Giải pháp sản xuất chè xanh bền vững

Thống kê đến hết năm 2025, tỉnh Lào Cai có trên 16 nghìn ha chè. Diện tích tập trung ở các xã: Bản Lầu, Mường Khương, Cao Sơn, Bản Liền, Văn Chấn, Gia Hội, Chấn Thịnh, Nghĩa Tâm và một số xã khác... Năng suất chè bình quân toàn tỉnh đạt gần 10 tấn/ha; nhiều nơi thâm canh cao cho năng suất 10 - 15 tấn/năm. Tổng sản lượng búp tươi hằng năm gần 129 nghìn tấn, cơ bản đáp ứng nguyên liệu cho các doanh nghiệp, hợp tác xã và nhu cầu chế biến theo quy mô gia đình của người dân vùng sản xuất chè.

Toàn tỉnh 58 cơ sở chế biến chè, tổng sản lượng chè khô đạt trên 28 nghìn tấn (sản lượng chè xanh chiếm khoảng 2/3, trong đó 15% là chè xanh chất lượng cao). Các doanh nghiệp, hợp tác xã chế biến chè cơ bản đầu tư dây chuyền sản xuất hiện đại, khép kín; trong hoạt động chế biến cơ bản đã gắn với vùng nguyên liệu bằng những liên kết chặt chẽ, nhất là việc phát triển vùng nguyên liệu theo hướng sản xuất hữu cơ.

Trên đồi chè rộng hơn 2.000 m² ở thôn Tân Lập, xã Thác Bà, gia đình chị Đỗ Thị Thanh Thủy đã bắt đầu hái lứa chè xuân đầu tiên. Hằng năm, chị Thủy thu được khoảng 5 tấn búp tươi bán cho Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Thác Bà. Chăm sóc đúng kỹ thuật, thu hái đúng lứa nên nguyên liệu được hợp tác xã chế biến ra sản phẩm Chè xanh Hán Đà đạt tiêu chuẩn OCOP 3 sao, có uy tín với người tiêu dùng.

Nhanh tay hái búp non, chị Thủy vui vẻ kể: Gắn bó với Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Thác Bà, tôi được hướng dẫn kỹ thuật thâm canh chặt chẽ, nên hàng chục năm nay tôi không dùng phân hóa học mà đầu tư phân hữu cơ, đảm bảo an toàn cho người sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm chè.

Được biết, ở xã Thác Bà hiện có 344 ha chè kinh doanh, riêng khu vực xã Hán Đà cũ có gần 200 ha. Ngoài cung cấp nguyên liệu cho Hợp tác xã nông nghiệp xanh Thác Bà để chế biến khoảng 10 tấn chè khô chất lượng cao; người dân còn tự sao sấy, bán cho các cơ sở chế biến khác. Sản xuất chè xanh đã trở thành nghề truyền thống của bà con nơi đây.

Để có sản phẩm chè xanh đảm bảo chất lượng, việc xây dựng vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn gắn với cơ sở chế biến là yếu tố hàng đầu. Bên cạnh đó, sự hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn với người làm chè cũng rất quan trọng.

Bà Trần Thị Huyền Trang - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp xanh Thác Bà cho biết: Chúng tôi đã cải tiến bao bì sản phẩm Chè xanh Hán Đà, tới đây sẽ đưa ra thị trường sản phẩm chè ướp sen. Mong rằng, các cơ quan chức năng hỗ trợ hợp tác xã về kỹ thuật để tạo ra những dòng sản phẩm chè mới, đảm bảo sức khỏe; hỗ trợ xúc tiến thương mại, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm...

Ở 2 xã Cao Sơn, A Mú Sung, đã thực hiện mô hình thâm canh chè theo hướng hữu cơ, gắn với liên kết chuỗi giá trị do Công ty cổ phần chè Cao Sơn cùng Trung tâm Khuyến nông và các hộ trồng chè. Dưới sự hướng dẫn kỹ thuật của khuyến nông và hỗ trợ vật tư từ công ty, mô hình đã thực hiện mục tiêu giảm phân hóa học, tăng cường sử dụng phân hữu cơ, thuốc an toàn sinh học trong chăm bón. Nhờ đó, năng suất chè được nâng lên, nguồn thu từ mỗi ha chè nguyên liệu tăng 20% so với trước đây.

