Độc đáo bài văn bia được khắc trên núi đá từ 700 năm trước

Bia Ma Nhai là một chứng tích lịch sử duy nhất còn lại trên mảnh đất Con Cuông, Nghệ An được khắc vào núi đá, có niên đại cách ngày nay gần 700 năm (1335). Năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận bia Ma Nhai là Di tích lịch sử cấp quốc gia.  

Trải qua gần 700 năm, văn bia vẫn còn nguyên vẹn không bị tác động bởi phong hóa hay thời tiết.
Trải qua gần 700 năm, văn bia vẫn còn nguyên vẹn không bị tác động bởi phong hóa hay thời tiết.

Độc đáo bia Ma Nhai

Bia ghi Ma Nhai lại chiến công của Nhà Trần trong việc giữ gìn bờ cõi, chinh phạt ngoại xâm, thu lại đất đai bị mất, thể hiện thanh thế của Nhà nước Đại Việt trong sự nghiệp củng cố nền độc lập của dân tộc.

Vào những năm đầu thế kỷ XIV, dưới triều Nhà Trần, mối quan hệ bang giao giữa Đại Việt với các nước láng giềng như Ai Lao, Chăm Pa có nhiều phức tạp. Lợi dụng tình hình đó, một số bộ tộc ở phía Tây, giáp với biên giới Nghệ An được sự hậu thuẫn của Ai Lao, đã nhiều lần đem quân đánh chiếm, cướp phá làm nhân dân vô cùng cực khổ.

Nhằm thể hiện sức mạnh của Đại Việt, đồng thời để bảo vệ bờ cõi, bảo vệ đời sống nhân dân, năm Ất Hợi niên hiệu Khai Hựu thứ 7 (1335) đời Vua Trần Hiến Tông, Thái thượng hoàng Trần Minh Tông quyết định thân chinh, “tự làm tướng đích thân chỉ huy quân đội, hiệu lệnh nghiêm minh, uy thanh vang dội” tiến đánh Ai Lao. Sau khi dẹp yên bờ cõi, Thái Thượng hoàng liền lệnh Phát vận sứ Nguyễn Trung Ngạn soạn văn khắc vào vách núi kỷ niệm chiến thắng. Hiện, tấm bia đang còn tại núi Thành Nam, xã Chi Khê, huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An.

Toàn bộ văn bia ngắn gọn chỉ 14 dòng với 155 chữ, khắc sâu trên vách núi đá vôi có diện tích lớn (213cm x 155cm). Khá thú vị là nét trên bia chữ to đạt mức kỉ lục, xếp vào hàng bia đá có nét chữ lớn nhất Việt Nam, trung bình mỗi chữ có đường kính khoảng 10,5cm. Sách Đại Nam nhất thống chí chép “... chữ to bằng bàn tay, khắc sâu vào đá hơn 1 tấc, nay hãy còn”.

Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An phối hợp với các chuyên gia đến từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Viện Trần Nhân Tông tiến hành công tác rập thác bản văn bia Ma Nhai.
Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An phối hợp với các chuyên gia đến từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Viện Trần Nhân Tông tiến hành công tác rập thác bản văn bia Ma Nhai.

Theo thống kê của Viện Viễn Đông Bác Cổ, tính đến năm 1945, ở nước ta đã tìm thấy 1.157 văn bia, chủ yếu là các văn bia có từ Triều Lê và Triều Nguyễn, đại bộ phận những văn bia kể trên đều chế tác từ đá nguyên khối. Độc đáo hơn cả là bia khắc trên núi đá như bia Ma Nhai (ma: mài, nhai: vách núi) bởi đây là bia khắc trực tiếp lên núi đá. Những văn bia này thường ghi lại các cuộc hành quân hay tuần du của vua chúa. Văn bia Ma Nhai kỷ công bi văn của Hoàng giáp Nguyễn Trung Ngạn chính là một trong những tấm văn bia Ma Nhai cổ nhất tại Việt Nam hiện nay. Đây là một tư liệu đặc biệt quý hiếm trong công tác nghiên cứu sử học, văn học.

