thấp, chỉ gây yếu cơ tại chỗ tiêm. Tuy nhiên, sự khác biệt giữa một phương pháp điều trị hiệu quả và một thảm họa y khoa lại phụ thuộc hoàn toàn vào ba yếu tố, gồm: Người thực hiện, cơ sở tiêm và nguồn gốc thuốc. Khi một trong ba yếu tố này không được bảo đảm, nguy cơ ngộ độc tăng cao, thậm chí dẫn đến tử vong.
Thế nhưng trên thực tế, nhiều sản phẩm botulinum được rao bán công khai trên mạng xã hội với giá rẻ bất ngờ, không nhãn mác, không nguồn gốc, không qua kiểm định. Thậm chí, người tiêm không có bằng cấp y khoa vẫn tự ý thực hiện cho khách hàng. Các spa, salon tóc, thậm chí người bán hàng online cũng liều lĩnh tiêm botox cho khách mà không bị phát hiện và xử lý nghiêm. Điều đáng sợ hơn nữa là nhiều người tin rằng botulinum chỉ gây “liệt tạm thời”, song thực tế, độc tố này gắn chặt vào đầu mút dây thần kinh, cắt đứt dẫn truyền thần kinh - cơ khiến bệnh nhân mất hoàn toàn khả năng điều khiển cơ thể, kể cả việc thở. Có người phải thở máy hàng tháng trời, sống phụ thuộc hoàn toàn vào người khác.
Trước thực tế đó, theo Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, từ năm 2009, Cục Quản lý Dược và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã cảnh báo nghiêm ngặt về các tai biến liệt nặng do botulinum, yêu cầu các cơ sở y tế phải tư vấn rõ ràng về nguy cơ và lợi ích trước khi tiêm, đồng thời nghiêm cấm sử dụng sản phẩm không được cấp phép.
Cảnh báo từ các chuyên gia
Trước thực trạng đáng báo động này, các chuyên gia đã đưa ra nhiều khuyến cáo quan trọng để bảo đảm an toàn trong làm đẹp. Theo Tiến sĩ - bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, điều đầu tiên và quan trọng nhất là tuyệt đối không tiêm botulinum tại nhà hoặc tại các cơ sở thẩm mỹ không phép. Bất kỳ thủ thuật nào có can thiệp tiêm truyền đều phải được thực hiện bởi bác sĩ được đào tạo chính quy, tại cơ sở y tế được cấp phép hành nghề.
Thứ hai, chỉ sử dụng các sản phẩm botulinum có nguồn gốc rõ ràng, được Bộ Y tế cấp phép lưu hành. Những sản phẩm trôi nổi, giá rẻ bất thường là hàng giả hoặc hàng pha loãng, không đạt chuẩn, tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc cao. Người dân không nên tin vào các quảng cáo “thần tốc”, “không đau, không rủi ro” được lan truyền trên mạng xã hội.
Thứ ba, khi có các biểu hiện bất thường sau tiêm như sụp mi, yếu cơ, nuốt khó, nói ngọng, thở mệt, cần đến ngay cơ sở y tế để được chẩn đoán và cấp cứu kịp thời. Trong nhiều trường hợp, sự chậm trễ chỉ vài giờ có thể khiến bệnh nhân rơi vào nguy kịch, phải thở máy kéo dài hoặc tử vong do ngừng hô hấp.
Các chuyên gia y tế cũng nhấn mạnh vai trò của quản lý nhà nước. Đó là cần tăng cường kiểm tra, xử phạt nghiêm các cơ sở thẩm mỹ “chui”, xử lý trách nhiệm hình sự đối với những người tự ý tiêm botulinum cho người khác gây hậu quả nghiêm trọng. Đồng thời, các nền tảng mạng xã hội phải có biện pháp mạnh mẽ để kiểm soát, gỡ bỏ quảng cáo sai phạm liên quan đến các sản phẩm làm đẹp tiêm truyền. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về kiến thức an toàn trong thẩm mỹ cần được đẩy mạnh hơn nữa. Mỗi cá nhân cần tỉnh táo, tìm hiểu kỹ về cơ sở, bác sĩ cũng như sản phẩm được sử dụng trước khi quyết định thực hiện bất kỳ thủ thuật nào.
Ngộ độc botulinum không chỉ là lời cảnh báo về sự nguy hiểm của việc sử dụng sản phẩm không nguồn gốc mà còn là hồi chuông thức tỉnh về ý thức của cả người tiêu dùng và người hành nghề. Khi cái đẹp được đặt lên trên sự an toàn, thì bất kỳ mũi tiêm nào cũng có thể trở thành ranh giới giữa thẩm mỹ và thảm họa. Đừng để những mũi tiêm giá rẻ biến ước mơ hoàn thiện bản thân thành nỗi ám ảnh suốt đời.
