Từ đầu năm đến ngày 15/9/2026, tổng thu thuế từ các hộ kinh doanh trên địa bàn 8 xã gồm: Văn Bàn, Võ Lao, Khánh Yên, Dương Quỳ, Chiềng Ken, Minh Lương, Nậm Chày và Nậm Xé đạt 2,056 tỷ đồng, bằng 63,05% dự toán 3,260 tỷ đồng.
Đây là kết quả được hình thành từ công tác quản lý đối với 1.385 hộ kinh doanh, trong đó yêu cầu đặt ra không chỉ là thu đúng, thu đủ mà phải quản lý được sự vận động của hoạt động kinh doanh ngay tại địa bàn.
Theo ông Lê Văn Chương, Trưởng Thuế cơ sở 5 tỉnh Lào Cai, với đặc thù địa bàn rộng, hoạt động kinh doanh phân tán, việc nắm chắc hộ và nguồn thu phải được bắt đầu từ cơ sở.
“Thời gian qua, chúng tôi xác định nắm chắc địa bàn, nắm chắc hộ kinh doanh và nguồn thu là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Cơ quan thuế phối hợp với chính quyền địa phương rà soát, cập nhật thông tin về hộ, cá nhân kinh doanh; đối chiếu tình trạng hoạt động, ngành nghề, quy mô và doanh thu để kịp thời nhận diện những trường hợp mới phát sinh, thay đổi quy mô hoặc có biến động trong hoạt động kinh doanh” - ông Lê Văn Chương chia sẻ.
Cách làm này cho thấy chống thất thu thuế từ cơ sở không đơn thuần là kiểm tra sau khi có dấu hiệu vi phạm mà quan trọng hơn là xây dựng được bức tranh tương đối đầy đủ về hoạt động kinh tế tại địa bàn, từ đó nhận diện những khoảng trống trong quản lý.
Cán bộ Thuế cơ sở 5 tỉnh Lào Cai vì thế không chỉ dựa vào dữ liệu quản lý mà còn bám sát thực tế, tập trung vào các lĩnh vực, ngành nghề, cơ sở có doanh thu lớn và các hoạt động có nguy cơ phát sinh chênh lệch giữa doanh thu thực tế với thông tin kê khai.
Việc rà soát, giám sát xuất hóa đơn điện tử, nhất là hóa đơn khởi tạo từ máy tính tiền, cũng được tăng cường nhằm hạn chế tình trạng bán hàng nhưng không xuất hóa đơn.
Theo ông Lê Văn Chương, mục tiêu cuối cùng của công tác này không phải tạo thêm áp lực cho người kinh doanh mà quan trọng hơn là cơ quan thuế có thể nắm đúng, quản lý đúng và thu đúng nguồn thu, đồng thời giúp người dân hiểu chính sách, chủ động tuân thủ và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng trên địa bàn.
Ở góc độ người kinh doanh, sự thay đổi trong phương thức quản lý thuế cũng đòi hỏi các hộ kinh doanh chủ động hơn trong việc nắm bắt chính sách và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế theo quy định.
Với hộ kinh doanh ở khu vực nông thôn, vùng xa, việc được hướng dẫn trực tiếp giúp chính sách thuế đến gần hơn với người dân, nhất là những hộ mới bắt đầu kinh doanh hoặc chưa quen với các phương thức kê khai, nộp thuế điện tử.
Chị Nguyễn Thị Quanh, hộ kinh doanh trên địa bàn xã Văn Bàn chia sẻ, trước đây việc tiếp cận các quy định về thuế đôi khi còn khó khăn do chính sách có nhiều nội dung phải cập nhật.
“Được hướng dẫn rõ thì người kinh doanh cũng yên tâm hơn, biết mình phải làm gì và tránh những sai sót không đáng có” - chị Nguyễn Thị Quanh cho biết.
Để hỗ trợ người dân, thời gian qua, tại mỗi xã, Thuế cơ sở 5 đã tổ chức từ 1 - 2 buổi tuyên truyền, hướng dẫn hộ kinh doanh sử dụng ứng dụng eTax Mobile. Đồng thời, duy trì nhiều kênh tư vấn qua điện thoại, Zalo để kịp thời hỗ trợ các hộ kinh doanh khi có vấn đề phát sinh.
Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh ngày càng đa dạng, không chỉ diễn ra tại các địa điểm cố định mà còn mở rộng qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, với nhiều hình thức giao dịch, thanh toán. Điều này đặt ra yêu cầu quản lý sát thực tế hơn, nhằm hạn chế bỏ sót đối tượng và doanh thu.
“Hoạt động kinh doanh của hộ, cá nhân ngày càng đa dạng, không chỉ kinh doanh tại cửa hàng mà còn phát sinh qua mạng xã hội và các nền tảng số. Vì vậy, phương thức quản lý thuế cũng phải chuyển từ việc chủ yếu dựa vào kiểm tra sang chủ động nhận diện, nắm bắt hoạt động kinh doanh và khai thác dữ liệu ngay từ cơ sở” - Lê Văn Chương, Trưởng Thuế cơ sở 5 tỉnh Lào Cai nhấn mạnh.
Theo Trưởng Thuế cơ sở 5, nguy cơ thất thu hiện nay chủ yếu nằm ở việc chưa xác định đầy đủ đối tượng đang kinh doanh và doanh thu thực tế phát sinh, nhất là hoạt động dịch vụ, bán hàng qua mạng xã hội, nền tảng số và các trường hợp có doanh thu biến động nhưng chưa được cập nhật kịp thời.
Đây cũng là lý do cơ quan thuế đang tăng cường khai thác, đối chiếu các nguồn thông tin, dữ liệu có sẵn để nhận diện những trường hợp có doanh thu, quy mô kinh doanh biến động nhưng chưa phản ánh đầy đủ trong kê khai.
Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của cấp xã càng được phát huy trong việc nắm địa bàn, cập nhật biến động về hộ kinh doanh và hoạt động kinh tế.
Tại xã Dương Quỳ, chính quyền địa phương đã chủ động rà soát, bổ sung thông tin về hộ mới phát sinh, hộ thay đổi ngành nghề, địa điểm, quy mô kinh doanh, đồng thời trao đổi với cơ quan thuế khi có biến động.
Ông Hà Mạnh Thắng - Phó Chủ tịch UBND xã Dương Quỳ cho biết: "Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, địa phương đặc biệt chú trọng công tác phối hợp, giúp cơ quan thuế có thêm thông tin sát thực tế để quản lý, hạn chế bỏ sót hộ và doanh thu, nhất là khi các phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng.”
Theo ông Lê Văn Chương, điều cốt lõi là xây dựng được cơ chế phối hợp hai chiều, trong đó xã nắm địa bàn, cơ quan thuế quản lý chuyên môn và cả hai cùng tuyên truyền, hỗ trợ người dân.
“Khi xã nắm được hộ mới kinh doanh, hộ thay đổi ngành nghề, địa điểm, quy mô hoặc phát sinh hoạt động kinh doanh mới, thông tin cần được trao đổi kịp thời với cơ quan thuế. Ngược lại, cơ quan thuế chủ động cung cấp thông tin, hướng dẫn chính sách để chính quyền xã phối hợp tuyên truyền, hỗ trợ người dân” - ông Lê Văn Chương chia sẻ.
Điều quan trọng, chống thất thu phải đi cùng hỗ trợ tuân thủ. Khi phát hiện trường hợp có dấu hiệu chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ, cần giải thích để người dân hiểu rõ mình phải thực hiện nghĩa vụ gì, thực hiện như thế nào và vì sao phải thực hiện, thay vì tạo tâm lý bị kiểm tra, bị truy thu.
“Về lâu dài, cần xây dựng cơ chế phối hợp theo hướng xã nắm địa bàn - thuế quản lý chuyên môn - hai bên cùng tuyên truyền, hỗ trợ người dân. Qua đó, cơ quan thuế vừa hạn chế bỏ sót nguồn thu, vừa nâng cao sự đồng thuận, từng bước chuyển từ quản lý hành chính đơn thuần sang quản lý dựa trên dữ liệu, hỗ trợ tuân thủ và đồng hành cùng người nộp thuế” - ông Lê Văn Chương khẳng định.
