Nét đẹp Rằm tháng Giêng trong tâm thức người Việt

Theo âm lịch, hôm nay là Rằm tháng Giêng hay còn gọi là Tết Thượng nguyên, Tết Nguyên tiêu, ngày rằm đầu tiên của năm mới. Trong tâm thức người Việt, đây là ngày lễ trọng đại, không chỉ có ý nghĩa về tôn giáo với ước nguyện mong cầu bình an mà còn mang tinh thần hướng về tổ tiên, nguồn cội.
Bởi thế người Việt vẫn tâm niệm "Lễ Phật quanh năm không bằng Rằm tháng Giêng”.
Hướng về gia đình, nguồn cội
Rằm tháng Giêng là một ngày lễ quan trọng của người Việt, đặc biệt là người theo Phật giáo. Cứ vào ngày này, người ta lại sắp lễ đến chùa để cúng dường, cầu mong sự may mắn, bình an. Theo Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam, ngày Rằm tháng Giêng còn được gọi là ngày Đại hội Thánh Tăng. Trong ngày này, Đức Phật đã kêu gọi các đệ tử nhập thế để phụng sự nhân sinh vì mục đích mang lại phúc lợi số đông và an lạc nhân loại. Nên ngày này, cộng đồng Phật giáo sẽ hội họp lại để nhắc nhở nhau và cam kết làm theo lời Phật, phụng sự nhân sinh và sống tốt đời đẹp đạo.
Nói về nét đẹp của ngày Rằm tháng Giêng trong văn hóa của người Việt, nhà nghiên cứu văn hóa Hoàng Tiến Thắng cho rằng, Tết Nguyên tiêu có nguồn gốc ở Trung Quốc và ảnh hưởng đến nhiều quốc gia ở châu Á, trong đó có Việt Nam. Trong quá trình giao thoa văn hóa, Việt Nam và một số quốc gia trong khu vực đã tiếp nhận và biến đổi Tết Nguyên tiêu theo cách của riêng mình. "Sự tiếp biến đáng kể nhất trong lễ Rằm tháng Giêng chính là việc người Việt đã hình thành một nếp văn hóa tâm linh độc đáo. Đây là dịp mọi người tìm đến các ngôi chùa, đền, miếu, phủ, di tích lịch sử để mong cầu bình an, hướng đến sự thiện lành, nhân ái. Một giá trị nhân văn nữa mà lễ cúng Rằm tháng Giêng có được trong quá trình Việt hóa, là sự gắn kết bền vững giữa các thành viên trong mỗi gia đình khi đứng trước ban thờ gia tiên, nhớ đến công đức của các bậc sinh thành, nhớ về cội nguồn”, nhà nghiên cứu văn hóa Hoàng Tiến Thắng lý giải.
Tại Việt Nam, ngày Rằm tháng Giêng không chỉ chịu ảnh hưởng bởi nguồn gốc Phật giáo mà còn có sự giao thoa với Đạo giáo và tín ngưỡng thờ Mẫu bản địa. Vì thế, vào ngày Rằm tháng Giêng, ngoài việc đi lễ chùa cầu an, người dân thường chuẩn bị mâm lễ để cúng gia tiên, hướng về gia đình, nguồn cội. Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long cho rằng, lễ cúng trong ngày Rằm tháng Giêng cầu kỳ hay đơn giản tùy vào điều kiện, quan niệm của từng gia đình. "Có gia đình làm cỗ chay, có gia đình làm cỗ mặn đầy đủ các món truyền thống, nhưng dù cầu kỳ hay đơn giản thì quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm, thành kính của mỗi người với mong muốn là cầu chúc những điều tốt đẹp, bình an, đó mới là nét văn hóa mà người Việt Nam gìn giữ nhiều đời nay”, Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức nói.
Để lan tỏa những giá trị đẹp
Cùng với nét đẹp văn hóa giữ gìn lâu đời, những nghi thức trong ngày Rằm tháng Giêng dần thay đổi theo thời gian. Đã có những hiện tượng không đẹp trong hoạt động tín ngưỡng khi mặc dù các cấp chính quyền cùng Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã có các văn bản hướng dẫn cụ thể nhưng vẫn còn cơ sở tôn giáo lấy danh nghĩa cầu an để tổ chức dâng sao, giải hạn, cầu siêu thu lợi, gây biến tướng, sai lệch ý nghĩa của hoạt động đi lễ trong ngày Rằm tháng Giêng. Tiến sĩ Nguyễn Viết Chức cho rằng, trọng tâm của Rằm tháng Giêng là lễ cầu quốc thái dân an, cầu nguyện an lành, khỏe mạnh, no đủ, thịnh vượng và phát triển cho đất nước, gia đình. Tuy nhiên, hiểu và cúng lễ sao cho đúng, phần nhiều phụ thuộc vào nhận thức của mỗi người. Việc đốt quá nhiều vàng mã gây lãng phí, ô nhiễm hay lợi dụng tín ngưỡng để trục lợi, mê tín đều đáng lên án và cần phải dẹp bỏ.
(Theo HNMO)

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Nghệ nhân Đinh Thị Hiến: Tâm huyết truyền dạy dân ca Thái

Nghệ nhân Đinh Thị Hiến: Tâm huyết truyền dạy dân ca Thái

Ở tuổi 37, chị Đinh Thị Hiến ở phường Nghĩa Lộ đã có hơn 20 năm thực hành diễn xướng dân ca Thái và trở thành Nghệ nhân Dân gian khi mới 35 tuổi. Mong muốn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, chị Hiến đã mở lớp truyền dạy miễn phí để mọi người cùng nhau giữ gìn những làn điệu dân ca Thái.

