Giai đoạn 2022 - 2025, chương trình đã tập trung vào các hoạt động tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, sàng lọc trước sinh và sơ sinh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nâng cao nhận thức về dân số và phát triển, đồng thời xây dựng mô hình điểm để chuyển đổi hành vi trong phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại các xã vùng cao.
Trong lĩnh vực tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn, các đơn vị y tế đã phổ biến thông tin pháp luật về cấm tảo hôn, không kết hôn cận huyết thống, đồng thời cung cấp kiến thức về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, các bệnh di truyền và bẩm sinh trong cộng đồng.
Kết quả, hơn 40.000 lượt người được tư vấn miễn phí về sức khỏe sinh sản tiền hôn nhân, thực hiện 1.407 buổi truyền thông với gần 48.000 lượt người tham gia. Tại các xã khu vực III, tỷ lệ hoàn thành chỉ tiêu tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn đạt từ 100% đến 128% kế hoạch hàng năm, thể hiện nỗ lực của ngành y tế trong việc nâng cao nhận thức và tiếp cận dịch vụ y tế cho thanh niên, vị thành niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Bên cạnh đó, hoạt động sàng lọc trước sinh và sơ sinh cũng đạt nhiều kết quả đáng ghi nhận. Hơn 77.700 lượt người đã được tư vấn kiến thức về sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Sàng lọc trước sinh tại các xã khu vực III năm 2024 đạt 100,2% kế hoạch, sàng lọc sơ sinh thực hiện 5 loại bệnh chính, như: suy giáp trạng bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, tim bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh, đạt 100,2% kế hoạch. Qua đó, góp phần hạn chế tỷ lệ trẻ mắc dị tật bẩm sinh, nâng cao chất lượng giống nòi và sức khỏe cộng đồng.
Chương trình cũng đặc biệt chú trọng công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng do già hóa dân số. Từ năm 2022 đến 2024, hơn 42.700 người cao tuổi tại các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được các chiến dịch truyền thông và cung cấp dịch vụ khám sức khỏe định kỳ tiếp cận. Qua đó, cung cấp kiến thức về phòng chống bệnh không lây nhiễm, chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt, nghỉ ngơi và quản lý theo dõi sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng. Các sản phẩm truyền thông như cẩm nang, tranh lật, bản tin dân số đã được phát hành rộng rãi, nâng cao nhận thức và hành vi chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi.
Một trong những kết quả nổi bật của chương trình là việc triển khai mô hình điểm về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống. Năm 2022, Chi cục Dân số phối hợp với Trung tâm Y tế huyện Bắc Hà lựa chọn thành lập mô hình tại xã Lùng Cải, xã Tả Củ Tỷ, nơi có tỷ lệ phụ nữ sinh con trước tuổi 18 còn cao. Các mô hình này đã thành lập ban chỉ đạo, tổ tư vấn và câu lạc bộ tại cộng đồng, tổ chức hơn 48 hội nghị và 52 buổi tuyên truyền lồng ghép, với tổng số hơn 5.500 lượt người tham gia.
Nhờ vậy, đã có 625 hộ gia đình ký cam kết không vi phạm quy định về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, giảm được 18 trường hợp có ý định tảo hôn, đồng thời xử phạt 5 trường hợp vi phạm. Mô hình điểm phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống đã được bàn giao về UBND xã Tả Củ Tỷ quản lý và tiếp tục duy trì hoạt động, góp phần chuyển đổi hành vi, nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo vệ quyền lợi trẻ em.
Đánh giá tác động và hiệu quả của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đối với lĩnh vực dân số, bà Nguyễn Thanh Vân - Trưởng phòng Dân số và Trẻ em, Sở Y tế cho biết: Chương trình đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao khả năng tiếp cận của người dân đối với thông tin và các dịch vụ về dân số và phát triển. Qua đó, nhận thức và trách nhiệm của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đối với sự phát triển chung của cộng đồng từng bước được nâng lên. Các nhóm đối tượng thụ hưởng như người dân tộc thiểu số, phụ nữ, trẻ em và người cao tuổi có nhiều cơ hội hơn trong việc tiếp cận và sử dụng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe so với thời điểm trước khi triển khai chương trình. Nhờ đó, chất lượng dân số được nâng lên, góp phần cải thiện sức khỏe cả về thể chất lẫn tinh thần, nâng cao tầm vóc và tuổi thọ của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi nói riêng cũng như của toàn tỉnh nói chung.
Tuy nhiên, sau hợp nhất, tỉnh Lào Cai vẫn nằm trong nhóm 3 tỉnh có mức sinh cao so với trung bình cả nước. Một số dịch vụ nhằm nâng cao chất lượng dân số còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai và chưa được thực hiện đầy đủ. Cụ thể, công tác khám sức khỏe cho thanh niên, vị thành niên trước khi kết hôn còn khó triển khai; khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi chưa toàn diện, chủ yếu mới dừng ở sàng lọc; tỷ lệ sàng lọc trước sinh đủ 4 bệnh và sàng lọc sơ sinh đủ 5 bệnh còn thấp... Trong bối cảnh mới, nhiệm vụ công tác dân số đặt ra ngày càng khó khăn hơn đối với một tỉnh miền núi, biên giới, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn như Lào Cai.
Ông Lục Hậu Giang - Phó Giám đốc Sở Y tế nhấn mạnh: Ngành y tế xác định một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phối hợp với các ngành chức năng tiếp tục kiện toàn, củng cố hệ thống tổ chức làm công tác dân số và phát triển từ tỉnh đến cơ sở. Đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ làm công tác y tế, dân số; đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật để thực hiện thành công các mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ công tác dân số và phát triển. Bên cạnh đó, tăng cường phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể địa phương nhằm đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục về dân số và phát triển, hướng tới chuyển đổi hành vi của người dân. Cùng với đó, tiếp tục tăng cường truyền thông về nâng cao chất lượng dân số và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi để người dân hiểu và chủ động tham gia thực hiện các dịch vụ nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với giai đoạn già hóa dân số trong thời gian tới.
