Gìn giữ nét đẹp thổ cẩm trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng ở Lào Cai

Từ ngày 8-10/11, Lào Cai sẽ tổ chức Festival “Thổ cẩm Lào Cai - Sắc màu văn hóa” tại Sa Pa để trình diễn về thổ cẩm và giới thiệu sản phẩm thổ cẩm đặc trưng các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phó.

Hoàn thiên sản phẩm thổ cẩm và handmade của phụ nữ Xá Phó tại Nậm Sài.
Hoàn thiên sản phẩm thổ cẩm và handmade của phụ nữ Xá Phó tại Nậm Sài.

Có thể nói, thổ cẩm ra đời cùng lúc với lịch sử của từng dân tộc thiểu số tại Việt Nam hàng nghìn năm. Vượt những biến cố, thăng trầm, đến nay, nghề se lanh, làm thổ cẩm vẫn được các tộc người thiểu số tại Lào Cai gìn giữ như báu vật thiêng liêng của dân tộc mình.

Không chỉ gắn với thuần phong mỹ tục, đằng sau tấm vải thổ cẩm là một câu chuyện, hành trình và mang nét đặc trưng chỉ có ở vùng cao.

Câu chuyện thổ cẩm

Du khách lên vùng cao Lào Cai như Sa Pa, Bắc Hà, Bát Xát... không khó để bắt gặp hình ảnh phụ nữ Mông, Dao, Tày, Nùng, Xá Phó mải mê ngồi thêu thổ cẩm nơi hiên nhà, trong góc chợ hay bên sạp hàng thủ công ven đường. Các chị, các mẹ đang say sưa từng họa tiết uốn lượn trên mặt vải lanh, vải bông như kể với du khách những câu chuyện và tình yêu với thổ cẩm.

Thổ cẩm là loại vải dệt đẹp như gấm (cẩm) của các dân tộc thiểu số địa phương (thổ). Chất liệu thổ cẩm vì thế được xem là biểu tượng thể hiện rõ nét đời sống văn hóa và tinh thần phong phú cùng thế giới quan, nhân sinh quan của các dân tộc thiểu số Lào Cai. Trong đó, kỹ thuật tạo hoa văn trên thổ cẩm của người Mông đạt đến đỉnh cao, thể hiện nét đẹp độc đáo, tinh xảo, khó có thể bị trộn lẫn.

Trong ảnh: Công đoạn nhuộm chàm thổ cẩm của người Mông xã Lao Chải, Sa Pa.
Trong ảnh: Công đoạn nhuộm chàm thổ cẩm của người Mông xã Lao Chải, Sa Pa.

Dường như người con gái Mông nào cũng biết tự trồng lanh, dệt vải, may áo cho mình, chị Vàng Thùy Dung, người Mông Đen, xã Trung Lèng Hồ, huyện Bát Xát chia sẻ.

Người con gái Mông ở tuổi mười hai đã biết tước lanh se sợi, theo mẹ vẽ sáp, thêu hoa. Thậm chí, với người Mông, trang phục không chỉ là đồ mặc thông thường mà nó còn đi sâu vào đời sống tâm linh. Bởi lúc chết, hầu như trang phục tang của người Mông vẫn được giữ nguyên như trang phục mặc thường ngày nhằm nhắc nhở con cháu luôn nhớ đến nguồn cội, đoàn kết yêu thương nhau ngay cả khi đã sang thế giới bên kia.

Điều đó cho thấy người Mông trân trọng bộ y phục như thế nào. Cũng để thấy rằng sự tinh tế, kỹ lưỡng trên hoa văn thêu thùa, vẽ sáp, ghép vải... không chỉ đơn thuần chứa đựng tính thẩm mỹ, nó còn là quan niệm tín ngưỡng truyền thống mà người Mông không bao giờ quên vun đắp.

Chị Vàng Thùy Dung cho biết để sản phẩm thổ cẩm hoàn thiện phải trải qua nhiều công đoạn, từ trồng lanh, thu hoạch, bóc tách sợi, giã sợi, quay sợi, nấu sợi, dựng khung dệt… Vải thổ cẩm được dệt chủ yếu là sợi bông thô, sợi lanh kết hợp màu nhuộm từ thiên nhiên.

Điển hình, màu đen là màu của lá chàm; màu xanh lam là vỏ nướng của các loại ốc sống ở suối hòa với nước vôi trong; màu nâu đỏ là hỗn hợp đun sôi của vỏ cây, giấm và phèn chua...

Mỗi dân tộc đều có kỹ thuật làm dệt thổ cẩm riêng biệt với hoa văn và cách trang trí hoa văn trên trang phục khác nhau. Như điểm nhấn trên áo người Mông Đen là ở phần khuỷu của hai bên ống tay áo và cổ áo.

