Bộ Y tế đang đề xuất từng bước mở rộng quyền lợi BHYT, từ khám chữa bệnh sang khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc, quản lý bệnh mạn tính và một số hoạt động phòng bệnh, trong bối cảnh chi tiền túi cho chăm sóc sức khỏe vẫn chiếm gần 40% tổng chi tiêu y tế.
Theo Bảo hiểm Xã hội Việt Nam, tính đến đầu tháng 9, cả nước ghi nhận 130,7 triệu lượt khám chữa bệnh bảo hiểm y tế (KCB BHYT), tăng 2,7 triệu lượt, tương ứng 2,1% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, KCB ngoại trú đạt 117,1 triệu lượt, tăng 1,8%; điều trị nội trú 13,6 triệu lượt, tăng 4,2%.
8 tháng đầu năm, chi KCB BHYT đạt gần 118.000 tỷ đồng, tăng 11% so với cùng kỳ; trong đó ngoại trú gần 44.800 tỷ đồng, nội trú hơn 73.100 tỷ đồng. Mức chi đạt khoảng 76,3% dự toán cả năm, tương đương 157.200 tỷ đồng.
Tại 10 tỉnh, thành được BHXH Việt Nam phân tích chuyên sâu, một số địa phương có tỷ lệ sử dụng dự toán cao như: Cà Mau 82,1%, Hà Nội 77,7%, TPHCM 77,1%, Vĩnh Long 76,8% và Đồng Nai 74,6%.
Thêm quyền lợi khám sức khỏe, phòng bệnh
Trong khi chi KCB BHYT tăng, quyền lợi BHYT cũng đang được đề xuất mở rộng. Bộ Y tế hiện đang lấy ý kiến dự thảo nghị định quy định về tăng mức hưởng và phạm vi hưởng BHYT theo lộ trình, phù hợp với đối tượng ưu tiên, mức đóng và khả năng cân đối Quỹ BHYT.
Theo dự thảo, từ ngày 1-7-2027, Quỹ BHYT dự kiến thanh toán chi phí khám sức khỏe định kỳ cho một số đối tượng theo lộ trình; đồng thời thanh toán sàng lọc, chẩn đoán viêm gan B, C lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ.
Từ năm 2028 dự kiến mở rộng thanh toán đối với quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh. Một số bệnh ung thư cũng được đưa vào lộ trình thanh toán như ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tuyến tiền liệt và ung thư đại trực tràng.
Dự thảo cũng đề xuất tăng mức hưởng đối với một số nhóm. Chẳng hạn, người từ 75 tuổi trở lên, người dưới 18 tuổi, người khuyết tật nhẹ và người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình được đề xuất tăng mức hưởng từ 80% lên 85% từ ngày 1-7-2027 và tiếp tục tăng theo lộ trình.
Cùng với mở rộng quyền lợi, dự thảo đề xuất điều chỉnh mức đóng BHYT để bảo đảm nguồn lực. Theo đó, mức đóng được đề xuất tăng từ 4,5% lên 5,1% từ năm 2027, sau đó lên 5,4% và 6% theo lộ trình.
Bộ Y tế đồng thời đề xuất tăng mức ngân sách nhà nước hỗ trợ đóng BHYT cho một số nhóm, trong đó học sinh, sinh viên từ 50% lên 70%; người thuộc hộ cận nghèo từ 70% lên 80%; người thuộc hộ gia đình có mức sống trung bình từ 30% lên 50%.
Chi tiền túi vẫn chiếm khoảng 40%
Trong khi quyền lợi BHYT được mở rộng, chi phí KCB vẫn là khoản chi đáng kể với người dân. Tại hội thảo mới đây về tài chính y tế và BHYT toàn dân, ông Hoàng Trung Tuấn, Phó Vụ trưởng Vụ BHYT (Bộ Y tế), cho biết, theo số liệu 6 tháng đầu năm, Quỹ BHYT đã chi 84.800 tỷ đồng, tăng hơn 8.400 tỷ đồng so với cùng kỳ năm 2025.
Cũng theo số liệu được phân tích tại thời điểm 6 tháng đầu năm, tiền thuốc chiếm khoảng 30% tổng chi; xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh 20%; phẫu thuật, thủ thuật 18%; tiền giường 16% và thiết bị y tế 12%.
Đáng chú ý, tiền người dân tự chi trả cho chăm sóc sức khỏe vẫn chiếm gần 40% tổng chi tiêu y tế, duy trì khoảng 40%-45% từ năm 2017 đến nay. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị (về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân) đặt mục tiêu giảm tỷ lệ chi tiền túi của người dân xuống còn 20%-30%.
Các chuyên gia cho rằng, áp lực chi Quỹ BHYT sẽ tiếp tục gia tăng khi dân số Việt Nam già hóa, trong khi nhu cầu điều trị các bệnh không lây nhiễm và bệnh mạn tính ngày càng lớn. Đây là những nhóm bệnh thường cần theo dõi, điều trị dài ngày, kéo theo chi phí chăm sóc sức khỏe cao hơn.
Về nguồn lực cho y tế và phòng bệnh, TS Ong Thế Duệ, Viện Chiến lược và chính sách y tế (Bộ Y tế), đề xuất nghiên cứu sử dụng một phần nguồn thu từ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá, rượu bia và đồ uống có đường để bổ sung nguồn lực cho y tế và các hoạt động phòng bệnh.
Theo ông Duệ, có thể nghiên cứu phân bổ một phần nguồn thu để bổ sung Quỹ BHYT thông qua ngân sách nhà nước, một phần cho các hoạt động phòng bệnh. Nguồn lực này được xác định là bổ sung, không thay thế ngân sách nhà nước dành cho y tế và BHYT.