Hiện, bia Ma Nhai vẫn được chính quyền địa phương bảo tồn, lưu giữ như một thông điệp nhắc nhở hậu thế luôn ghi nhớ công lao to lớn của cha ông trong sự nghiệp bảo vệ bờ cõi, độc lập của dân tộc. Là một minh chứng vững bền về tinh thần đoàn kết, ý chí kiên cường, khát vọng thống nhất giang sơn, giữ yên bờ cõi của nhân dân Đại Việt. Đây là một di sản quý giá cần được quan tâm bảo tồn để lưu lại dấu ấn thời gian của cha ông ta, nhằm giáo dục cho thế thệ trẻ về lịch sử của dân tộc.

Đề nghị công nhận bia Ma Nhai là Bảo vật Quốc gia

Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An phối hợp với các chuyên gia đến từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Viện Trần Nhân Tông tiến hành công tác rập thác bản văn bia Ma Nhai.
Sở Văn hóa thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An phối hợp với các chuyên gia đến từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Viện Trần Nhân Tông tiến hành công tác rập thác bản văn bia Ma Nhai.

Chủ tịch UBND huyện Con Cuông Lô Văn Thao cho biết, giữa tháng 3/2025, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã mời các chuyên gia từ Cục Di sản Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trực tiếp khảo sát Di tích lịch sử cấp quốc gia bia Ma Nhai và đã làm việc với huyện Con Cuông tư vấn về các thủ tục trình Trung ương công nhận là Bảo vật quốc gia. Theo đó, các chuyên gia đã về đánh giá giá trị của bia Ma Nhai. Qua khảo sát, đoàn nhận thấy di tích bia Ma Nhai là hoàn toàn xứng đáng để đưa vào xếp hạng Bảo vật quốc gia, đây là bảo vật văn tự vô giá của Nghệ An.

“Việc nâng tầm giá trị của bia Ma Nhai lên Bảo vật quốc gia không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị lịch sử, văn hóa mà di tích này mang lại, mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của dân tộc. Đồng thời, góp phần thúc đẩy du lịch văn hóa, thu hút du khách đến với Con Cuông, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương”, Chủ tịch UBND huyện Con Cuông Lô Văn Thao khẳng định.

Hiện, Ban Quản lý di tích tỉnh đang xây dựng lại hồ sơ Bảo vật quốc gia cho bia Ma Nhai, trong đó có sự đánh giá từ các chuyên gia quốc tế và trong nước về giá trị về bia Ma Nhai, thu thập các tư liệu chính thống, khảo cứu và nghiên cứu bia Ma Nhai.

Để thực hiện mục tiêu này, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Nghệ An phối hợp với các chuyên gia đến từ Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam và Viện Trần Nhân Tông tiến hành rập thác bản văn bia Ma Nhai. Trên thực tế, văn bia thường dễ bị tác động bởi thời gian, thời tiết và sự xâm thực của thiên nhiên. Bằng cách in rập (dán giấy dó lên mặt bia đá rồi chà loại mực đặc biệt để làm nổi chữ lên, in trên giấy dó từ đó sẽ ra bản chữ đỏ/đen rõ nét), có thể lưu giữ nội dung khắc trên bia đá một cách rõ ràng và chi tiết mà không cần phải tiếp xúc thường xuyên với hiện vật gốc, giúp bảo vệ hiện vật khỏi sự hư hại do tiếp xúc trực tiếp.

Theo bà Trần Thị Kim Phượng, Trưởng ban Ban Quản lý Di tích tỉnh cho rằng: Đây là khâu quan trọng nhằm ghi lại đầy đủ, chính xác những nét chạm khắc, hoa văn, chữ viết trên bia đá – cơ sở phục vụ cho nghiên cứu, bảo tồn và quảng bá giá trị di sản. Bản in rập này khổ lớn, có thể được dùng làm tư liệu để trưng bày tại Bảo tàng Nghệ An. Sau khi làm bản in rập, Ban Quản lý di tích tỉnh tích cực xây dựng hồ sơ (bản thuyết minh, thành lập Hội đồng Giám định bảo vật cổ vật, xây dựng video, làm tờ trình trình UBND tỉnh để trình Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt…).

Việc nâng tầm giá trị của bia Ma Nhai lên Bảo vật quốc gia không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị lịch sử, văn hóa mà di tích này mang lại, mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của dân tộc, phát triển du lịch.
Việc nâng tầm giá trị của bia Ma Nhai lên Bảo vật quốc gia không chỉ là sự ghi nhận xứng đáng cho những giá trị lịch sử, văn hóa mà di tích này mang lại, mà còn góp phần quan trọng vào việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa của dân tộc, phát triển du lịch.

