Du lịch Việt Nam: Chuyển đổi xanh để phát triển bền vững

Trong khuôn khổ Hội chợ Du lịch quốc tế VITM 2025, ngày 11/4, diễn đàn “Phát triển các điểm đến xanh, nâng tầm du lịch Việt Nam” đã diễn ra tại Hà Nội. Với sự góp mặt của nhiều nhà quản lý, chuyên gia đầu ngành, sự kiện là nơi để chia sẻ kinh nghiệm, lan tỏa nhận thức và thúc đẩy hành động thực tế cho chuyển đổi xanh của ngành du lịch.

Một bước tiến quan trọng về chuyển đổi xanh

Việt Nam, với tư cách là quốc gia thành viên của Liên Hợp Quốc, đã cam kết thực hiện 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDG). Trong cam kết này, có các mục tiêu liên quan trực tiếp đến bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu và phát triển du lịch bền vững.

Tại Hội nghị COP26 năm 2021, nước ta cũng cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Những hành động mạnh mẽ này đã đặt ra yêu cầu Việt Nam phải chuyển đổi xanh trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có du lịch.

Nhìn lại năm 2024, theo Phó Trưởng đại diện Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam Patrick Haverman, ngành du lịch Việt Nam đã thực sự trở thành một động lực kinh tế lớn mạnh khi đón hơn 17,5 triệu lượt khách quốc tế và 110 triệu lượt khách nội địa.

Doanh thu từ du lịch đạt đến con số ấn tượng: 840 nghìn tỷ đồng. Sự phục hồi và chuyển đổi năng động này cho thấy tiềm năng phát triển của ngành.

Phó Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam Patrick Haverman nhấn mạnh: “Việt Nam đã tiến thêm một bước quan trọng khi tập trung vào việc hiện thực hóa các điểm đến xanh trên khắp đất nước. Trọng tâm của sự tăng trưởng này không chỉ về số lượng mà còn phải bảo đảm toàn ngành du lịch phát triển xanh, bền vững, thân thiện với môi trường và mang lại lợi ích cho tất cả mọi người”.

Theo đó, những tác động tích cực từ ngành du lịch đã lan tỏa sâu rộng, tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới, thúc đẩy kinh tế địa phương đi lên và thổi bừng sức sống cho các cộng đồng doanh nghiệp, người dân trên khắp cả nước.

“Tuy nhiên, tầm nhìn về phát triển điểm đến xanh không chỉ giới hạn trong các nỗ lực bảo tồn tại khu vực biển, khu vực sinh thái, chúng tôi cũng nhận thấy vai trò quan trọng của giao thông xanh. Việc khuyến khích du khách ưu tiên các lựa chọn di chuyển thân thiện với môi trường vừa làm sâu sắc trải nghiệm của họ, vừa góp phần trực tiếp vào việc giữ gìn bầu không khí trong lành hơn”, ông Patrick Haverman cho biết.

Mới đây, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc đã phối hợp với các địa phương, cho ra mắt trạm “Check-in và chia sẻ Giao thông xanh”. Dự án trên đã thí điểm tại Phú Yên và Thành phố Huế. Đây là bước đi cụ thể của UNDP trong việc hiện thực hóa định hướng này.

Thông qua việc thúc đẩy mô hình chia sẻ giao thông xanh, nâng cao nhận thức cộng đồng, các tổ chức, doanh nghiệp và địa phương đang chung tay để từng bước kiến tạo nền tảng cho một hệ sinh thái du lịch xanh thực sự bền vững.

Cùng quan điểm cần triển khai xây dựng giao thông xanh, Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch Nguyễn Văn Đính nhận định: Phát triển giao thông xanh là một trong những xu hướng chuyển đổi cần thiết đối với ngành du lịch hiện nay. Các địa phương, doanh nghiệp lữ hành cần tăng cường cung cấp những phương giao thông bền vững tại điểm đến như xe đạp, xe điện, hay khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng.

“Ở Bali, Indonesia, hệ thống xe bus điện đã giúp giảm khí thải carbon ra môi trường. Hay ở Đức, chương trình ‘Rail & Fly’ còn khuyến khích khách du lịch di chuyển bằng tàu hỏa thay vì máy bay để giảm phát thải. Xu hướng du lịch chậm sẽ ngày càng phổ biến”, ông Đính thông tin thêm về các quốc gia đã triển khai thành công mô hình này.

Không ngừng nỗ lực để vượt qua thách thức

Theo ông Phạm Hà, Chủ tịch LuxGroup, con đường du lịch xanh cũng gặp không ít những thách thức. Trong đó, việc đầu tư vào thiết bị tiết kiệm năng lượng, xử lý rác thải, vật tư thân thiện môi trường… đòi hỏi chi phí cao và thời gian hoàn vốn dài.

