Biết thêu thùa, dệt vải từng là tiêu chí quan trọng đánh giá sự giỏi giang, nết na của người con gái Thái. Nhưng hiện nay, nghề dệt thổ cẩm truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, cách thức tạo ra sản phẩm cũng dần thay đổi theo sự phát triển của công nghệ. Tuy nhiên, chiếc khăn Piêu vẫn giữ trọn vị trí thiêng liêng, là vật dụng không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào Thái Mường Lò.
Giữa không gian thanh bình của thung lũng Mường Lò, hình ảnh những người phụ nữ Thái khoác trên mình bộ váy áo cỏm ôm sát thân hình, đầu đội chiếc khăn Piêu rực rỡ từ lâu đã trở thành một nét đẹp văn hóa đặc trưng. Từ bao đời nay, biết thêu thùa, dệt thổ cẩm không chỉ là chuẩn mực mà còn là thước đo đánh giá sự giỏi giang, khéo léo và chăm chỉ của người con gái Thái trước khi về nhà chồng.
Chiếc khăn Piêu không đơn thuần là món đồ trang sức hay vật dụng che mưa, che nắng hằng ngày, mà ẩn chứa trong từng đường kim mũi chỉ là cả một triết lý nhân sinh sâu sắc. Mỗi hoa văn trên khăn Piêu đều mang những câu chuyện, những gửi gắm của người thêu về tình yêu thiên nhiên và ước vọng cuộc sống.
Chia sẻ về ý nghĩa của vật dụng truyền thống này, chị Lò Thị Đoàn, tổ dân phố Sà Rèn (phường Trung Tâm) cho biết: "Chiếc khăn Piêu tượng trưng cho sự khéo léo của người phụ nữ. Khăn vừa để trang trí, vừa để bảo vệ sức khỏe. Các họa tiết hình quả trám hay các gam màu xanh, đỏ, tím, vàng đều gắn liền với nền văn hóa dân tộc Thái, trong đó, màu xanh thể hiện cho những cánh đồng lúa bát ngát và những rừng cây tươi tốt nơi núi rừng".
Không chỉ có khăn Piêu, trong các dịp lễ hội hay điệu xòe cổ, người phụ nữ Thái còn kết hợp với khăn xòe – loại khăn được kết thành dải dài mang hoa văn thổ cẩm tinh xảo. Nhịp xòe uyển chuyển hòa cùng sắc màu của khăn là lời cầu chúc cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no.
Tuy nhiên, trước sự phát triển của nhịp sống hiện đại, nghề dệt thổ cẩm thủ công ở Mường Lò đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc mất hàng tháng trời để dệt vải, nhuộm chàm, thêu thùa từng chiếc khăn Piêu không còn phù hợp với quỹ thời gian của nhiều phụ nữ trẻ. Thay vào đó, sự xuất hiện của máy móc hiện đại đã tạo ra bước ngoặt mới trong việc sản xuất các sản phẩm thổ cẩm.
Ghi nhận tại các khu chợ và quầy hàng thổ cẩm ở Mường Lò, các mặt hàng khăn Piêu sản xuất theo công nghệ mới được bày bán rất phong phú. Đường nét thêu bằng máy sắc sảo, màu sắc tươi sáng, độ bền cao nhưng vẫn giữ trọn vẹn kiểu dáng và hoa văn truyền thống. Đáng chú ý, mức giá thành thấp hơn giúp khăn Piêu tiếp cận dễ dàng hơn với đông đảo người tiêu dùng và du khách.
Là người gắn bó hơn 20 năm với nghề kinh doanh thổ cẩm tại chợ Mường Lò, chị Đinh Thị On chia sẻ: “Khăn Piêu ngày trước chủ yếu do chị em tự tay làm thủ công nên lượng bán ra khá chậm. Bây giờ nhờ công nghệ hiện đại, máy móc trợ giúp nên sản phẩm làm ra vừa đẹp, vừa nhanh, giá thành hợp lý hơn nên bán rất chạy. Khăn Piêu hiện nay không chỉ phục vụ bà con diện đi lễ hội, hội diễn mà du khách thập phương đến Mường Lò cũng rất thích chọn mua về làm quà kỷ niệm”.
Dù phương thức tạo ra sản phẩm đã có sự thay đổi rõ rệt để phù hợp với nhịp sống mới, nhưng giá trị tinh thần và vị trí của chiếc khăn Piêu trong đời sống người Thái Mường Lò thì chưa bao giờ phai nhạt.
Chiếc khăn vẫn theo người phụ nữ lên nương, xuất hiện lộng lẫy trong các dịp cưới hỏi, dịp Tết, hội xòe hay các sự kiện văn hóa lớn của cộng đồng.
Việc sử dụng khăn Piêu trong sinh hoạt hằng ngày chính là cách để người Thái Mường Lò gìn giữ hồn cốt dân tộc, đồng thời giáo dục thế hệ trẻ lòng tự hào về nguồn cội.
Chị Hà Thị Trinh - một người con của vùng đất Sà Rèn xúc động bày tỏ: "Mỗi khi đội chiếc khăn Piêu lên đầu, bản thân tôi cảm thấy vô cùng tự hào. Đây là nét đẹp, là kỷ vật thiêng liêng mà ông cha ta đã trao truyền qua nhiều thế hệ. Tôi luôn mong muốn thế hệ trẻ hôm nay và mai sau sẽ tiếp tục giữ gìn, trân trọng nét văn hóa truyền thống giá trị này".
Trải qua nhiều biến đổi theo thời gian, chiếc khăn Piêu Mường Lò vẫn luôn hiện hữu trong đời sống đã chứng minh sức sống bền bỉ của một di sản văn hóa. Việc chủ động thích ứng dùng công nghệ để giữ gìn nét truyền thống đã giúp chiếc khăn Piêu tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống hiện đại, trở thành nhịp cầu nối liền quá khứ với tương lai, làm giàu thêm bản sắc văn hóa của vùng đất Mường Lò huyền thoại.