Khuỷu tay áo được trang trí hoa văn hình quả trám màu xanh, ghép vải màu chiều ngang ống tay áo. Cổ áo được viền đỏ xung quanh, ghép vải màu các loại thành những đường gân nhỏ nổi và thêu hoa văn hình quả trám, tam giác, răng cưa... với chỉ xanh và đen là chủ đạo.

Trong ảnh: Công đoạn dệt vải từ sợi.
Trong ảnh: Công đoạn dệt vải từ sợi.

Các đường thêu hoa văn được chia thành 3 ô tương xứng trên cổ áo. Ngoài ra, hoa văn hình con ốc thêu từng cặp đôi xoay lưng vào nhau, ở giữa là hình vuông thêu bằng chỉ màu đen, trắng, xanh lá mạ cũng khá phổ biến trên trang phục phụ nữ Mông Đen, thể hiện rõ nhất trên thắt lưng hoặc mặt địu.

Ở các địa bàn vùng thấp như xã Nghĩa Đô, huyện Bảo Yên hiện nay, dễ dàng nhận thấy, các gia đình người Tày còn lưu giữ khung cửi dệt thổ cẩm, đúng với câu tục ngữ địa phương: “Nhà người mẻ cất, mẻ căng/Nhà mình khung dệt kềnh càng dựa phên”.

Bà Nguyễn Thị San (bản Nà Khương) chia sẻ “Vải thổ cẩm của người Tày được làm từ sợi bông. Các hoa văn thổ cẩm được dệt trên các sản phẩm khăn, gối, chăn... với các ô đường diềm hình chữ nhật, chữ đinh, kết hợp ô hình quả trám, tam giác, hình con rùa..." Các họa tiết đối xứng nhau phản ánh về vũ trụ, triết lý âm dương.

Còn người Xa Phó ở xã Liên Minh, Sa Pa bên cạnh kỹ thuật thêu, họ sáng tạo kỹ thuật đính hạt cườm vào trang trí hoa văn thổ cẩm trên áo, váy.

Sự phong phú về các loại hình kỹ thuật tạo hoa văn thổ cẩm, kỹ thuật nhuộm màu thiên nhiên độc đáo, an toàn làm nên vẻ đẹp đa dạng của hoa văn thổ cẩm trong cộng đồng dân tộc thiểu số ở Lào Cai.

Tôn vinh vẻ đẹp thổ cẩm

Thổ cẩm như một kho tàng di sản với nhiều giá trị đặc sắc trở thành điểm nhấn, tạo sức hấp dẫn du khách khi đến Lào Cai. Để tôn vinh giá trị và vẻ đẹp của thổ cẩm trong đời sống văn hóa tâm linh và tinh thần của cộng đồng các dân tộc, Lào Cai triển khai nhiều giải pháp bảo tồn ngành dệt may thủ công cùng với trang phục truyền thống nói chung và nghề thêu, dệt thổ cẩm nói riêng.

Năm 2024 là năm đầu tiên Lào Cai tổ chức phát động Tuần lễ trang phục truyền thống các dân tộc diễn ra từ ngày 15-19/4 và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình trong cán bộ, công chức, viên chức, người lao động, học sinh, sinh viên và nhân dân; thể hiện niềm tự hào, quyết tâm chung tay bảo tồn, phát huy giá trị trang phục truyền thống.

Công đoạn thêu tay hoa văn thổ cẩm đòi hỏi sự cầu kỳ chi tiết.
Công đoạn thêu tay hoa văn thổ cẩm đòi hỏi sự cầu kỳ chi tiết.

Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh Lào Cai Giàng Thị Dung cho biết từ năm 2021-2023, địa phương tổ chức hơn 30 lớp trao truyền kỹ năng, kỹ thuật, cách thức tạo ra y phục, hoa văn truyền thống của các dân tộc trên địa bàn tỉnh theo phương pháp bảo tồn sống trong cộng đồng, lấy nghệ nhân của cộng đồng truyền dạy lại cho người dân tại địa phương.

Tỉnh đã xây dựng 6 mô hình bảo tồn mẫu hoa văn, trang sức, trang phục dân tộc.

Đặc biệt, từ ngày 8-10/11/2024, Lào Cai tổ chức Festival “Thổ cẩm Lào Cai - Sắc màu văn hóa” thị xã Sa Pa chủ đề Sa Pa thổ cẩm miền sương mây. Đây là sản phẩm du lịch mới nhằm quảng bá thu hút du khách đến tham quan và giới thiệu sắc màu thổ cẩm của Lào Cai, kích cầu du lịch sau ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 3.

