Trong bối cảnh thị trường năng lượng biến động mạnh do xung đột Trung Đông, Thủ tướng yêu cầu bán xăng E10 trên cả nước từ tháng 4, sớm hơn hai tháng so với kế hoạch nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm phụ thuộc vào xăng khoáng. Hiện các doanh nghiệp sản xuất, phân phối tăng tốc chuẩn bị cơ sở hạ tầng để đáp ứng tiến độ này.
Ông Phạm Văn Vượng - Giám đốc Công ty cổ phần Nhiên liệu sinh học dầu khí miền Trung, đơn vị vận hành Nhà máy sản xuất ethanol Dung Quất, cho biết hồi đầu năm nay nhà máy đã chạy thử hai tháng và cho ra lô ethanol nhiên liệu đầu tiên, cung cấp cho Lọc dầu Dung Quất (BSR) để phối trộn xăng sinh học E10 RON 95-III.
Tháng 3, công suất vận hành của nhà máy đạt khoảng 65%, tương ứng 150 m3 mỗi ngày, dự kiến tăng lên 200-300 m3 từ tháng 4 và 5 khi hệ thống nghiền mới đi vào hoạt động. Sản phẩm của họ chủ yếu cung cấp cho Lọc dầu Dung Quất (BSR - cổ đông nắm 65% vốn), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex) và Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL).
Xăng sinh học E10 có thành phần gồm 10% ethanol sinh học pha trộn cùng 90% xăng khoáng (RON 95-III). Ước tính mỗi tháng Việt Nam cần khoảng 100.000-110.000 m3 nguyên liệu ethanol cho phối trộn, khi đưa loại xăng này vào bán đại trà.
Ông Vượng cho biết nhà máy này đáp ứng đủ nguồn cung ethanol cho các đối tác khi đẩy sớm lộ trình bán xăng E10. Hiện khu vực miền Trung - Tây Nguyên và Campuchia có nguồn nguyên liệu sắn khá dồi dào, lượng tinh bột sắn xuất khẩu hàng năm lên tới 1-2 triệu tấn. Trong khi đó, nếu nhà máy chạy tối đa công suất, nhu cầu nguyên liệu chỉ khoảng 240.000 tấn mỗi năm.
Tuy vậy, xét ở quy mô toàn thị trường, nguồn ethanol nội địa vẫn chưa đủ cho nhu cầu phối trộn xăng E10. Theo Hiệp hội Nhiên liệu sinh học Việt Nam, cả nước hiện có 6 nhà máy sản xuất ethanol, nhưng chỉ 4 đơn vị đang vận hành.
Tổng công suất thiết kế số nhà máy này khoảng 41.000 m3 mỗi tháng, tương đương 41% nhu cầu ethanol nếu bán xăng E10 trên toàn quốc. Phần nguyên liệu còn lại phải nhập khẩu từ thị trường quốc tế. Theo đại diện Hiệp hội, đây không phải là trở ngại lớn do nguồn cung nước ngoài chủ yếu đến từ Mỹ và Brazil, với khả năng vận chuyển ổn định qua các tuyến hàng hải không đi qua khu vực Trung Đông. Ngoài ra, Việt Nam cũng có thể tiếp cận nguồn hàng qua các trung tâm phân phối trong khu vực như Hàn Quốc, Singapore.
Ở khâu phân phối, các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu cũng đang chuẩn bị hệ thống phối trộn để đáp ứng nhu cầu thị trường, đạt khoảng 965.000 m3 mỗi tháng, theo số liệu Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam.
Tại hội nghị về lộ trình chuyển đổi sang xăng sinh học E10 tuần trước, đại diện Petrolimex cho biết doanh nghiệp đã hoàn tất các điều kiện pháp lý và cơ sở phối trộn, pha chế xăng E10. Mỗi tháng, Petrolimex cần khoảng 45.000-50.000 m3 ethanol, trong đó 20-30% từ nguồn trong nước, còn lại nhập khẩu.
Trong khi đó, PVOIL được cấp phép 13 địa điểm pha chế xăng E10, gồm 7 trạm công suất lớn. Doanh nghiệp này dự kiến nâng tổng công suất pha chế lên 350.000-380.000 m3 mỗi tháng vào cuối năm nay, và tăng sức chứa ethanol lên khoảng 40.000 m3.
Đại diện PVOIL cho biết họ có thể triển khai bán xăng E10 trên diện rộng từ giữa tháng 4, sớm hơn kế hoạch ban đầu.
Dù vậy, xăng sinh học cần thời gian pha chế, không thể xuất bán ngay như xăng khoáng. Giới chuyên môn cho rằng công tác điều hành không hợp lý, đặc biệt tại thời điểm chuyển đổi, có thể phát sinh điểm nghẽn cục bộ trong cung ứng.
