Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã và đang tạo những chuyển biến tích cực trên địa bàn tỉnh. Hạ tầng nông thôn từng bước được hoàn thiện, đời sống người dân được nâng lên, diện mạo các vùng quê ngày càng khởi sắc. Tuy nhiên, khi bước vào xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026 – 2030, nhiều địa phương đang gặp không ít khó khăn, nhất là ở những tiêu chí đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn và sự thay đổi căn cơ trong phát triển kinh tế nông thôn.
Những năm qua, cùng với sự phát triển về kinh tế - xã hội, đời sống văn hóa tinh thần của người dân Quy Mông không ngừng được nâng lên. Các phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phát triển rộng khắp; 100% thôn trên địa bàn đều có nhà văn hóa và khu thể thao phục vụ sinh hoạt cộng đồng. Năm 2025, cả 30/30 thôn đạt danh hiệu thôn văn hóa.
Tuy nhiên, theo Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn mới, yêu cầu đối với tiêu chí văn hóa đã được nâng lên đáng kể. Không chỉ dừng lại ở việc có nhà văn hóa hay duy trì các phong trào văn hóa cơ sở, địa phương còn phải bảo đảm đồng bộ hệ thống thiết chế văn hóa từ cấp xã đến thôn.
Theo rà soát, xã chưa có quy hoạch quỹ đất để xây dựng trung tâm văn hóa - thể thao cấp xã với diện tích tối thiểu 5.000 m² theo quy định. Trong khi đó, việc bố trí quỹ đất tại khu vực trung tâm để đáp ứng yêu cầu này gặp nhiều khó khăn do quỹ đất hạn chế và nhu cầu sử dụng đất cho các công trình khác ngày càng lớn.
Không chỉ thiếu trung tâm văn hóa cấp xã đạt chuẩn, Quy Mông hiện cũng chưa có không gian đọc hoặc phòng đọc cơ sở phục vụ nhu cầu học tập, tiếp cận thông tin của người dân. Đây là một trong những yêu cầu mới nhằm nâng cao đời sống văn hóa, xây dựng xã hội học tập ở khu vực nông thôn.
Một trong những tồn tại đáng chú ý khác là hệ thống vui chơi, giải trí và thể thao cộng đồng đã được đầu tư từ nhiều năm trước nhưng hiện nay nhiều hạng mục đã xuống cấp.
Mặc dù xã có điểm vui chơi, giải trí và thể thao dành cho trẻ em và người cao tuổi, song nhiều thiết bị đã hư hỏng, không còn bảo đảm điều kiện phục vụ người dân. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng các hoạt động văn hóa, thể thao ở cơ sở.
Trong bối cảnh nhu cầu rèn luyện sức khỏe, vui chơi giải trí của người dân ngày càng cao, nhất là đối với trẻ em và người cao tuổi, việc thiếu các không gian sinh hoạt cộng đồng đang trở thành hạn chế lớn trong nâng cao chất lượng đời sống văn hóa ở địa phương.
Bà Nguyễn Thị Minh Lương - Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Để hoàn thành tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới, thời gian tới, Quy Mông tiếp tục rà soát, bổ sung quy hoạch quỹ đất dành cho các công trình văn hóa, thể thao theo quy định.
Cùng với đó, địa phương sẽ xây dựng lộ trình đầu tư, nâng cấp các thiết chế văn hóa hiện có; sửa chữa các khu vui chơi, sân thể thao đã xuống cấp; từng bước hình thành không gian đọc và các điểm sinh hoạt cộng đồng phục vụ người dân.
Đối với Liên Sơn, xã đặt mục tiêu đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2028. Với địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, Liên Sơn đang gặp khó trong thực hiện các tiêu chí về tăng thu nhập bình quân đầu người, phát triển kinh tế nông thôn, giảm nghèo và bảo đảm an sinh xã hội.
