Là tỉnh miền núi với hơn 30 dân tộc thiểu số, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, Lào Cai xác định việc bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục mà còn là yêu cầu trong chiến lược phát triển lâu dài của tỉnh.
Năm 2025, toàn tỉnh có 1.046 cơ sở giáo dục, 1.362 điểm trường lẻ; tỷ lệ phòng học kiên cố đạt 87,44%. Hệ thống 17 trường nội trú với 6.582 học sinh và 182 trường bán trú với 47.507 học sinh đã góp phần duy trì sĩ số vùng cao. Công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ đạt nhiều kết quả tích cực: trẻ 5 tuổi ra lớp đạt 99,8%; trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 99,9%; tỷ lệ tốt nghiệp THCS đạt 96,5%. Toàn tỉnh đã điều động hơn 1.000 lượt giáo viên hỗ trợ các trường học vùng khó khăn, huy động trên 12 tỷ đồng cải thiện điều kiện học tập.
Từ nền tảng phổ cập giáo dục, công tác xóa mù chữ cho người lớn tiếp tục được chú trọng, nhất là tại các xã vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Năm 2025, toàn tỉnh có 41 xã, phường tổ chức 74 lớp xóa mù chữ với gần 1.600 học viên tham gia; trong đó 1.461 học viên đã hoàn thành chương trình. Các lớp học được tổ chức linh hoạt tại nhà văn hóa thôn, điểm trường, bảo đảm điều kiện học tập thiết yếu.
Tại xã Khao Mang, nơi có đông đồng bào dân tộc Mông sinh sống, công tác xóa mù chữ luôn được địa phương quan tâm. Từ năm 2021 đến nay, các lớp học buổi tối được duy trì đều đặn, phù hợp với nhịp sinh hoạt của người dân.
Thầy giáo Sùng A Trầu, người trực tiếp giảng dạy ở các lớp xóa mù chữ của địa phương chia sẻ: “Ban ngày bà con lên nương, tối mới tranh thủ đến lớp nên việc học không hề dễ dàng. Nhiều học viên đã lớn tuổi, tiếp thu bài chậm, đòi hỏi giáo viên phải kiên trì từng nét chữ, từng con số. Nhưng điều đáng quý là ai cũng rất chăm chỉ, không bỏ buổi học nào. Có người lần đầu tiên tự tay viết được tên mình, đọc được những dòng chữ đơn giản, niềm vui hiện rõ trên gương mặt. Chính khoảnh khắc đó khiến chúng tôi càng thêm gắn bó với lớp học, kiên trì bám bản, bám lớp để đồng hành cùng bà con".
Từ thực tế tại xã Khao Mang, có thể thấy hiệu quả của công tác xóa mù chữ đang lan tỏa rõ nét ở nhiều địa phương khác. Những lớp học cộng đồng không chỉ giúp người dân nhận diện mặt chữ, biết viết tên mình mà còn từng bước trang bị kiến thức thiết thực trong đời sống như kỹ thuật sản xuất, chăn nuôi, chăm sóc sức khỏe gia đình.
Chị Thào Thị La, xã Nậm Có, chia sẻ: “Từ nhỏ, tôi không được đi học nên không biết chữ, cũng không hiểu tiếng phổ thông. Sau khi tham gia học lớp xóa mù chữ, giờ tôi có thể đọc được chút ít, viết được tên mình. Biết chữ rồi thấy tự tin hơn, cũng hiểu thêm nhiều cái để làm ăn, nuôi con".
Việc biết chữ, với nhiều người, không chỉ là thêm kỹ năng mới mà còn mở ra cách tiếp cận thông tin mới, giúp họ tự tin hơn trong giao tiếp, chủ động hơn trong lao động, sản xuất và từng bước cải thiện cuộc sống gia đình.
Thực tiễn cho thấy, xóa mù chữ không chỉ là “trao con chữ” mà còn góp phần thay đổi nhận thức, mở ra cơ hội thoát nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống. Hết năm 2025, 100% xã, phường của tỉnh đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2; tỷ lệ người biết chữ trong độ tuổi 15 - 60 đạt 96,5%.
Trên nền tảng đó, bước vào giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai tiếp tục nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục ở các cấp học, đồng thời thu hẹp khoảng cách tiếp cận giáo dục giữa các vùng, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số và vùng đặc biệt khó khăn. Tỉnh đặt mục tiêu giữ vững 100% xã đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2, đồng thời từng bước giảm tỷ lệ người lớn chưa biết chữ; phấn đấu xóa mù chữ cho 0,5% số người lớn chưa biết chữ, trong đó 0,4% thuộc nhóm trong độ tuổi 15 - 60; tỷ lệ người biết chữ mức độ 1 trong độ tuổi 15 - 60 dự kiến đạt 99,1%; riêng tại vùng đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số đạt 98,8%.
Để thực hiện mục tiêu đề ra, Lào Cai đang tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp, trong đó đẩy mạnh tuyên truyền, lan tỏa tinh thần học tập suốt đời; phát huy vai trò của hệ thống chính trị và các tổ chức đoàn thể trong việc vận động Nhân dân tham gia học tập, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Cùng với đó, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ người học; ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung đội ngũ giáo viên cho vùng khó khăn. Ngành giáo dục đẩy mạnh đổi mới dạy và học, gắn xóa mù chữ với trang bị kỹ năng, chuyển giao khoa học - kỹ thuật nhằm hạn chế tái mù chữ, nâng cao hiệu quả học tập.
Song song với đó, công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường; các trung tâm học tập cộng đồng tiếp tục được củng cố, góp phần xây dựng xã hội học tập, nâng cao dân trí và phát triển nguồn nhân lực bền vững.
Với quyết tâm của cả hệ thống chính trị và sự đồng thuận của Nhân dân, mục tiêu bảo đảm giáo dục công bằng, xây dựng xã hội học tập tại Lào Cai đang từng bước trở thành hiện thực, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