Ông Đỗ Văn Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội Nhiên liệu sinh học nói thách thức nằm ở yếu tố thời gian và cạnh tranh nguồn hàng. Khi nhiều quốc gia trong khu vực như Ấn Độ, Philippines, Thái Lan hay Trung Quốc đều gia tăng sử dụng xăng sinh học, áp lực lên các trung tâm trung chuyển như Hàn Quốc, Singapore sẽ ngày càng lớn.
Hiện một số cảng lớn như Nhà Bè, Vân Phong, Đà Nẵng hay Quảng Ninh đều có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn để nhập ethanol. "Doanh nghiệp trong nước cần chủ động kế hoạch nhập khẩu sớm, tránh nguy cơ không đủ nguồn hàng, hoặc phải mua của các nước lân cận với giá cao", ông Tuấn nói.
Thách thức nữa quy định về quy chuẩn xăng phối trộn. Theo các doanh nghiệp đầu mối, hàm lượng oxy trong các loại xăng nhập khẩu thường dao động 1,3-1,5%. Khi phối trộn thêm 10% ethanol, tổng hàm lượng oxy có thể vượt ngưỡng quy chuẩn hiện hành là 3,7%, và có thể lên tới 5,1-5,2%. Đại diện này cho rằng quy chuẩn không được điều chỉnh tương ứng, việc sản xuất và cung ứng xăng E10, đặc biệt là các dòng xăng chất lượng cao đáp ứng tiêu chuẩn khí thải Euro 4, Euro 5 sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thể triển khai đồng bộ.
Chưa kể, trong quá trình vận hành thực tế, do tồn chứa và vận chuyển, xăng E10 có thể giảm hàm lượng ethanol xuống mức E8. Theo ông Trịnh Quang Khanh, Tổng Thư ký Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam (Vinpa), sản phẩm vẫn đạt chất lượng nhưng doanh nghiệp cần được hướng dẫn rõ ràng về trường hợp này, nhằm tránh gặp rủi ro trong kiểm tra và xử lý.
Đại diện Vinpa cũng lưu ý hiện người tiêu dùng vẫn băn khoăn về chất lượng xăng sinh học, đặc biệt khi sử dụng cho ôtô. Do vậy, nhà điều hành, doanh nghiệp cần thông tin chính thức, rõ ràng về các dòng xe phù hợp, tránh tâm lý e ngại không cần thiết.
Để đảm bảo nguồn cung xăng E10 khi đẩy nhanh lộ trình bán đại trà trên cả nước, các doanh nghiệp đồng loạt kiến nghị tháo gỡ chính sách giá và thuế. Ông Phạm Văn Vượng cho biết ethanol phụ thuộc chủ yếu vào giá sắn nội địa, trong khi xăng dầu lại biến động theo thị trường thế giới. Hai yếu tố này tại nhiều thời điểm không biến động cùng chiều, khiến chi phí sản xuất ethanol có lúc cao hơn hiệu quả pha trộn.
Ông đề xuất nhà điều hành có chính sách ưu tiên tiêu thụ ethanol sản xuất trong nước trước khi nhập khẩu, tương tự Brazil hay Thái Lan. Đồng thời, cơ quan quản lý cần xây dựng cơ chế giá ethanol dựa trên chi phí nguyên liệu nội địa, đặc biệt là sắn, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào biến động xăng dầu thế giới.
Ở góc độ nhà phân phối, ông Trịnh Quang Khanh cho rằng chi phí kinh doanh định mức với xăng E10 cần cao hơn khoảng 200 đồng một lít so với xăng khoáng nhằm bù đắp chi phí đầu tư thiết bị pha chế, phối trộn cho doanh nghiệp.
Ông cũng đề xuất giảm thuế tiêu thụ đặc biệt với phần xăng khoáng dùng để pha chế, từ mức 10% hiện hành xuống 7% - bằng thuế suất áp với xăng sinh học. Đồng thời, Nhà nước nên áp dụng một mức thuế bảo vệ môi trường với xăng sinh học (hiện E5 RON 95-III là 1.900 đồng, E10 RON 95-III 1.800 đồng một lít). Theo ông Khanh, việc thống nhất một mức thuế thấp hơn sẽ đơn giản hóa khâu tính toán, giúp giảm giá bán và tăng sức hút với người tiêu dùng. Ngoài ra, ông đề xuất bỏ thuế nhà thầu với hoạt động kho ngoại quan liên quan đến xăng dầu và ethanol.
Phương Dung
