Những năm qua, Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực trong thúc đẩy bình đẳng giới và triển khai Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh của Liên hợp quốc.
Vai trò, vị thế của phụ nữ trong hệ thống chính trị, trong đối ngoại, quốc phòng và an ninh ngày càng được nâng cao.
Tỷ lệ phụ nữ tham gia các vị trí lãnh đạo, quản lý từng bước tăng lên; sự tham gia của phụ nữ trong các hoạt động hợp tác quốc tế ngày càng thực chất và hiệu quả.
Phụ nữ là bộ phận quan trọng của lực lượng vũ trang, Quân đội nhân dân Việt Nam, có nhiều đóng góp to lớn trên các lĩnh vực tham mưu, hậu cần, kỹ thuật, y tế, nghiên cứu khoa học, đào tạo và đối ngoại quốc phòng.
Đặc biệt, nữ quân nhân Việt Nam đã trực tiếp tham gia hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên hợp quốc, đảm nhiệm những vị trí đòi hỏi cao về trình độ chuyên môn, bản lĩnh, kỷ luật và khả năng làm việc trong môi trường đa quốc gia.
Thực tiễn đó khẳng định phụ nữ Quân đội Việt Nam không chỉ là lực lượng được quan tâm, tạo điều kiện, mà thực sự là nguồn lực quan trọng đóng góp tích cực cho hòa bình và an ninh ở cả bình diện quốc gia và quốc tế.
Phát huy vai trò phụ nữ Quân đội trong kỷ nguyên số
Bước vào kỷ nguyên số, chuyển đổi số trong lĩnh vực quốc phòng mở ra cơ hội mới nhằm nâng cao hiệu quả lãnh đạo, chỉ huy, quản lý và thực hiện nhiệm vụ.
Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, cho rằng đối với phụ nữ Quân đội, đây là điều kiện thuận lợi để tiếp cận tri thức, công nghệ mới, mở rộng không gian tham gia và khẳng định năng lực trong những lĩnh vực đòi hỏi hàm lượng tri thức và công nghệ cao.
Tuy nhiên, môi trường số cũng tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn thông tin, tấn công mạng, lạm dụng không gian mạng cũng như các hình thức bạo lực, quấy rối trực tuyến.
Vì vậy, nâng cao năng lực số phải đi đôi với tăng cường nhận thức, kỹ năng và cơ chế bảo đảm an toàn, kỷ luật, trách nhiệm trong sử dụng không gian mạng.
Nhận thức rõ yêu cầu đó, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng Việt Nam luôn quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo công tác vì sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới trong Quân đội.
Trong tiến trình chuyển đổi số, Bộ Quốc phòng đặc biệt chú trọng phát triển nguồn nhân lực, trong đó có đội ngũ cán bộ, hội viên phụ nữ, gắn nâng cao năng lực số với bảo đảm an toàn, kỷ luật và hiệu quả công tác, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.
Trọng tâm được xác định trên ba phương diện: làm rõ yêu cầu mới đối với nâng cao năng lực số cho phụ nữ Quân đội trong từng lĩnh vực, nhất là đối ngoại quốc phòng, gìn giữ hòa bình và hợp tác quốc tế; nhận diện đầy đủ các nguy cơ, rủi ro về an ninh, an toàn trong môi trường số, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về xây dựng cơ chế, chính sách và môi trường làm việc an toàn cho phụ nữ; tìm kiếm những giải pháp khả thi nhằm tăng cường sự tham gia thực chất và vai trò lãnh đạo của phụ nữ trong các hoạt động vì hòa bình và an ninh, thúc đẩy lồng ghép vấn đề giới trong hoạch định chính sách, chương trình và kế hoạch hành động.
Đại tá Nguyễn Thị Thu Hiền, Trưởng ban Phụ nữ Quân đội, nhấn mạnh trong bối cảnh hòa bình và an ninh đang đứng trước những thách thức ngày càng phức tạp, đan xen giữa truyền thống và phi truyền thống, chuyển đổi số không chỉ là xu thế công nghệ mà đã trở thành yếu tố cấu thành của năng lực quốc gia, năng lực quốc phòng và năng lực của mỗi cá nhân.
Việc Việt Nam ban hành Chương trình hành động quốc gia về Phụ nữ, Hòa bình và An ninh giai đoạn 2024-2030 thể hiện sự cụ thể hóa cam kết quốc tế, đồng thời cho thấy tầm nhìn chiến lược của Đảng, Nhà nước trong việc đặt con người - trong đó có phụ nữ - ở vị trí trung tâm của hòa bình và an ninh.
Trưởng ban Phụ nữ Quân đội cho biết thời gian qua, Bộ Quốc phòng đã cụ thể hóa bằng Kế hoạch hành động vì sự tiến bộ của phụ nữ và bình đẳng giới, thực hiện Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh trong Quân đội giai đoạn 2026-2030 với 8 mục tiêu, 26 chỉ tiêu cụ thể.
Bên cạnh 6 lĩnh vực kế thừa và phát triển từ các giai đoạn trước (chính trị; kinh tế, lao động; gia đình và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới; y tế, chăm sóc sức khỏe; giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học; thông tin, truyền thông), kế hoạch bổ sung 2 lĩnh vực mới là chuyển đổi số và thực hiện Chương trình Phụ nữ, Hòa bình và An ninh.
