Tạo cơ chế linh hoạt trong điều hành chính sách
Một trong những nội dung đáng chú ý của Dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) là đề xuất sửa đổi khoản 3 - Điều 21, theo hướng trao thêm thẩm quyền cho Chính phủ trong việc điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.
Theo phương án 2 của dự thảo, Chính phủ sẽ được quyết định giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi, căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng cân đối ngân sách nhà nước. Trong trường hợp tiếp tục giảm xuống dưới 70 tuổi, Chính phủ vẫn phải trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định.
Hiện nay, theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội, người từ đủ 75 tuổi trở lên, không có lương hưu hoặc trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng mới được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Đồng thời, thẩm quyền quyết định việc điều chỉnh giảm dần độ tuổi này thuộc về Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Việc chuyển thẩm quyền cho Chính phủ được kỳ vọng sẽ tạo cơ chế điều hành linh hoạt hơn, giúp chính sách có thể được điều chỉnh kịp thời khi điều kiện kinh tế - xã hội và nguồn lực ngân sách cho phép, thay vì phải thực hiện quy trình điều chỉnh kéo dài.
Bên cạnh phương án nêu trên, Bộ Nội vụ cũng đưa ra phương án giữ nguyên quy định hiện hành với độ tuổi hưởng trợ cấp là từ đủ 75 tuổi để lấy ý kiến rộng rãi.
Nhiều địa phương đồng tình mở rộng đối tượng thụ hưởng
Trong quá trình lấy ý kiến, phương án giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội đã nhận được sự đồng tình từ nhiều địa phương.
Tỉnh Sơn La kiến nghị mở rộng đối tượng hưởng đối với người từ đủ 70 tuổi trở lên không có lương hưu, đồng thời đề xuất bổ sung thêm các tiêu chí đánh giá như tình trạng sống đơn thân, khuyết tật hoặc cư trú tại vùng đặc biệt khó khăn, thay vì chỉ căn cứ vào tiêu chí hộ nghèo hoặc cận nghèo.
Theo các ý kiến góp ý, việc bổ sung các tiêu chí này sẽ giúp chính sách hướng đúng đến những người cao tuổi có hoàn cảnh thực sự khó khăn, nhất là nhóm lao động phi chính thức, người làm nông nghiệp hoặc những người không có điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội trong suốt quá trình lao động.
Việc mở rộng diện hưởng trợ cấp cũng được đánh giá là phù hợp với xu hướng già hóa dân số và mục tiêu xây dựng hệ thống an sinh xã hội bao trùm hơn trong thời gian tới.
Không chỉ quan tâm đến độ tuổi thụ hưởng, nhiều địa phương cũng kiến nghị điều chỉnh tăng mức trợ cấp hưu trí xã hội.
Sở Nội vụ các tỉnh Hà Tĩnh và Hưng Yên đề xuất nghiên cứu nâng mức chuẩn trợ cấp nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu sinh hoạt tối thiểu của người cao tuổi trong bối cảnh chi phí sinh hoạt ngày càng tăng.
Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cho rằng việc điều chỉnh mức hưởng cần được tính toán thận trọng để vừa bảo đảm đời sống cho người thụ hưởng, vừa không làm giảm động lực tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện của người dân. Theo quy định hiện hành, mức trợ cấp hưu trí xã hội hằng tháng do Chính phủ quy định và sẽ được rà soát, điều chỉnh định kỳ 3 năm một lần.
Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động sử dụng ngân sách địa phương để hỗ trợ thêm cho người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Hiện mức hỗ trợ tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh là 650.000 đồng/người/tháng; Hải Phòng và Quảng Ninh là 700.000 đồng/người/tháng; Tuyên Quang là 530.000 đồng/người/tháng.
Ngoài khoản trợ cấp bằng tiền, 100% người hưởng trợ cấp hưu trí xã hội đều được cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí, góp phần giảm gánh nặng chi phí khám, chữa bệnh khi tuổi cao, sức khỏe suy giảm.
Theo các chuyên gia, việc giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội không chỉ là điều chỉnh về chính sách mà còn góp phần từng bước hình thành mức sàn an sinh tối thiểu cho người cao tuổi không có lương hưu hoặc nguồn thu nhập ổn định. Chính sách này đặc biệt có ý nghĩa đối với lao động phi chính thức, lao động nông thôn và phụ nữ có quá trình tham gia thị trường lao động không liên tục.
Về lâu dài, các chuyên gia cho rằng cần xây dựng hệ thống dữ liệu an sinh xã hội thống nhất, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và dữ liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam để việc xác định đối tượng và chi trả trợ cấp được thực hiện tự động, minh bạch, giảm thủ tục hành chính và giúp người dân không phải tự chứng minh hoàn cảnh để được thụ hưởng chính sách.
