Một trong những rào cản lớn nhất đối với công tác giảm nghèo bền vững ở vùng cao chính là tư duy trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước. Nhiều hộ nghèo chưa mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm, chưa chủ động tìm kiếm sinh kế phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương.
Nhận thức rõ điều này, các cấp ủy, chính quyền đã chú trọng công tác tuyên truyền, vận động, giúp người dân hiểu rằng sự hỗ trợ của Nhà nước chỉ mang tính “đòn bẩy”, còn việc thoát nghèo hay không phụ thuộc chủ yếu vào ý chí và sự nỗ lực của mỗi gia đình.
Gia đình anh Vàng A Dê, thôn Làng Sang, xã Púng Luông là hộ nghèo nhiều năm, từng được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước. Tuy nhiên, với tinh thần tự lực vươn lên, đến năm 2022, gia đình anh đã thoát nghèo. Sau 3 năm ổn định cuộc sống, hiện gia đình anh có kinh tế khá và đang xây dựng ngôi nhà gỗ khang trang.
Anh Vàng A Dê chia sẻ: “Muốn thoát nghèo và không tái nghèo thì phải chịu khó làm ăn. Gia đình tôi tập trung chăn nuôi gia súc, chăm chỉ lao động, không trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước.”
Giải pháp then chốt để thoát nghèo bền vững là tạo sinh kế ổn định cho người dân. Tại nhiều địa phương vùng cao, việc lựa chọn cây trồng, vật nuôi phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng đã mang lại hiệu quả rõ rệt.
Thay vì sản xuất manh mún, tự cung tự cấp, người dân được hướng dẫn chuyển sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao như chè, quế, sơn tra, dược liệu; phát triển chăn nuôi đại gia súc theo hướng hàng hóa.
Thôn Làng Sang hiện có 186 hộ dân với 894 nhân khẩu. Trước đây, do điều kiện kinh tế khó khăn, ảnh hưởng của tệ nạn nghiện hút thuốc phiện và tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của Nhà nước, tỷ lệ hộ nghèo của thôn ở mức cao, chiếm trên 70%.
Những năm gần đây, nhờ nguồn vốn tín dụng chính sách và Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, nhiều hộ dân được vay vốn ưu đãi, hỗ trợ sinh kế, chuyển giao khoa học kỹ thuật để phát triển sản xuất. Từ sự nỗ lực vươn lên của người dân, đến nay toàn thôn chỉ còn 10 hộ nghèo, 8 hộ cận nghèo.
Ông Mùa A Của - Bí thư Chi bộ thôn Làng Sang cho biết: “Muốn không tái nghèo thì phải đẩy lùi tệ nạn cờ bạc, nghiện hút. Với những hộ đã thoát nghèo, chi bộ và thôn định hướng đưa các loại cây có giá trị kinh tế cao vào sản xuất, tạo điều kiện cho người dân vay vốn, đồng thời động viên họ tích cực lao động, phát triển kinh tế".
Nguồn vốn tín dụng chính sách được xem là một trong những giải pháp quan trọng giúp người dân vùng cao có điều kiện đầu tư phát triển sản xuất. Thông qua Ngân hàng Chính sách xã hội, các chương trình cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo, vay giải quyết việc làm đã được triển khai đúng đối tượng, đúng mục đích.
Ông Bùi Văn Hóa - Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Mù Cang Chải cho biết: “Chúng tôi luôn sẵn sàng giải ngân đối với các hộ đủ điều kiện vay vốn. Đến nay, tổng dư nợ đạt trên 510 tỷ đồng với hơn 8.000 khách hàng là hộ nghèo và các đối tượng chính sách".
Đáng chú ý, nhiều địa phương không chỉ dừng lại ở việc cho vay vốn mà còn tăng cường giám sát, hướng dẫn người dân sử dụng vốn hiệu quả. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng, các tổ chức hội, đoàn thể và chính quyền cơ sở đã hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích, qua đó nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo.
Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, đào tạo nghề và tạo việc làm được xác định là hướng đi quan trọng để giảm nghèo bền vững. Các lớp đào tạo nghề ngắn hạn phù hợp với lao động nông thôn như kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt, may mặc, cơ khí nhỏ… giúp nhiều lao động nâng cao tay nghề, tăng thu nhập. Một bộ phận lao động sau đào tạo đã đi làm việc tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh, góp phần cải thiện đời sống và thay đổi tác phong lao động.
Ông Phạm Tiến Lâm - Chủ tịch UBND xã Púng Luông cho biết: “Trong công tác giảm nghèo, địa phương thực hiện đồng bộ các giải pháp như chính sách an sinh xã hội, vay vốn, đào tạo nghề, chuyển đổi cơ cấu cây trồng. Quan trọng nhất vẫn là tuyên truyền, vận động để các hộ nghèo thay đổi tư duy, có như vậy giảm nghèo mới thực sự bền vững".
Thoát nghèo bền vững ở vùng cao là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự nỗ lực vươn lên của người dân và cách làm linh hoạt, sáng tạo của mỗi địa phương. Khi người dân thực sự trở thành chủ thể của quá trình phát triển, biết tận dụng hiệu quả các chính sách hỗ trợ và tiềm năng sẵn có, mục tiêu giảm nghèo bền vững ở vùng cao sẽ từng bước được hiện thực hóa.