Kế hoạch đã được triển khai sâu rộng tới gần 800 Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ trong toàn quân, xác định phụ nữ Quân đội không chỉ là đối tượng được quan tâm, bảo vệ mà trước hết là chủ thể tham gia, chủ thể kiến tạo và đóng góp cho hòa bình và an ninh.
Tìm kiếm động lực mới cho bình đẳng và an ninh bền vững
Từ góc nhìn quốc tế, theo bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng đại diện Cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women) tại Việt Nam, trao quyền và bảo vệ nữ quân nhân trong kỷ nguyên số không chỉ là việc bảo vệ các quyền cơ bản của phụ nữ và trẻ em gái trên không gian mạng, mà còn là sự sẵn sàng hoạt động, thích ứng và đẩy mạnh lợi thế chiến lược và an ninh số của quốc gia.
Việc đảm bảo phụ nữ có các kỹ năng, cơ chế bảo vệ và cơ hội lãnh đạo cần thiết là rất quan trọng trong việc củng cố lực lượng vũ trang và nâng cao hiệu quả của công tác quốc phòng và an ninh bền vững.
Chia sẻ về vấn đề này, Trung tá Paul Payne, Tùy viên Quốc phòng Canada tại Việt Nam, cho biết Canada nhấn mạnh vai trò dẫn dắt trong thúc đẩy Chương trình nghị sự Phụ nữ, Hòa bình và An ninh thông qua việc tài trợ sáng kiến này, triển khai qua lực lượng vũ trang Canada và Cục Huấn luyện và Hợp tác Quân sự.
Trong khuôn khổ quan hệ đối tác lâu dài với Việt Nam, Canada hỗ trợ huấn luyện gìn giữ hòa bình, tăng cường năng lực có lồng ghép giới, cùng các ưu tiên mới như an ninh số cho nữ quân nhân.
Thông qua các chương trình hợp tác huấn luyện quân sự, giảng viên và chuyên gia Canada góp phần nâng cao năng lực của Việt Nam trong chuẩn bị và triển khai nữ quân nhân tham gia gìn giữ hòa bình, lồng ghép góc nhìn giới trong hoạt động quân sự, và tăng cường bảo vệ nữ quân nhân trước các rủi ro an ninh mạng. Điều này thể hiện cam kết của Canada đối với hợp tác thực chất, góp phần nâng cao hiệu quả, tính bao trùm và an toàn của các hoạt động gìn giữ hòa bình trên toàn cầu.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia, xây dựng Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số, Quân đội nhân dân Việt Nam triển khai mạnh mẽ chiến lược hiện đại hóa, xây dựng Quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công nghệ nền tảng, có tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực quân sự, từ chỉ huy-tham mưu, huấn luyện-đào tạo, hậu cần-kỹ thuật, y tế quân sự đến công tác chính trị, tư tưởng và quản lý nhân sự.
Theo Đại úy Quân nhân chuyên nghiệp Vũ Thị Hạnh, chuyên viên chính Trí tuệ nhân tạo (Trung tâm Viettel AI, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội), việc xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao năng lực sử dụng AI hiệu quả, an toàn trong công việc và cuộc sống của phụ nữ Quân đội góp phần xây dựng Quân đội hiện đại, nhân văn và bền vững trong kỷ nguyên số.
Để sử dụng AI hiệu quả, an toàn, Đại úy Vũ Thị Hạnh cho rằng phụ nữ Quân đội cần được phát triển theo khung năng lực gồm 6 yếu tố cốt lõi: Năng lực nhận thức về AI (AI Literacy); năng lực sử dụng công cụ AI trong công việc; năng lực bảo đảm an toàn thông tin; năng lực tư duy phản biện với AI; năng lực đồng sáng tạo với AI; năng lực lãnh đạo và quản trị AI.
Để phát triển theo khung năng lực nêu trên cho phụ nữ Quân đội, Đại úy Vũ Thị Hạnh đề xuất trước hết cần nâng cao năng lực cốt lõi và tư duy về AI, chuyển từ tư duy "AI là công cụ xa lạ" sang "AI là trợ lý đắc lực."
Chuyển đổi số nếu không được quản trị tốt có thể tạo ra rủi ro mới về mất an toàn, bất bình đẳng và nguy cơ đối với phụ nữ, trẻ em, song nếu được tiếp cận đúng, đây sẽ là không gian mới để phụ nữ tham gia sâu hơn, hiệu quả hơn và an toàn hơn vào các lĩnh vực của đời sống, trong đó có quốc phòng-an ninh.
Trong dòng chảy đó, việc nâng cao năng lực số, bảo đảm môi trường làm việc an toàn và thúc đẩy vai trò lãnh đạo của phụ nữ Quân đội không chỉ là yêu cầu của tiến trình hiện đại hóa Quân đội, mà còn đóng góp thiết thực vào mục tiêu hòa bình, an ninh, phát triển bền vững của Việt Nam và cộng đồng quốc tế.
