Không đòi hỏi nhiều diện tích đất và vốn đầu tư ban đầu không lớn, nhưng lại mang về giá trị kinh tế cao, nghề nuôi ong đang góp phần giúp người dân vùng nông thôn từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống.
Từ lợi thế tự nhiên đến “mỏ vàng” sinh kế
Những ngày đầu xuân, khi hoa rừng bắt đầu bung nở, cũng là lúc người nuôi ong bước vào vụ thu hoạch mật chính trong năm. Tại tổ dân phố Thanh Niên, phường Nam Cường, gia đình ông Nguyễn Quang Huy đã gắn bó với nghề nuôi ong hơn chục năm nay. Từ vài chục đàn ong ban đầu, đến nay ông đã phát triển quy mô lên hơn 100 đàn, trở thành hộ nuôi ong tiêu biểu của địa phương.
Theo ông Huy, nghề nuôi ong không quá vất vả nhưng đòi hỏi phải tỉ mỉ, kiên trì và nắm vững kỹ thuật. Ong là loài nhạy cảm với môi trường, do đó, việc chọn địa điểm đặt đàn, theo dõi thời tiết, nguồn hoa… đều ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng và chất lượng mật.
Quan trọng nhất là phải hiểu được tập tính của ong, biết thời điểm nào ong đi lấy mật nhiều, khi nào cần bổ sung thức ăn, phòng bệnh ra sao. Khi đã nắm chắc kỹ thuật thì nghề này mang lại hiệu quả kinh tế khá ổn định - ông Huy chia sẻ.
Nhờ chăm sóc đúng kỹ thuật, tận dụng tốt nguồn hoa tự nhiên, mỗi năm gia đình ông thu hoạch hàng tấn mật ong. Với giá bán ổn định trên thị trường, sau khi trừ chi phí, mô hình nuôi ong của ông Huy mang về nguồn thu trên 200 triệu đồng/năm. Không chỉ phát triển kinh tế gia đình, ông còn sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ con giống cho nhiều hộ dân trong vùng cùng phát triển nghề.
Tại thôn Đoàn Kết, xã Mậu A, mô hình nuôi ong của ông Đồng Văn Tâm cũng đang phát huy hiệu quả rõ nét. Trước đây, thu nhập của gia đình ông Tâm chủ yếu dựa vào trồng trọt, chăn nuôi nhỏ lẻ. Tuy nhiên, từ năm 2020, ông Tâm đã mạnh dạn chuyển hướng sang nuôi ong khi nhận thấy tiềm năng từ nguồn hoa rừng dồi dào của địa phương.
Ban đầu, do chưa có nhiều kinh nghiệm, đàn ong phát triển chậm, sản lượng mật không cao. Tuy nhiên, sau khi tham gia các lớp tập huấn kỹ thuật, học hỏi từ các hộ nuôi ong đi trước, ông Tâm từng bước cải thiện quy trình chăm sóc, nhân đàn, phòng bệnh. Nhờ đó, quy mô đàn ong ngày càng được mở rộng, chất lượng mật cũng được nâng lên rõ rệt.
Hiện nay, mô hình nuôi ong của ông Tâm không chỉ giúp gia đình có thu nhập ổn định mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho nhiều hộ dân trong thôn. Từ chỗ e dè, nay nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư nuôi ong, hình thành Tổ hợp tác nuôi mật, góp phần khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có của địa phương.
Thực tế cho thấy, nghề nuôi ong có nhiều ưu điểm vượt trội: không chiếm nhiều diện tích đất, có thể tận dụng vườn đồi, bìa rừng; vốn đầu tư ban đầu không quá lớn; sản phẩm dễ tiêu thụ. Đặc biệt, nuôi ong còn góp phần tăng khả năng thụ phấn cho cây trồng, từ đó nâng cao năng suất nông nghiệp, tạo ra giá trị kép cho người dân.
Xây dựng thương hiệu, nâng tầm giá trị mật ong
Nếu như trước đây, mật ong chủ yếu được tiêu thụ nhỏ lẻ, chưa có nhãn mác, giá trị chưa cao; tuy nhiên, hiện nay việc xây dựng thương hiệu và tiêu chuẩn hóa sản phẩm đang mở ra hướng phát triển bền vững hơn cho nghề nuôi ong.
Một trong những điểm sáng là việc phát triển các sản phẩm mật ong đạt tiêu chuẩn OCOP. Đến nay, toàn tỉnh đã có gần 30 sản phẩm mật ong được công nhận đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao và 4 sao, khẳng định chất lượng và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm. Đây không chỉ là “tấm vé thông hành” giúp mật ong địa phương tiếp cận được thị trường rộng lớn hơn mà còn góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho người nuôi.
Tiêu biểu trong việc xây dựng thương hiệu và liên kết sản xuất là Công ty TNHH Phát triển ong miền núi Thanh Xuân, xã Bảo Hà. Với định hướng phát triển bài bản, công ty đã đầu tư từ khâu nuôi ong, thu hoạch đến chế biến, đóng gói sản phẩm theo quy trình đảm bảo an toàn, vệ sinh thực phẩm.
Hiện nay doanh nghiệp này đã xây dựng thành công 5 sản phẩm OCOP 4 sao từ mật ong, mỗi năm cung cấp ra thị trường khoảng 30 tấn mật ong, hơn 2 tấn phấn hoa và 200 kg sữa ong chúa. Các sản phẩm không chỉ được tiêu thụ trong nước mà còn từng bước mở rộng ra thị trường ngoài tỉnh, góp phần nâng cao giá trị thương hiệu mật ong vùng cao.
Không dừng lại ở hiệu quả kinh tế, công ty còn tạo việc làm ổn định cho hơn 30 lao động địa phương với mức thu nhập từ 4 - 6 triệu đồng/người/tháng. Đây là nguồn động lực quan trọng giúp người dân yên tâm gắn bó với nghề, đồng thời góp phần giải quyết việc làm, giảm nghèo bền vững tại địa phương.
Việc liên kết giữa doanh nghiệp và người nuôi ong cũng giúp hình thành chuỗi giá trị khép kín, từ sản xuất đến tiêu thụ. Người dân được hỗ trợ về kỹ thuật, con giống, đầu ra sản phẩm, trong khi doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định, đảm bảo chất lượng. Nghề nuôi ong đang từng bước khẳng định vị thế là một trong những hướng phát triển kinh tế hiệu quả ở khu vực nông thôn.
Tuy nhiên, để nghề nuôi ong phát triển bền vững, vẫn cần có những giải pháp đồng bộ như: quy hoạch vùng nuôi ong phù hợp, tăng cường tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ xây dựng thương hiệu, xúc tiến thương mại… Bên cạnh đó, việc bảo vệ môi trường rừng, duy trì nguồn hoa tự nhiên cũng là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển lâu dài của nghề.
Khi những giọt mật ong vàng óng không chỉ là sản phẩm của thiên nhiên mà còn là kết tinh của sự cần cù, sáng tạo của người dân, thì đó cũng chính là minh chứng cho một hướng đi đúng đắn trong phát triển sinh kế bền vững. Và trên những cánh rừng xanh, “vị ngọt” của mật ong sẽ còn tiếp tục lan tỏa, mang theo hy vọng về một cuộc sống ấm no hơn cho người dân vùng cao.