Cũng là vùng sản xuất chè xanh truyền thống ở xã Hưng Khánh, người dân thôn Khe Năm sớm được tuyên truyền và quyết tâm áp dụng chặt chẽ kỹ thuật chăm sóc, chế biến theo quy trình sản xuất hữu cơ. Sau hơn chục năm thâm canh với các tiêu chí cụ thể trong quy trình canh tác, chế biến, bà con và Hợp tác xã chè Khe Năm đã xây dựng được 2 sản phẩm chất lượng: Chè Bát tiên, Chè xanh Hưng Khánh, đều đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao.

Ông Vũ Văn Hồng - Giám đốc Hợp tác xã chè Khe Năm khẳng định: Tạo dựng vùng nguyên liệu sạch, an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, sản xuất hữu cơ là yếu tố tiên quyết để hoạt động sản xuất chè xanh phát triển bền vững.

Chú trọng đầu tư cho vùng nguyên liệu an toàn luôn được tỉnh Lào Cai quan tâm chỉ đạo. Để nâng cao chất lượng sản xuất chè, ngành Nông nghiệp và Môi trường sẽ triển khai các giải pháp về kỹ thuật, quản lý và tổ chức sản xuất; chế biến, tiêu thụ; xây dựng thương hiệu sản phẩm và phát triển vùng chè gắn với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, du lịch văn hóa cộng đồng.

Ông Ngô Quyền - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt - Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi Thú y Thủy sản tỉnh Lào Cai nhấn mạnh: Thời gian tới, sẽ tập trung tập huấn quy trình kỹ thuật, canh tác bền vững đồng bộ từ trồng, chăm sóc thu hái và tăng cường kiểm soát vật tư đầu vào, sử dụng thuốc sinh học, đảm bảo chất lượng vùng nguyên liệu; thúc đẩy liên kết sản xuất giữa người dân và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp là nòng cốt trong tổ chức sản xuất, hướng dẫn kỹ thuật cho người dân, cung ứng vật tư đảm bảo tiêu chuẩn…

Theo Đề án 09-ĐA/TU về việc Phát triển toàn diện khu vực nông thôn tỉnh Lào Cai giai đoạn 2026 - 2030 của Tỉnh ủy Lào Cai, cây chè được xác định là một trong các cây trồng chủ lực của tỉnh. Mục tiêu đến năm 2030, duy trì diện tích chè 15.800 ha, áp dụng quy trình kỹ thuật trong thiết kế, trồng, chăm sóc, chứng nhận chè VietGAP, chè hữu cơ. Đồng thời, tỉnh chỉ đạo thực hiện cải tạo, thâm canh nâng năng suất đạt 10 - 15 tấn/ha/năm.

Về chính sách, tỉnh sẽ hỗ trợ phát triển vùng chè áp dụng đối với vùng chè nguyên liệu phục vụ chế biến các sản phẩm chè đặc sản, chè cao cấp phục vụ xuất khẩu theo Nghị quyết 21/2025/NQ-HĐND. Đối với hoạt động chế biến chè xanh sẽ nâng tỷ lệ chế biến chè xanh chất lượng cao từ 15% lên 30 - 40% vào năm 2030.

Thời gian tới, tỉnh Lào Cai sẽ mở rộng diện tích, nâng cao chất lượng chè vùng cao, chè cổ thụ, sản xuất hữu cơ, bền vững; kết hợp bảo tồn giống chè bản địa với ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chế biến, xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm chè Shan tuyết cổ thụ Suối Giàng, Bắc Hà, Mường Khương. Với 2/3 sản lượng chế biến là chè xanh, việc đảm bảo chất lượng vùng nguyên liệu và giữ mối liên kết doanh nghiệp, cơ sở chế biến với người làm chè sẽ góp phần quan trọng để sản xuất chè xanh bền vững.