Lào Cai là tỉnh miền núi, biên giới, có trên 57,6% dân số là người dân tộc thiểu số, sinh sống phân tán ở nhiều địa bàn vùng cao, vùng sâu, vùng đặc biệt khó khăn. Xác định giáo dục là chìa khóa quan trọng để nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực và tạo động lực cho phát triển bền vững, tỉnh đã ưu tiên huy động và sử dụng hiệu quả nhiều nguồn lực để chăm lo điều kiện học tập cho học sinh dân tộc thiểu số, từng bước thu hẹp khoảng cách giáo dục giữa vùng thấp và vùng cao.
Theo ông Luyện Hữu Chung - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lào Cai, với địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, việc tổ chức mạng lưới trường lớp luôn là bài toán không đơn giản. Hiện, toàn tỉnh có 1.046 cơ sở giáo dục với 1.372 điểm trường, phục vụ hơn 386 nghìn trẻ em, học sinh, học viên; trong đó học sinh là người dân tộc thiểu số chiếm khoảng 70%. Việc duy trì, sắp xếp hợp lý hệ thống trường lớp đã tạo điều kiện để học sinh ở các thôn, bản vùng khó khăn được đến trường đầy đủ.
Để tạo điều kiện cho học sinh vùng cao được học tập ổn định, tỉnh duy trì 17 trường phổ thông dân tộc nội trú và 182 trường phổ thông dân tộc bán trú. Tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia toàn tỉnh từng bước được nâng lên, hiện đạt 57,4%. Tỷ lệ học sinh dân tộc thiểu số cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông được học tập tại các trường phổ thông dân tộc nội trú đạt 4,8%, trong đó cấp trung học cơ sở đạt 4,2% và trung học phổ thông đạt 6,8%.
Cùng với hệ thống trường nội trú, bán trú, 182 trường phổ thông dân tộc bán trú trên địa bàn tỉnh đang tổ chức bán trú cho hơn 51.840 học sinh, được hưởng chính sách hỗ trợ theo Nghị định số 66/2025/NĐ-CP. Qua đó, góp phần quan trọng trong việc duy trì sĩ số, giảm tỷ lệ bỏ học, nhất là ở các xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn.
Nhờ tổ chức hiệu quả mô hình bán trú, nội trú gắn với việc thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách hỗ trợ, tỷ lệ chuyên cần của học sinh vùng cao trên địa bàn tỉnh Lào Cai được cải thiện rõ rệt. Nếu như trước đây, tại nhiều xã vùng cao, vùng đặc biệt khó khăn, tỷ lệ chuyên cần chỉ đạt khoảng 94 - 95%, thì những năm gần đây, tại các trường có tổ chức bán trú, nội trú, tỷ lệ này đã tăng lên mức 98 - 99%.
Cùng với đó, tỷ lệ học sinh bỏ học, nhất là ở bậc tiểu học và trung học cơ sở vùng đồng bào dân tộc thiểu số giảm mạnh qua từng năm. Giai đoạn trước khi mở rộng mô hình bán trú, có địa bàn, tỷ lệ bỏ học dao động từ 1 - 1,2%/năm; đến nay, con số này giảm xuống còn 0,3%, nhiều trường bán trú ở vùng cao không còn học sinh bỏ học. Đây là minh chứng rõ nét cho hiệu quả trực tiếp của việc chăm lo điều kiện học tập, sinh hoạt cho học sinh dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.
Bên cạnh đầu tư cơ sở vật chất, ngành giáo dục Lào Cai tiếp tục chú trọng phát triển giáo dục dân tộc, giáo dục đặc thù thông qua nhiều mô hình phù hợp thực tiễn, như: “Trường học nông trại”, “Trường học du lịch”, “Trường học hạnh phúc”, “Trường bán trú dân nuôi - Lương thực cho em”, “Học sinh bán trú tự quản - Giúp nhau cùng tiến bộ”. Các mô hình này không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn gắn giáo dục với đời sống, văn hóa và sinh kế của đồng bào dân tộc thiểu số.
Tại cơ sở, sự quan tâm chăm lo cho học sinh dân tộc thiểu số được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực, từ bữa ăn, giấc ngủ, điều kiện sinh hoạt đến học tập và rèn luyện kỹ năng sống. Qua đó, giúp học sinh yên tâm đến trường, đồng thời tạo sự tin tưởng cho phụ huynh đối với mô hình giáo dục nội trú, bán trú.
Em Lê Đình Nhất - học sinh lớp 8A, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THCS Yên Bình cho biết: Được học tập và sinh hoạt tại trường bán trú giúp em yên tâm hơn. Thầy cô không chỉ hướng dẫn học tập mà còn quan tâm đến sinh hoạt hằng ngày của học sinh; điều kiện ăn ở, học tập đầy đủ, an toàn giúp em tập trung học tốt hơn và có thêm động lực phấn đấu.
Ở bậc trung học phổ thông, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Yên Bái tiếp tục khẳng định vai trò là cái nôi đào tạo, bồi dưỡng học sinh dân tộc thiểu số có năng lực, tạo nguồn nhân lực cho địa phương. Nhà trường chú trọng nâng cao chất lượng dạy học gắn với chăm lo đời sống sinh hoạt, kỹ năng sống và giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh; việc thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách nội trú là yếu tố quan trọng giúp học sinh yên tâm học tập, rèn luyện toàn diện.
Theo thầy giáo Vũ Hải - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Yên Bái, nhà trường không chỉ chú trọng nâng cao chất lượng dạy học mà còn đặc biệt quan tâm đến đời sống sinh hoạt, kỹ năng sống và giáo dục bản sắc văn hóa cho học sinh. Việc thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách nội trú là điều kiện quan trọng để học sinh yên tâm học tập, rèn luyện và phát triển toàn diện.
Chị Hoàng Thị Ninh - thôn Gốc Sổ, xã Mậu A, phụ huynh của em Lý Hiểu Minh, học sinh lớp 11C1, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Yên Bái cho biết: “Gia đình ở xa trung tâm, điều kiện còn khó khăn, nhờ có trường nội trú, con tôi được chăm lo đầy đủ, học hành tiến bộ, chúng tôi rất yên tâm và tin tưởng vào chủ trương của Nhà nước, của tỉnh”.
Việc chăm lo điều kiện học tập cho học sinh dân tộc thiểu số không chỉ bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng cho học sinh vùng cao, mà còn là giải pháp căn cơ, lâu dài, thể hiện trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền các cấp tỉnh Lào Cai trong xây dựng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, hài hòa và hạnh phúc của tỉnh trong những năm tới.
