Mỗi dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu đổi tiền mệnh giá nhỏ, tiền mới để lì xì, đi lễ đầu năm của người dân tăng cao. Lợi dụng tâm lý này, nhiều cá nhân, tổ chức đã công khai cung cấp dịch vụ đổi tiền lẻ thu phí, nhất là trên không gian mạng. Tuy nhiên, dưới góc độ pháp lý, đây là hoạt động tiềm ẩn nhiều rủi ro và có thể bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.
Một số bài viết quảng cáo đổi tiền mới, tiền lẻ trên mạng xã hội Facebook.
Mới đây, Công an tỉnh Hưng Yên ra cảnh báo, trong đó nêu rõ, vào thời điểm cuối năm, trên các nền tảng mạng xã hội thường xuất hiện nhiều bài viết quảng cáo dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ với mức phí “ưu đãi”. Để tạo lòng tin, các đối tượng đăng tải hình ảnh, video khoe số lượng lớn tiền mặt, nhiều mệnh giá, kèm theo cam kết giao dịch nhanh chóng, an toàn.
Thủ đoạn phổ biến là ban đầu giao dịch suôn sẻ với số tiền nhỏ. Khi nạn nhân tin tưởng, gom tiền từ người thân để đổi số lượng lớn nhằm hưởng mức phí thấp hơn, các đối tượng sẽ chiếm đoạt tiền đặt cọc hoặc tráo đổi tiền giả. Không ít trường hợp, người dân không chỉ mất tiền mà còn vô tình vướng vào vòng lao lý nếu sử dụng số tiền giả để thanh toán, mua bán hay trao đổi - hành vi có thể bị xử lý về tội “Lưu hành tiền giả”.
Trước thực tế này, Công an tỉnh Tuyên Quang cũng cảnh báo người dân, càng gần Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ càng gia tăng, kéo theo tình trạng cá nhân, tổ chức tự phát nhận đổi tiền thu phí từ 2% đến 15%. Hoạt động này không chỉ tiềm ẩn nguy cơ lừa đảo, tiền giả, tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông mà còn gây xáo trộn thị trường tiền tệ, ảnh hưởng đến công tác quản lý của Nhà nước.
Dưới góc độ pháp lý, Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng luật sư Kết nối cho rằng, theo Thông tư số 25/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước, việc thu, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông là hoạt động thuộc thẩm quyền của Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng được phép. Điều 6 Thông tư này quy định rõ: các đơn vị thu đổi có trách nhiệm đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông cho khách hàng khi có nhu cầu, không được thu phí, không hạn chế số lượng và không yêu cầu thủ tục giấy tờ. Đồng thời, Điều 12 và Điều 13 của Thông tư cũng quy định chỉ Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng hợp pháp mới được thực hiện hoạt động thu đổi tiền, và phạm vi thu đổi chỉ áp dụng đối với tiền không đủ điều kiện lưu thông.
Từ các quy định trên, theo luật sư Hùng, pháp luật không cho phép cá nhân, tổ chức không có chức năng ngân hàng thực hiện hoạt động đổi tiền như một hình thức kinh doanh. Đặc biệt, việc đổi tiền mới, tiền còn đủ tiêu chuẩn lưu thông nhằm mục đích kiếm lời là hành vi trái pháp luật. Trong thực tế, các hoạt động đổi tiền lì xì dịp Tết thường nhắm đến tiền mới, tiền mệnh giá nhỏ vẫn đang lưu thông bình thường, không thuộc trường hợp được phép thu đổi theo Thông tư 25/2013/TT-NHNN.
Luật sư Nguyễn Ngọc Hùng, Trưởng Văn phòng luật sư Kết nối.
“Pháp luật hiện hành không cấm việc đổi tiền giữa các cá nhân với nhau nếu chỉ mang tính chất trao đổi ngang giá, không thu phí, không nhằm mục đích sinh lợi. Đây có thể được xem là một giao dịch dân sự thông thường, phát sinh từ nhu cầu thực tế trong đời sống. Tuy nhiên, khi việc đổi tiền được thực hiện có hệ thống, công khai chào mời, thu phần trăm phí hoặc chênh lệch để hưởng lợi thì hành vi này đã vượt ra ngoài phạm vi trao đổi dân sự và có dấu hiệu của việc “thực hiện đổi tiền không đúng quy định của pháp luật”, luật sư Hùng phân tích.
Theo khoản 5 Điều 30 Nghị định số 88/2019/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, cá nhân có hành vi đổi tiền không đúng quy định có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng. Trường hợp vi phạm do tổ chức thực hiện, mức phạt sẽ gấp đôi, từ 40.000.000 đồng đến 80.000.000 đồng. Ngoài ra, tùy tính chất và mức độ vi phạm, người vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.
Như vậy, hoạt động kinh doanh đổi tiền lẻ dịp Tết, đặc biệt là đổi tiền mới để thu phí, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật và bị xử phạt nặng. Người dân cần thận trọng, tránh tham gia hoặc tổ chức các dịch vụ đổi tiền trái phép, đồng thời, nên thực hiện việc đổi tiền tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng hợp pháp để bảo đảm quyền lợi và tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Từ thực tế trên, cơ quan công an khuyến cáo người dân không tham gia các dịch vụ đổi tiền lẻ, tiền mới thu phí trên mạng xã hội hoặc ngoài xã hội; khi có nhu cầu chính đáng, nên đến trực tiếp các ngân hàng, tổ chức tín dụng hợp pháp. Đồng thời, cần cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo, không chuyển tiền đặt cọc và kịp thời báo cho cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu vi phạm để được xử lý theo quy định.
