Với ngôi vô địch cùng loạt trận toàn thắng tại Giải bóng đá U23 Đông Nam Á 2025 vừa qua, đội U23 Việt Nam đã và đang mang đến một làn gió mới lạc quan. Đó là những tín hiệu tích cực, đáng mừng. Tuy nhiên, để bóng đá Việt Nam thật sự vươn tầm, điều cần thiết là phải xây dựng được một hệ sinh thái đào tạo trẻ toàn diện, đồng bộ, có chiều sâu và mang tính kế thừa rõ rệt.
Trong 10 năm trở lại đây, các đội tuyển trẻ nước ta, từ U17, U19/20 đến U22/23 đã giành được những thành tích ấn tượng ở các giải đấu khu vực, châu lục. Mặc dù vậy, nhìn vào công tác đào tạo cầu thủ trẻ trên hành trình xây dựng một nền bóng đá chuyên nghiệp, vẫn còn đó những vấn đề cần giải quyết.
Cần tạo một môi trường chuyên nghiệp
Bóng đá Việt Nam không thiếu tài năng ở lứa tuổi U15, U17 hay U20... Những trung tâm đào tạo cầu thủ trẻ như các câu lạc bộ: PVF, Thể Công Viettel, Hoàng Anh Gia Lai, Hà Nội… vẫn đều đặn “ra lò” các lứa cầu thủ trẻ triển vọng. Tuy nhiên, vấn đề không nằm ở việc các trung tâm đó mỗi năm cung cấp được bao nhiêu cầu thủ trẻ tài năng trẻ mà là ở chỗ, các cơ sở đào tạo đã chăm sóc và phát triển họ như thế nào.
Một trong những bất cập lớn nhất của hệ thống đào tạo bóng đá trẻ Việt Nam đã và đang thể hiện ở chính quy trình huấn luyện. Các học viện, trung tâm đào tạo bóng đá vẫn thiếu một hệ thống giáo án đồng bộ, nhất là ở lứa tuổi U9 đến U11, giai đoạn quan trọng hình thành nền tảng kỹ thuật, chiến thuật cho các cầu thủ tương lai.
Khác với những nền bóng đá tiên tiến của châu lục và thế giới, hầu hết các cầu thủ từ lứa U9 đến U12 tại Việt Nam đều đang thi đấu trên sân 7 người, thay vì được tiếp cận sớm với sân 9 hoặc sân 11 người theo chuẩn quốc tế. Thậm chí, một số giải bóng đá nhi đồng toàn quốc còn tổ chức trên sân thi đấu trong nhà (futsal) hoặc trên sân cỏ nhân tạo, vốn không phù hợp để phát triển kỹ thuật, chiến thuật toàn diện cho lứa tuổi này.
Mới đây nhất, tại Giải vô địch U15 quốc gia 2025, một số trận đấu trong khuôn khổ giải được tổ chức trên sân cỏ nhân tạo và điều này đã khiến nhiều cầu thủ trẻ gặp chấn thương.
Theo ông Cho Woo-tak, Giám đốc Học viện Câu lạc bộ Stopia, đơn vị từng có đội bóng lứa U9/12 sang Việt Nam du đấu bốn ngày vào đầu năm 2025, bản thân ông và các cầu thủ nhí đến từ Hàn Quốc gặp không ít khó khăn trong quãng thời gian thi đấu, tập luyện tại đây.
“Thông thường, tại Hàn Quốc và nhiều nước khác, các cầu thủ ở lứa tuổi U9 đến U12 đã được làm quen với sân tiêu chuẩn dành cho các đội bóng thi đấu 9 hoặc 11 người. Khi đội của tôi sang Việt Nam vào tháng 2 năm nay, trong một số trận đấu, chúng tôi đã phải nhờ phía học viện chủ nhà điều chỉnh lại kích thước mặt sân và khung thành để các em dễ thích nghi hơn. Với điều kiện như vậy, các tài năng trẻ Việt Nam sẽ rất khó tiếp cận và phát triển với bóng đá chuyên nghiệp”, ông Cho Woo-tak chia sẻ.