Trải qua gần 700 năm, văn bia vẫn còn nguyên vẹn không bị tác động bởi phong hóa hay thời tiết. Tuy nhiên, bia Ma Nhai ở trên vách núi nên không gian di tích, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật số của di tích hiện đang xuống cấp nghiêm trọng, cần phải đầu tư để phát huy bảo tồn các giá trị di tích bia Ma Nhai.

Hiện, con đường dẫn lên bia Ma Nhai là những bậc đá rất ngắn và bị bào mòn (chỉ đủ cho một người lên). Vì vậy Ban Quản lý di tích tỉnh tiến hành tu sửa cấp thiết lấy từ nguồn chương trình mục tiêu quốc gia khoảng hơn 400 triệu đồng để mở rộng bậc tam cấp đi lên bia Ma Nhai, làm mặt bằng cho du khách tham quan, chiêm ngưỡng tấm bia giá trị này. Tuy nhiên nhìn chung đường vào di tích, khuôn viên di tích vẫn đang rất “nhếch nhác”, hoang sơ rất cần được đầu tư tu bổ, tôn tạo một cách bài bản để xây dựng bia Ma Nhai thành điểm đến du lịch, cùng với rừng Quốc gia Pù Mát, thác Khe Kèm, đập Phà Lài, tạo thành tuor tuyến khi du khách về với Con Cuông, đồng thời trở thành điểm nhấn du lịch trong hành trình về với miền Tây xứ Nghệ.

Theo baotintuc.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Lục Yên, Bát Xát tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc và Ngày Văn hóa Việt Nam

Ngày 13/11, xã Lục Yên tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc điểm tại thôn Át Thượng và ra mắt mô hình khu dân cư “Đoàn kết – an toàn – ấm no – hạnh phúc”. Cùng ngày, xã Bát Xát tổ chức hội diễn văn nghệ quần chúng với sự tham gia của 21 đội.

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò tổ chức Trưng bày đặc biệt về "câu chuyện tình yêu" nhân Ngày Văn hóa Việt Nam

Di tích Nhà tù Hỏa Lò giới thiệu đến công chúng một “góc” còn chưa nhiều người biết đến trong cuộc đời hoạt động của những chiến sĩ cách mạng. Đó là những câu chuyện tình yêu. Điều đặc biệt là, với các chiến sĩ cách mạng tình yêu cá nhân được hòa cùng tình yêu quê hương đất nước.

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Người Dao quần chẹt giữ gìn bản sắc văn hóa

Cộng đồng người Dao quần chẹt ở thôn Khe Rộng, xã Quy Mông đã và đang cùng nhau gìn giữ, lan tỏa, trao truyền những nét văn hóa truyền thống qua các lớp học dạy tiếng nói, chữ viết và thêu trang phục truyền thống dân tộc mở ngay tại thôn.

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn văn hóa Nùng An

Trước nguy cơ mai một của tiếng nói và các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hiện đại, một dự án thiết thực mang tên “Xây dựng hệ sinh thái số lưu giữ và truyền dạy tiếng Nùng An, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ tại xã Lục Yên, tỉnh Lào Cai” đã được triển khai, bước đầu mang lại hiệu quả thiết thực. 

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Bắc Hà sẵn sàng đón du khách đến với Festival mùa đông 2026

Những ngày này, trên cao nguyên trắng Bắc Hà, không khí chuẩn bị cho mùa lễ hội đang diễn ra khẩn trương. Từ các cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch đến những người gắn bó với các hoạt động văn hóa truyền thống, tất cả đều chủ động chỉnh trang, làm mới sản phẩm, sẵn sàng đón du khách.

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Dẻo thơm bánh cốm Hợp Thành

Không đơn thuần là món bánh dâng lên tổ tiên trong lễ cơm mới để cầu mong mùa màng bội thu, gia đình no đủ, bánh cốm của đồng bào Tày xã Hợp Thành (tỉnh Lào Cai) ngày nay đã trở thành một đặc sản quen thuộc, chứa đựng trọn vẹn nét đẹp văn hóa ẩm thực được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Gieo tình yêu thiên nhiên từ những góc xanh học đường

Chú trọng xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, xanh, sạch, đẹp, thời gian qua, Trường TH&THCS Động Quan, xã Khánh Hòa đang tạo dựng không gian học tập gần gũi với thiên nhiên. Cùng thầy cô chăm sóc cây, giữ gìn cảnh quan, học sinh được bồi đắp tình yêu trường lớp và ý thức bảo vệ môi trường từ những việc làm hằng ngày.