Đáng chú ý, tiêu chí về nước sạch đang là một trong những rào cản lớn nhất đối với địa phương. Hiện nay, Liên Sơn vẫn còn nhiều hộ dân chưa được tiếp cận nguồn nước sinh hoạt đạt chuẩn, chủ yếu sử dụng nước tự chảy hoặc các công trình cấp nước quy mô nhỏ.
Toàn xã chỉ có gần 1.390 hộ dân được sử dụng nước sạch, đạt tỷ lệ gần 43%. Đây cũng là một trong những khó khăn của xã trong thực hiện xây dựng nông thôn mới theo chỉ đạo của tỉnh.
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, một trong những nguyên nhân khiến nhiều địa phương gặp khó là nguồn lực đầu tư còn hạn chế. Các công trình hạ tầng thiết yếu như giao thông, điện, thủy lợi, chợ nông thôn hay thiết chế văn hóa đều cần nguồn vốn lớn, trong khi khả năng cân đối ngân sách của địa phương còn hạn chế.
Ở lĩnh vực phát triển kinh tế, quy mô sản xuất của người dân vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún; liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp tuy đã được hình thành nhưng chưa thật sự bền vững. Cùng với đó, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm còn nhiều hạn chế.
Trong khi đó, các tiêu chí mới không chỉ đánh giá về số lượng mà còn chú trọng chất lượng và tính bền vững. Điều này đòi hỏi các địa phương phải có những giải pháp đồng bộ, lâu dài thay vì chỉ tập trung hoàn thành chỉ tiêu trước mắt.
Theo đánh giá của Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh, trong 6 tháng đầu năm 2026, công tác tham mưu, chỉ đạo điều hành được triển khai kịp thời, hiệu quả. Đơn vị đã tham mưu ban hành 51 văn bản chỉ đạo, hướng dẫn thực hiện chương trình; hoàn thành rà soát hiện trạng xây dựng nông thôn mới tại 89 xã trên địa bàn tỉnh. Qua rà soát, bình quân mỗi xã đạt 19 nội dung tiêu chí, tạo cơ sở quan trọng để phân loại các địa phương theo mức độ hoàn thành và xây dựng lộ trình thực hiện phù hợp.
Đặc biệt, từ kết quả rà soát, tỉnh đã xác định được 22 xã có mức độ hoàn thành tiêu chí cao và lựa chọn 15 xã đăng ký phấn đấu đạt chuẩn nông thôn mới trong năm 2026. Đây là những địa phương có điều kiện thuận lợi hơn về hạ tầng, nguồn lực và sự đồng thuận của người dân, được kỳ vọng sẽ tạo động lực lan tỏa cho các địa phương khác trong quá trình thực hiện chương trình.
Tuy nhiên, qua rà soát cũng cho thấy, nguồn lực đầu tư vẫn là bài toán lớn, nhất là đối với các xã còn nhiều tiêu chí chưa đạt, nhu cầu vốn để hoàn thiện các tiêu chí rất lớn trong khi khả năng cân đối ngân sách còn hạn chế. Bên cạnh đó, năng lực của đội ngũ cán bộ cơ sở trong việc triển khai các tiêu chí khó, nhất là những tiêu chí liên quan đến môi trường, chuyển đổi số, tổ chức sản xuất và nâng cao thu nhập vẫn còn những bất cập. Điều này đòi hỏi phải tăng cường công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ và nâng cao chất lượng tham mưu ở cơ sở.
Chúng tôi sẽ tập trung chỉ đạo, hướng dẫn và hỗ trợ 15 xã đăng ký hoàn thành nông thôn mới trong năm 2026 tháo gỡ các điểm nghẽn trong thực hiện các tiêu chí. Công tác kiểm tra, đôn đốc tại cơ sở sẽ được tăng cường, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc và nhân rộng các mô hình, cách làm hiệu quả.
Những điểm nghẽn trong quá trình xây dựng nông thôn mới ở các địa phương hiện nay rất cần có sự quan tâm hỗ trợ, tháo gỡ của tỉnh và các cấp, ngành. Đây sẽ là động lực quan trọng giúp các địa phương tăng tốc về đích nông thôn mới, góp phần xây dựng những miền quê phát triển bền vững.