Festival diễn ra hoạt động trình diễn về thổ cẩm và giới thiệu sản phẩm thổ cẩm đặc trưng các dân tộc Mông, Dao, Tày, Giáy, Xá Phó gắn với xúc tiến quảng bá du lịch, giới thiệu làng du lịch, du lịch cộng đồng, du lịch làng nghề của tỉnh; trưng bày bộ trang phục, vải, hoa văn thổ cẩm các dân tộc; nghệ nhân trình diễn quy trình sản xuất thổ cẩm truyền thống các dân tộc...

Festival là cơ hội để Lào Cai quảng bá sản phẩm thổ cẩm; xây dựng Festival thổ cẩm trở thành sản phẩm du lịch mang thương hiệu của tỉnh, gắn với bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa dân tộc, trong đó phát triển sản phẩm thổ cẩm đáp ứng nhu cầu du khách. Đồng thời, góp phần thực hiện đề án của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch về "Bảo tồn, phát huy trang phục truyền thống các dân tộc thiểu số Việt Nam trong giai đoạn hiện nay" và dự án “Bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch năm 2024” của tỉnh.

Đây cũng là dịp để các đơn vị, địa phương, nghệ nhân, hợp tác xã thổ cẩm, doanh nghiệp có cơ hội giao lưu, học hỏi, trao đổi kinh nghiệm trong bảo tồn, khai thác, phát triển thổ cẩm dân tộc, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và du lịch.

Theo vietnamplus.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Gìn giữ sắc màu trang phục dân tộc Khơ Mú

Gìn giữ sắc màu trang phục dân tộc Khơ Mú

Trang phục truyền thống của dân tộc Khơ Mú không chỉ mang giá trị thẩm mỹ mà còn chứa đựng những nét văn hóa đặc trưng được trao truyền qua nhiều thế hệ. Với nhiều cách làm thiết thực, phường Nghĩa Lộ đang từng bước khơi dậy ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng, đưa trang phục truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống.

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026.

Chiều 19/11, Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Lào Cai tổ chức bế mạc lớp bồi dưỡng sáng tác trẻ chuyên ngành Mỹ thuật và Nhiếp ảnh năm 2026. Tham dự chương trình có đại diện lãnh đạo Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh, lãnh đạo trường Cao đẳng Nghề Yên Bái, các giảng viên, cùng toàn thể học viên.

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Lào Cai: Tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương

Chiều 19/11, tại Thư viện tỉnh Lào Cai cơ sở 1, Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao tỉnh Lào Cai tổ chức Hội nghị tổng kết công tác bạn đọc năm 2026 và giao lưu tác giả, tác phẩm địa phương với chủ đề “Văn hóa đọc Lào Cai: Kết nối tương lai từ mạch nguồn truyền thống”.

Tìm về miền thiêng

Tìm về miền thiêng

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. 

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Ở Lục Yên hôm nay, những bộ áo chàm truyền thống, tiếng nói, lời hát và phong tục của đồng bào dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ. Từ nỗi lo tiếng mẹ đẻ dần mai một đến hành trình khôi phục trang phục truyền thống, kết nối cộng đồng, người Nùng nơi đây đang nỗ lực trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ mai sau.

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, tỉnh Lào Cai tổ chức nhiều hoạt động đặc sắc. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật "Lào Cai - Sắc màu hội tụ" diễn ra lúc 20h00' ngày 23/11/2026 (thứ Hai), được truyền hình trực tiếp trên sóng Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai. Trước đó, chương trình diễu diễn đường phố bắt đầu từ 19h15' cùng ngày. Dịp này, tỉnh cũng tổ chức khai trương “Không gian trà Shan và Sắc màu thổ cẩm”.

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Ở Nghĩa Đô (Lào Cai), những câu chuyện về nếp sống xưa vẫn được lưu giữ qua từng chiếc làn, giỏ đan bằng tre, giang, nứa. Với nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị San, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng thủ công mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Bằng tình yêu nghề và đôi bàn tay khéo léo, bà đang góp phần giữ gìn một nét văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Không cần thiết bị đắt tiền hay ê-kíp chuyên nghiệp, bằng chiếc máy quay và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc, những người trẻ dân tộc Tày ở Lào Cai đang từng ngày kể câu chuyện về quê hương trên các nền tảng mạng xã hội. 

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Một điệu Xòe Thái, một phiên chợ vùng cao, một nghề thủ công truyền thống hay một lễ hội của đồng bào các dân tộc không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, mà còn chứa đựng tri thức, ký ức và bản sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên đặc biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. 

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định ghi danh 3 di sản văn hóa phi vật thể của Lào Cai đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là tin vui và có ý nghĩa trong dịp Lào Cai hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

fb yt zl tw