Bồi đắp niềm tự hào dân tộc từ trang phục đến trường

Bồi đắp niềm tự hào dân tộc từ trang phục đến trường

Vào thứ Tư hằng tuần, học sinh Trường TH và THCS Hợp Thành đồng loạt mặc trang phục truyền thống của các dân tộc Tày, Giáy, Xa Phó... đến trường. Những bộ trang phục rực rỡ sắc màu không chỉ tạo điểm nhấn cho không gian học đường mà còn góp phần nuôi dưỡng tình yêu, niềm tự hào về bản sắc văn hóa dân tộc trong mỗi học sinh.

Trưởng Đại diện UNESCO: Quốc Tử Giám hàm chứa giá trị truyền cảm hứng cho cách tiếp cận mới về giáo dục

Trưởng Đại diện UNESCO: Quốc Tử Giám hàm chứa giá trị truyền cảm hứng cho cách tiếp cận mới về giáo dục

Năm 2026, Việt Nam kỷ niệm 950 năm Quốc Tử Giám và 80 năm Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất. Cả nước cũng tổ chức Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết toàn dân tộc sẽ diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, gắn Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11). Đây cũng là năm đánh dấu 50 năm quan hệ hợp tác giữa UNESCO và Việt Nam.

Từ sức hút concert đến những ngày hội văn hóa toàn dân

Từ sức hút concert đến những ngày hội văn hóa toàn dân

Chương trình nghệ thuật đặc biệt quy mô quốc gia “Muôn sắc Việt Nam” diễn ra vào tối 24-11 đang tạo sức hút lớn. Trên các nền tảng số và mạng xã hội, rất đông công chúng quan tâm đến nội dung chương trình cũng như việc làm thế nào để sở hữu một tấm vé tham dự. Chương trình đang góp phần làm thị trường âm nhạc cuối năm “nóng” lên từng ngày, cho thấy sức hút của các concert đang tạo nên những ngày hội văn hóa có sức lan tỏa rộng lớn.

Để động Mường Vi trở thành điểm du lịch hấp dẫn

Để động Mường Vi trở thành điểm du lịch hấp dẫn

Từ lâu, Lào Cai nổi tiếng với những danh thắng như đỉnh Fansipan mờ sương, thung lũng Mường Hoa nên thơ, “cao nguyên trắng” Bắc Hà, ruộng bậc thang Mù Cang Chải hay vùng đất săn mây Ý Tý đầy huyền ảo... ít ai biết, ẩn sâu trong lòng núi tại xã Bản Xèo có một “viên ngọc thô” mang tên động Mường Vi.

Về bản Tày nghe các cụ bà kể chuyện trầu cau

Về bản Tày nghe các cụ bà kể chuyện trầu cau

“Miếng trầu là đầu câu chuyện” - câu nói quen thuộc ấy vẫn mang ý nghĩa trong đời sống văn hóa của nhiều cộng đồng dân tộc. Với đồng bào Tày tục ăn trầu từng là nét sinh hoạt thường ngày, gắn với những buổi gặp gỡ, chuyện trò, đi nương, đi chợ hay khi có khách đến nhà. Ngày nay, thói quen ấy không còn phổ biến như trước, nhưng trong một số nếp nhà, hình ảnh người phụ nữ bên cơi trầu vẫn được gìn giữ.

Gần 500 giáo viên, học sinh tìm hiểu Nghệ thuật Xòe Thái

Gần 500 giáo viên, học sinh tìm hiểu Nghệ thuật Xòe Thái

Chiều 9/11, tại Trường THCS Nghĩa Lộ, Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao tỉnh Lào Cai tổ chức chương trình tuyên truyền, giáo dục, phổ biến Di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật Xòe Thái - di sản được UNESCO ghi danh năm 2021. Chương trình thu hút gần 500 giáo viên và học sinh nhà trường tham gia.

fb yt zl tw