Cũng theo nhà quản lý bóng đá Hàn Quốc, luật lệ và cách tổ chức thi đấu ở mỗi quốc gia có thể khác nhau, nhưng theo kinh nghiệm của ông, việc để cầu thủ nhí được tiếp xúc sớm với môi trường sân thi đấu 11 người mang lại rất nhiều lợi ích. Các em sẽ có nhiều không gian hơn để xử lý bóng, được chạm bóng nhiều hơn, đồng thời hình thành sớm khả năng tư duy chiến thuật, nhận thức không gian và khả năng thích nghi với cường độ thi đấu cao, những yếu tố then chốt khi bước lên các cấp độ bóng đá cao hơn.
Chăm sóc, nâng cao thể lực
Bên cạnh việc để các cầu thủ trẻ sớm làm quen với môi trường, điều kiện thi đấu chuyên nghiệp, vấn đề chăm lo dinh dưỡng các cầu thủ, nhất là những em đang ở độ tuổi dậy thì ở nhiều trung tâm, cơ sở đào tạo hiện chưa được quan tâm đúng mức, thiếu khoa học với các chuyên gia giỏi. Điều đó khiến các cầu thủ trẻ chưa được bổ sung đầy đủ dưỡng chất cần thiết để cơ thể hấp thụ và phát triển hết về thể chất.
Nền tảng thể chất của cầu thủ Việt Nam hoàn toàn có thể sánh ngang với Nhật Bản hay Hàn Quốc, nếu chúng ta thật sự chú trọng và đầu tư đúng mức cho công tác dinh dưỡng trong đào tạo.
Thực tế cho thấy, ở một số trung tâm, cơ sở đào tạo của các câu lạc bộ, vai trò của dinh dưỡng trong thể thao vẫn chưa được nhận thức đầy đủ, trực tiếp gây ảnh hưởng đến thể lực, tầm vóc và khả năng phát triển lâu dài của các cầu thủ trẻ, làm giảm lợi thế cạnh tranh khi bước ra sân chơi quốc tế.
Bà Nguyễn Ngọc Trâm Anh, nguyên thành viên Bộ phận Khoa học thể thao của Trung tâm Đào tạo bóng đá trẻ PVF cho rằng, nền tảng thể chất của cầu thủ Việt Nam hoàn toàn có thể sánh ngang với Nhật Bản hay Hàn Quốc, nếu chúng ta thật sự chú trọng và đầu tư đúng mức cho công tác dinh dưỡng trong đào tạo.
Ở Nhật Bản, chế độ dinh dưỡng được đưa vào giáo trình đào tạo từ lứa tuổi U10- U12. Nếu các nhà quản lý bóng đá Việt Nam cũng nghiêm túc áp dụng, đồng bộ hóa từ trung tâm đào tạo trẻ đến đội tuyển quốc gia, thì trong vòng 5 năm đến 10 năm tới, các cầu thủ của chúng ta hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách thể chất so với các nước như Hàn Quốc hay Nhật Bản.
Bà Trâm Anh đánh giá: “So với các nền bóng đá phát triển của châu lục, bóng đá Việt Nam đang đi sau trong việc nhìn nhận và đầu tư đúng mức vào yếu tố dinh dưỡng. Dù cho vài năm gần đây, đã có những tín hiệu tích cực khi nhiều tổ chức, đơn vị thể thao đã mời các chuyên gia dinh dưỡng thể thao chuyên trách quản lý hoặc thường xuyên tập huấn, hướng dẫn cho cầu thủ, nhưng xét về tổng thể, sự quan tâm này vẫn chưa đồng đều và thiếu tính hệ thống”.
Theo các nghiên cứu, nếu được đầu tư, chăm lo dinh dưỡng một cách khoa học, bài bản từ sớm, thể chất của cầu thủ Việt Nam không thua kém quá nhiều so với các nước có nền bóng đá phát triển trong châu lục. Ngoài chuyên môn, dinh dưỡng kết hợp huấn luyện thể lực khoa học là những yếu tố có thể cải thiện đáng kể tầm vóc, sức mạnh và khả năng chịu tải của cầu thủ.
