Không khí lao động tại xưởng chế biến chả cá An Thường diễn ra hối hả. Cá tươi đưa vào máy tách xương được sơ chế nhanh gọn, bảo đảm vệ sinh và chất lượng nguyên liệu. Mọi công đoạn từ khâu lọc thịt đến đóng gói đều được chủ cơ sở Phạm Ngọc An kiểm tra nghiêm ngặt trước khi xuất bán ra thị trường.
Khó ai nghĩ đằng sau sản phẩm OCOP 3 sao hiện nay là hành trình gần một thập kỷ kiên trì đổi mới tư duy sản xuất của người trưởng thôn Đoàn Kết. Từ chỗ bán cá tươi phụ thuộc thương lái, anh Phạm Ngọc An đã chọn con đường chế biến sâu để từng bước nâng tầm giá trị thủy sản hồ Thác Bà.
Năm 2016, khi được giao gần 9,6 ha mặt nước trên hồ Thác Bà để phát triển nuôi thủy sản, anh Phạm Ngọc An bắt đầu gắn bó với nghề cá. Những ngày đầu, nguồn thu của gia đình gần như phụ thuộc hoàn toàn vào việc bán cá tươi sau mỗi đợt thu hoạch.
Thế nhưng, nghề nuôi cá không phải lúc nào cũng thuận lợi. Có thời điểm hồ Thác Bà bước vào mùa khai thác rộ, cá nhiều nhưng giá giảm sâu. Đầu ra phụ thuộc thương lái khiến không ít chuyến thu hoạch phải bán vội với giá thấp, công sức người nuôi nhận về giá trị không tương xứng.
"Không thể mãi bán cá tươi. Muốn phát triển bền vững thì phải tìm cách nâng giá trị con cá", anh An nhớ lại.
Trăn trở ấy thôi thúc anh tìm hướng đi mới. Năm 2020, anh quyết định chuyển sang chế biến thủy sản. Ban đầu chỉ dừng ở phi lê và làm cá sấy, khi thị trường đón nhận, anh mạnh dạn nghiên cứu các dòng sản phẩm chế biến sâu như chả cá, giò cá, xúc xích, viên mọc... Đáng chú ý, cơ sở luôn kiên định nguyên tắc chỉ sử dụng cá tự nhiên đánh bắt trên hồ Thác Bà, tuyệt đối không dùng cá nuôi để giữ trọn vị ngọt tự nhiên và uy tín thương hiệu.
"Tất cả nguyên liệu của cơ sở đều là cá tự nhiên, không sử dụng cá nuôi", anh An khẳng định.
Nhớ lại thời điểm bắt đầu, anh An cho biết khó khăn lớn nhất là thiếu kiến thức và kinh nghiệm chế biến. Để khắc phục, anh chủ động bỏ ra hơn 21 triệu đồng tham gia lớp đào tạo bài bản về nghề chế biến thủy sản, từ khâu chọn nguyên liệu, phối trộn gia vị đến bảo quản, đóng gói.
Khi đã nắm vững kỹ thuật, anh mạnh dạn đầu tư nhà xưởng và máy móc. Từ nguồn vốn tích lũy cùng khoản vay ngân hàng, anh xây dựng nhà xưởng rộng hơn 600 m², đầu tư đồng bộ hệ thống kho lạnh, máy tách xương, máy phối trộn, máy đùn xúc xích, tủ hấp cùng nhiều thiết bị chuyên dụng khác với tổng kinh phí hơn 3 tỷ đồng.
Đến nay, quy trình sản xuất được tổ chức theo hướng khép kín, bảo đảm an toàn thực phẩm từ khâu tiếp nhận nguyên liệu đến hoàn thiện sản phẩm. Theo anh An, máy móc chỉ hỗ trợ một phần, yếu tố quyết định vẫn là chất lượng nguyên liệu. "Cá không bảo đảm chất lượng thì loại ngay từ đầu. Muốn sản phẩm ngon thì nguyên liệu phải ngon", anh khẳng định.
Những nỗ lực bền bỉ ấy đã được ghi nhận khi chả cá An Thường được Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP công nhận đạt OCOP 3 sao. Danh hiệu này đã khẳng định chất lượng sản phẩm, đồng thời mở ra cơ hội lớn trong việc quảng bá thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ.
Trung bình mỗi tháng, cơ sở tiêu thụ khoảng 2 tấn sản phẩm chế biến, kết hợp cung cấp cá đặc sản tươi sống ra thị trường. Mô hình mang lại doanh thu 2 - 3 tỷ đồng/năm, tạo việc làm ổn định cho 5 lao động thường xuyên cùng hàng chục lao động thời vụ tại địa phương.
Không chỉ nâng cao giá trị thủy sản, cơ sở của anh An còn tạo việc làm tại chỗ cho lao động địa phương. Gắn bó với xưởng chế biến của anh An từ năm 2022, bà Đỗ Thị Hạ chia sẻ: Tận dụng thời gian rảnh buổi chiều đến xưởng sơ chế, đóng gói, tôi vừa có thêm thu nhập ổn định vừa chu toàn được công việc gia đình.
Dù bận rộn điều hành sản xuất, anh Phạm Ngọc An vẫn hoàn thành tốt công việc của một trưởng thôn gương mẫu. Với quan điểm "muốn dân tin thì mình phải làm trước, làm hiệu quả", mô hình của anh đã truyền cảm hứng cho nhiều hộ dân trong thôn mạnh dạn thay đổi tư duy, chuyển từ bán nông sản thô sang chế biến để nâng cao giá trị.
Thời gian tới, anh dự định tiếp tục đa dạng hóa các sản phẩm chế biến từ nguồn cá tự nhiên hồ Thác Bà, nâng cao chất lượng dòng chả cá An Thường, đồng thời mở rộng hệ thống phân phối đến các điểm giới thiệu sản phẩm OCOP, siêu thị và các cơ sở kinh doanh du lịch trong và ngoài tỉnh. Anh cũng sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm cho thanh niên địa phương muốn khởi nghiệp từ nông sản.
"Muốn làm nông nghiệp bền vững thì phải học hỏi và đổi mới. Chỉ bán cá tươi sẽ rất khó đi xa. Khi tạo ra được sản phẩm có giá trị cao hơn thì người nuôi cá mới thực sự sống được bằng nghề", anh An chia sẻ.
Chiều muộn, những chuyến xe chở chả cá An Thường nối đuôi nhau rời xưởng cũng là lúc anh Phạm Ngọc An tất bật chuẩn bị cho cuộc họp thôn. Dù ở vai trò chủ cơ sở hay trưởng thôn, anh vẫn luôn kiên định mục tiêu: nâng tầm sản vật hồ Thác Bà, tạo việc làm và làm giàu cho quê hương từ chính nguồn tài nguyên bản địa.
