Xã Liên Sơn không chỉ là vùng đất năng động trong phát triển kinh tế mà còn là nơi lưu giữ kho tàng văn hóa truyền thống phong phú. Trong những điệu múa dân gian như múa Nàng tiên, múa Trống tu, múa Sạp, múa Ống…, nổi bật hơn cả là múa Mơi - phong tục đặc sắc mang ý nghĩa thiêng liêng trong đời sống tinh thần của người Mường.
Ông Đinh Văn Thuyên - Trưởng phòng Văn hóa - xã hội, xã Liên Sơn cho biết: “Lễ hội Rằm tháng Giêng hằng năm thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương. Không gian hội xuân tưng bừng với điệu Xòe rộn ràng, hội Hạn khuống, lễ Khai hạ của dân tộc Mường, lễ hội hang Thẩm Han cùng nhiều trò chơi dân gian... nhưng đặc biệt hơn cả là lễ cúng cầu mưa thuận gió hòa và phong tục múa Mơi trong hội Rằm tháng Giêng, tạo nên màn múa linh thiêng, trang trọng”.
Bao đời nay, cứ vào những ngày đầu năm mới, từ mùng 3 đến mùng 8 tháng Giêng, người dân lại tụ họp để múa mời tổ tiên về vui xuân cùng con cháu. Chữ “mời” ấy theo năm tháng đã trở thành “mơi” trong tiếng gọi thân thương của bản làng.
Lễ hội gồm hai phần: phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra tại nhà thầy mo lớn - mo chủ (cầm thần), người có uy tín nhất trong cộng đồng. Ngay từ ngày 29 Tết, trước sân nhà thầy mo đã dựng cây nêu cao vút, trang trí nhiều họa tiết mang ý nghĩa tâm linh: hình xương cá tượng trưng cho ao cá đầy ắp; chiếc chổi biểu trưng cho bông lúa sai hạt; những vòng dây hoa thể hiện ước vọng sung túc, giàu có. Cây nêu không chỉ xác lập không gian linh thiêng mà còn như lời tuyên ngôn về năm mới no đủ.
Mâm lễ cúng tiếng Mường gọi là Pán Cạo được chuẩn bị chu đáo từ sản vật địa phương: đầu lợn, bánh chay (pèng chay), bánh chưng (pèng chưng), bánh ống (pèng ống), cơm, xôi, rau chay, chum rượu nồng men lá... Mỗi lễ vật đều gửi gắm lòng biết ơn tổ tiên đã phù hộ cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, con cháu mạnh khỏe.
Đặc biệt, trong lễ hội không thể thiếu cây bông, tiếng Mường gọi là “Cần Boồng”. Cây bông bắt nguồn từ sự tích về đôi vợ chồng nghèo tìm được hạt bông, trồng nên cây, dệt thành vải, mở ra cuộc sống ấm no.
Trước giờ hành lễ là màn rước lễ vật. Đi đầu là người bê đầu lợn, theo sau là các cô gái Mường trong trang phục truyền thống, váy đen thêu hoa văn tinh tế, áo cánh trắng, thắt lưng xanh, tóc vấn gọn. Đoàn rước đi qua từng ngôi nhà trong bản, tiếng nói cười hòa cùng tiếng bước chân rộn rã rồi tập trung về nhà thầy mo làm lễ.
Khi lễ chính thức bắt đầu, thầy mo mặc trang phục truyền thống, đầu quấn khăn mỡi, tay cầm quạt, ngồi giữa chiếu. Trong không gian trầm mặc, khói hương nghi ngút, ông thay mặt bản Mường khấn thần linh, tổ tiên.
Lời khấn trầm bổng như hòa vào tiếng gió núi, gửi gắm ước vọng một năm mới an lành, mùa màng tốt tươi, cuộc sống đủ đầy.
Ở phần lễ trang nghiêm bao nhiêu thì phần hội lại rộn ràng bấy nhiêu. Phần hội có ba màn múa chính.
Màn thứ nhất là múa Trầu, còn gọi là múa nàng tiên với động tác uyển chuyển, mềm mại như cánh hoa lay động trong gió.
Màn múa thứ hai- múa Mơi là linh hồn của lễ hội. Điệu múa Mơi không ồn ào, không phô trương. Nhịp đi lúc chậm rãi đến mức tưởng như ngưng đọng để nghe được tiếng đất, tiếng trời.
Màn thứ ba là múa Cuội hay còn gọi là thần tiên xuống chơi là cao trào của hội. Người múa trong trạng thái nhập đồng, thể hiện niềm tin rằng thần linh đã nghe lời khấn, về chung vui cùng bản Mường. Bước chân người múa xoay vòng, ánh mắt xa xăm mà rạng rỡ, cả không gian như hòa quyện giữa thực và mơ.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống trước nguy cơ mai một, xã Liên Sơn vẫn kiên trì gìn giữ điệu múa Mơi.
Ông Đinh Văn Thuyên cho biết thêm: “Xã hiện vẫn duy trì và bảo tồn điệu múa Mơi vào dịp đầu năm mới. Qua đó giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về nguồn gốc, trân trọng bản sắc văn hóa dân tộc, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch địa phương”.
Múa Mơi trở thành điểm nhấn, vừa thiêng liêng vừa gần gũi, góp phần khai thác tiềm năng du lịch văn hóa bền vững.
Xuân về, khi nắng trải vàng trên mái nhà sàn, tiếng trống hội lại ngân lên giữa núi rừng Liên Sơn. Điệu múa Mơi vẫn chậm rãi như nhịp tim của bản Mường - nhịp đập của ký ức, của lòng biết ơn và khát vọng tương lai. Trong vòng xoay của thời gian, có thể nhiều điều thay đổi, nhưng bước chân múa Mơi vẫn lặng lẽ gìn giữ hồn cốt Mường, để mỗi độ xuân sang, con cháu lại được nghe “tiếng đất, tiếng trời” vọng về từ cội nguồn sâu thẳm.
Trình bày: Thanh Ba