Việc thuyết phục các đối tác - đặc biệt ở vùng sâu vùng xa cùng cam kết hành động vì tiêu chuẩn xanh vẫn đang là bài toán khó cần giải bằng các hình thức đối thoại, đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật.

Trong khi đó, sản phẩm du lịch xanh lại khó khó cạnh tranh do giá thành cao khiến sản phẩm du lịch bền vững khó tiếp cận thị trường đại chúng, đòi hỏi chiến lược định vị giá trị và truyền thông rõ ràng.

Tại Việt Nam, các doanh nghiệp xanh lại chưa được hưởng ưu đãi cụ thể về thuế, tín dụng, đấu thầu sản phẩm hay tiếp cận thị trường, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có thể khiến nhiều doanh nghiệp chưa mặn mà với việc chuyển đổi sang du lịch xanh.

Từ thực tế hoạt động của doanh nghiệp, ông Phạm Hà cho rằng cần có 3 yếu tố quan trọng, đó là tư duy chiến lược từ lãnh đạo - đặt bền vững là yếu tố cốt lõi trung tâm; thiết lập chuỗi cung ứng đồng hành du lịch xanh - chọn lọc và đồng hành cùng đối tác, nhà cung cấp có chung cam kết mục tiêu và hành động bền vững; giáo dục thị trường - nâng cao nhận thức của khách hàng, đối tác, nhà cung ứng, cộng đồng và nhân sự nội bộ về lợi ích lâu dài của du lịch có trách nhiệm.

Đồng hành với doanh nghiệp, địa phương trong việc thúc đẩy phát triển du lịch xanh, điểm đến xanh, từ nhiều năm nay, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã tổ chức nhiều hoạt động, sự kiện nhằm thúc đẩy chuyển đổi xanh trong du lịch.

Trong đó, dự án “Giảm thiểu rác thải nhựa trong lĩnh vực du lịch Việt Nam” đã thúc đẩy các hoạt động giảm thiểu rác thải nhựa trong lĩnh vực du lịch, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển du lịch, nhằm đạt được các mục tiêu phát triển bền vững của ngành du lịch, góp phần vào mục tiêu phát triển kinh tế bền vững của quốc gia.

Quá trình thí điểm áp dụng các giải pháp, sáng kiến giảm thiểu rác thải nhựa trong 3 tháng tại 60 khu, điểm du lịch tại Ninh Bình và Quảng Nam cho thấy, lượng rác thải nhựa đã giảm trung bình 35%.

Trong đó, tại Ninh Bình, so sánh tổng khối lượng rác thải nhựa phát sinh trước và sau thí điểm, cho thấy tổng khối lượng rác thải nhựa phát sinh sau khi thí điểm giảm từ 14-23% so với trước thí điểm ở các loại hình doanh nghiệp (khách sạn 23%, nhà hàng 14%, lữ hành 14%, điểm tham quan 20%).

Tại Hội An, lượng rác thải nhựa phát sinh giảm 64% tại khách sạn trong quá trình tham gia chương trình thí điểm.

Theo ông Vũ Quốc Trí, Tổng thư ký Hiệp hội du lịch Việt Nam, nhằm thúc đẩy phát triển du lịch xanh, điểm đến xanh, Hiệp hội Du lịch Việt Nam đã xây dựng và Ban hành bộ tiêu chí du lịch xanh.

Bộ tiêu chí hướng dẫn các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ du lịch, điểm đến du lịch tự nguyện tham gia trong việc thực hành du lịch xanh. Trước mắt áp dụng cho điểm đến du lịch, cơ sở lưu trú, doanh nghiệp lữ hành và cơ sở kinh doanh dịch vụ phục vụ khách du lịch (ăn uống, vui chơi giải trí, mua sắm).

Hiệp hội Du lịch Việt Nam thông tin, trong năm 2025 sẽ có 75% các đơn vị thành viên của hiệp hội được nâng cao nhận thức về tác hại của rác thải nhựa và tầm quan trọng của việc giảm thiểu rác thải nhựa; 50% các đơn vị thành viên của Hiệp hội Du lịch Việt Nam ban hành hướng dẫn/kế hoạch giảm thiểu rác thải nhựa hoặc lồng ghép nội dung giảm thiểu rác thải nhựa trong các quy chế/kế hoạch hoạt động.

Đến năm 2030, 100% các thành viên Hiệp hội du lịch Việt Nam không sử dụng túi ni lông khó phân hủy và sản phẩm nhựa dùng một lần; 100% các đơn vị thành viên của Hiệp hội Du lịch Việt Nam ban hành hướng dẫn/kế hoạch giảm thiểu rác thải nhựa hoặc lồng ghép nội dung giảm thiểu rác thải nhựa trong các quy chế/kế hoạch hoạt động.