Ở Nhật Bản, chế độ dinh dưỡng được đưa vào giáo trình đào tạo từ lứa tuổi U10- U12. Nếu các nhà quản lý bóng đá Việt Nam cũng nghiêm túc áp dụng, đồng bộ hóa từ trung tâm đào tạo trẻ đến đội tuyển quốc gia, thì trong vòng 5 năm đến 10 năm tới, các cầu thủ của chúng ta hoàn toàn có thể thu hẹp khoảng cách thể chất so với các nước như Hàn Quốc hay Nhật Bản.
Đầu tư đồng bộ giáo án, cơ sở hạ tầng
Một trong những yếu tố tiên tiến trong công tác đào tạo trẻ hiện đại là cá nhân hóa quá trình huấn luyện. Cựu tuyển thủ quốc gia Phạm Thành Lương, sau khi hoàn thành khóa học huấn luyện viên chuyên nghiệp của Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) tại Nhật Bản đã chia sẻ: “Khi đến một trung tâm đào tạo bóng đá trẻ nổi tiếng của Nhật Bản, tôi đã học được cách xây dựng Kế hoạch phát triển cá nhân (IDP) cho mỗi cầu thủ. Họ được tư vấn hằng tuần để xác định mục tiêu và điều chỉnh lộ trình tập luyện, qua đó cải thiện kỹ năng và tư duy thi đấu. Đây là một phương pháp khoa học, giúp tối ưu hóa sự tiến bộ của từng cá nhân”. Bóng đá trẻ Việt Nam vẫn “mang tính đại trà”, thiếu sự tập trung vào từng cầu thủ.
Việc áp dụng mô hình IDP một cách bài bản, nếu được nhân rộng tại các trung tâm, học viện cơ sở đào tạo bóng đá thì sẽ là bước tiến lớn giúp các cầu thủ trẻ phát huy cao nhất tiềm năng, tạo nền tảng để vươn ra sân chơi quốc tế.
Một trong những vấn đề đáng lo ngại nhất hiện nay chính là điều kiện cơ sở vật chất, đặc biệt là hệ thống sân bãi phục vụ đào tạo. Huấn luyện viên Phạm Minh Đức, người từng gắn bó lâu năm với công tác đào tạo trẻ của câu lạc bộ Hà Nội thẳng thắn thừa nhận: “Không chỉ bóng đá Việt Nam nói chung, mà ngay cả trung tâm đào tạo trẻ của câu lạc bộ Hà Nội cũng đang gặp nhiều khó khăn về sân bãi và hạ tầng kỹ thuật.
Thực tế, một số cầu thủ Hà Nội khi cùng đội U17 Việt Nam sang thi đấu tại Vòng chung kết U17 châu Á 2025 ở Saudi Arabia vừa qua đã rất lúng túng vì điều kiện sân bãi quá khác biệt. Trong khi sân thi đấu của bạn đạt tiêu chuẩn quốc tế, thì các học trò của tôi lại vốn quen tập luyện trên những mặt sân còn gồ ghề, dẫn đến sự chênh lệch rõ rệt về khả năng thích nghi”.
Rõ ràng, trong mục tiêu vươn tầm, chúng ta cần một chiến lược tổng thể và xuyên suốt, nơi mà ở mỗi trung tâm, học viện, cơ sở đào tạo, các lứa cầu thủ đều được đặt trong một hệ thống đào tạo thật sự khoa học, đồng bộ và chuyên nghiệp. Đào tạo trẻ không chỉ là nhiệm vụ, mà phải là nền móng vững chắc để xây dựng tương lai cho bóng đá Việt Nam bởi chỉ khi đầu tư đúng, từ con người, điều kiện, đến tư duy phát triển thì chúng ta mới hy vọng chinh phục những mục tiêu xa hơn, bền vững hơn trên bản đồ bóng đá châu lục và thế giới.