Đảm bảo an ninh trật tự mùa lễ hội

Đảm bảo an ninh trật tự mùa lễ hội

Mỗi độ xuân về, khắp các địa phương trong tỉnh Lào Cai lại rộn ràng không khí lễ hội truyền thống với lời ca, tiếng hát, tiếng khèn, điệu múa mang đậm bản sắc văn hóa. Để mùa xuân trọn niềm vui, các cấp, các ngành trong tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ, quyết liệt các giải pháp bảo đảm an ninh trật tự, tạo môi trường an toàn, lành mạnh để Nhân dân vui xuân, vui hội.

Sôi nổi Tết Nav Tsaz năm 2026 ở xã Púng Luông

Sôi nổi Tết Nav Tsaz năm 2026 ở xã Púng Luông

Ngày 01/03, xã Púng Luông tổ chức ngày hội Tết Nav Tsaz năm 2026. Đây là nghi lễ truyền thống mang đậm ý nghĩa tâm linh và bản sắc văn hóa. Không chỉ đơn thuần là dấu mốc khép lại chuỗi ngày vui xuân, Nav Tsaz còn được xem là “Tết của cội nguồn”, của sự tri ân tổ tiên, trời đất và mở ra một chu kỳ lao động, sản xuất mới.

Phường Lào Cai khai hội đền Thượng

Phường Lào Cai khai hội đền Thượng

Diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 01 - 03/03/2026 (tức 13 – 15 tháng Giêng năm Bính Ngọ), Lễ hội xuân Đền Thượng chính thức khai hội với nhiều hoạt động phong phú, đặc sắc ở cả phần lễ và phần hội, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương.

'Sao 24h' - Thế giới giải trí của giới trẻ lên sóng 'giờ vàng' VTV3

'Sao 24h' - Thế giới giải trí của giới trẻ lên sóng 'giờ vàng' VTV3

Chương trình mới “Sao 24h” - bản tin văn hóa, giải trí dành cho giới trẻ, sẽ lên sóng VTV3 (Đài Truyền hình Việt Nam) lúc 19h55 hằng ngày, bắt đầu từ ngày 1-3. Bản tin cập nhật toàn cảnh đời sống giải trí trong nước và quốc tế với phong cách trẻ trung, mới mẻ hướng tới nhóm khán giả “gen Z”.

Giải bài toán biển người đi lễ hội

Giải bài toán biển người đi lễ hội

Những lễ hội chật cứng du khách là tín hiệu vui cho mùa du lịch bội thu, nhưng vẫn đi kèm nỗi lo hạ tầng không đáp ứng được nhu cầu, dẫn đến quá tải. Rác thải tăng đột biến, di sản chịu sức ép vượt ngưỡng là bài toán cần lời giải sau mùa lễ hội với nhiều kỷ lục về lượng khách. 

Sôi nổi lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La

Sôi nổi lễ hội Cầu mùa xã Thượng Bằng La

Ngày 28/02 (tức ngày 12 tháng Giêng Bính Ngọ), tại sân vận động trung tâm xã Thượng Bằng La diễn ra lễ hội Cầu mùa, trong đó điểm nhấn là màn múa đại Dậm Thuông (còn gọi là Xòe Then) với sự tham gia của hơn 1.000 nghệ nhân, diễn viên đến từ các thôn trên địa bàn xã.

Sôi nổi trò chơi dân gian tại Lễ hội Văn hóa các dân tộc xã Dền Sáng

Sôi nổi trò chơi dân gian tại Lễ hội Văn hóa các dân tộc xã Dền Sáng

Trong 2 ngày 27 - 28/02, UBND xã Dền Sáng tổ chức Lễ hội Văn hoá truyền thống cộng đồng các dân tộc Xuân Bính Ngọ 2026 với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, trò chơi dân gian sôi nổi, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách tham gia. Đây là lễ hội lớn đầu tiên của xã sau khi được thành lập trên cơ sở sáp nhập 3 xã: Dền Sáng, Dền Thàng và Sàng Ma Sáo (cũ).

Làng Chút vui hội cầu mùa

Làng Chút vui hội cầu mùa

Những ngày đầu xuân, tại thôn Làng Chút, xã Văn Bàn, tỉnh Lào Cai tưng bừng Lễ hội Xuống đồng năm 2026 trong rộn ràng tiếng trống, hân hoan tiếng cười, chan chứa niềm tin và hy vọng.

Sẵn sàng cho lễ hội đền Thượng năm 2026

Sẵn sàng cho lễ hội đền Thượng năm 2026

Lễ hội Đền Thượng - 10 năm Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, Xuân Bính Ngọ năm 2026 được tổ chức từ ngày 01 - 03/3/2026 (tức từ ngày 13 - 15 tháng Giêng âm lịch) với nhiều hoạt động tâm linh, văn hóa, văn nghệ đặc sắc. Đến nay, công tác chuẩn bị đã được phường Lào Cai tích cực thực hiện, sẵn sàng cho sự kiện văn hóa được mong chờ đầu năm nơi vùng cao Tây Bắc.

Sức sống văn nghệ quần chúng ở Cam Đường

Sức sống văn nghệ quần chúng ở Cam Đường

Ở phường Cam Đường, phong trào văn hóa - văn nghệ quần chúng đang từng bước khẳng định vai trò trong đời sống cộng đồng. Thông qua các câu lạc bộ, tổ, đội sinh hoạt tại khu dân cư, phong trào văn nghệ được duy trì thường xuyên, góp phần tạo không khí vui tươi, tăng cường sự gắn kết và làm phong phú đời sống tinh thần của người dân.

fb yt zl tw