Người thầy và những chân trời chưa tới

Người thầy hôm nay không chỉ truyền đạt tri thức hay đưa học trò đến một bến đỗ, mà còn phải khơi dậy năng lực tự chủ, lòng can đảm và khát vọng để các em tự tin bước tới những chân trời mới.

Mỗi dịp kỷ niệm Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, nhớ về những người thầy đã đi qua đời mình, tôi tự hỏi điều gì khiến người thầy sống lâu trong ký ức học trò. Có thể là một lời nhắc nghiêm khắc, hoặc sự tin tưởng đúng lúc. Thời cuộc thay đổi, nhưng giá trị nhà giáo không chỉ nằm ở những điều đã giảng, mà ở con người học trò trở thành.

Ở làng quê xưa, thầy đồ dạy chữ, dạy nghĩa, góp phần giữ gìn nền nếp văn hóa cộng đồng. Thầy được kính trọng bởi học vấn, khí tiết và cách sống. Trong chiến tranh, nhiều nhà giáo bám lớp giữa thiếu thốn, giữ cho việc học không đứt đoạn. Mỗi thời cuộc có đòi hỏi riêng, nhưng điểm chung vẫn là dạy chữ gắn với dạy người, lấy nhân cách để cảm hóa học trò.

Hôm nay cần giữ lại những gì? Theo tôi, đó là đạo đức và sự chính trực, tình yêu thương không tính toán dành cho người học, tinh thần tự học suốt đời. Giữ truyền thống không có nghĩa giữ nguyên cách nghĩ. Nhà giáo hôm nay phải thực hành dân chủ: tôn trọng sự khác biệt, đối xử công bằng, lắng nghe học trò, chấp nhận những câu hỏi khiến mình phải nghĩ lại. Yêu thương không phải bao bọc; nghiêm khắc không đồng nghĩa áp đặt. Uy tín của người thầy đến từ tri thức, nhân cách và sức thuyết phục, không phải quyền được nói lời cuối cùng.

Ảnh minh họa.
Ảnh minh họa.

Xưa, thầy giáo là nguồn tri thức quan trọng. Nay, điện thoại mở ra kho tài liệu khổng lồ; trí tuệ nhân tạo giải thích, dịch thuật, giải bài tập trong vài giây. Nếu chỉ truyền đạt điều học sinh dễ dàng tìm thấy, nhà giáo sẽ tự thu hẹp vai trò. Khó hơn là dạy các em đặt câu hỏi, kiểm chứng thông tin, vận dụng kiến thức và tự quyết định. Một học sinh đạt điểm cao chưa chắc có bản lĩnh trước thất bại hoặc đủ năng lực lựa chọn con đường riêng.

Tôi nhớ nhận xét của TS. Lê Mai Lan, Chủ tịch trường đại học Vinuni về hình ảnh người thầy vai trò là người lái đò: “Trong thế giới hôm nay, không chỉ dòng sông thay đổi, mà bờ bên kia cũng không ngừng dịch chuyển”. Theo bà, thành công lớn nhất là giúp học trò có năng lực và lòng can đảm để tự vượt qua những dòng sông của cuộc đời.

Hình ảnh người đưa đò vẫn đẹp bởi sự tận tụy, miệt mài “chèo đò” năm này qua năm khác, nhưng nay chưa đủ. Cuộc đời không có sẵn một bến đỗ. Phía trước học sinh là công nghệ đổi thay, nghề nghiệp biến động, những cơ hội lẫn rủi ro mà thầy chưa từng trải qua. Người thầy không thể chèo thay học trò mãi. Thầy phải giúp các em nhận ra dòng nước xiết, tự chọn hướng đi, vững tay lái qua thác ghềnh, tự tin tiến ra biển lớn.

Tôi còn nghĩ đến một sứ mệnh cao hơn: nhà giáo không chỉ đào tạo người tài mà phải góp phần nhân lên gấp bội tài năng cho đất nước. Thầy giỏi phát hiện tiềm năng, kể cả ở học sinh có điểm số chưa nổi bật; trao cơ hội phát triển, khơi dậy khát vọng giúp người khác tiến bộ. Một người tài thành công đã đáng quý; người tài biết giúp thêm mười, trăm người khác thành tài còn tạo sức lan tỏa bền lâu. Đó chính là vai trò và giá trị vĩnh cửu của nhà giáo.

Đừng chỉ hỏi thầy có bao nhiêu học trò đạt giải. Hãy hỏi các em có biết nghĩ độc lập, hợp tác, sống tử tế, làm ra điều có ích và mở đường cho người đi sau không. Người thầy có phẩm giá không sợ học trò nghĩ khác mình; người thầy có tài năng coi việc học trò vượt qua mình là niềm vinh hạnh của nghề.

Muốn dạy trò tự chủ, nhà giáo cũng phải tự chủ trong tư duy và học tập. Không thể khuyến khích phản biện mà xem câu hỏi trái ý là hỗn láo; không thể dạy sáng tạo bằng những khuôn mẫu bất biến. Ngày nay, thầy vẫn là thầy, nhưng cũng là người học, sẵn sàng học từ chính học trò để cùng nhau khám phá những chân trời tri thức mới. Công nghệ có thể tìm ra câu trả lời, nhưng khó thay thế lòng trắc ẩn và khả năng nhìn thấy một con người phía sau điểm số.

Xã hội có quyền kỳ vọng cao ở nhà giáo, đồng thời phải tạo điều kiện để những giá trị ấy được thực hành. Khó đòi hỏi sáng tạo khi nặng hồ sơ, thi đua hình thức; khó mong tận tâm khi đời sống và an toàn nghề nghiệp thiếu bảo đảm. Tôn vinh ngày 20/11 không thể chỉ có hoa và lời chúc. Cần đãi ngộ xứng đáng, tự chủ chuyên môn đi cùng trách nhiệm giải trình, và sự đồng hành của gia đình với nhà trường.

Tôi vẫn biết ơn người đưa đò, nhưng không muốn giới hạn nghề dạy học ở một chuyến sang sông. Nhà giáo hôm nay phải giúp học trò có nhân cách để đứng vững, năng lực để đi xa, lòng can đảm để vượt thác và khát vọng nhân lên những tài năng khác.

Một người thầy đáng kính đưa học trò đến bến. Một người thầy lớn còn giúp học trò tìm ra những chân trời mà chính thầy chưa từng tới.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Nuôi dưỡng đam mê nghệ thuật trong trường học

Nuôi dưỡng đam mê nghệ thuật trong trường học

Thực hiện chủ trương tăng cường giáo dục nghệ thuật trong trường học, hướng tới phát triển toàn diện phẩm chất, năng lực học sinh và gìn giữ bản sắc văn hóa các dân tộc, các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh, nhất là vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đang đẩy mạnh các hoạt động văn hóa, văn nghệ với nhiều hình thức phong phú. 

Đi qua nỗi đau bằng âm nhạc

Đi qua nỗi đau bằng âm nhạc

Trong căn phòng nhỏ vang tiếng đàn mỗi ngày, người thầy ấy đang viết tiếp giấc mơ dang dở năm xưa. Anh không đứng trên bục giảng của những ngôi trường lớn, không có những tấm bằng đại học treo tường, nhưng anh đã có một lớp học của riêng mình - nơi những giai điệu đẹp đẽ nhất được ngân lên từ nghị lực và trái tim yêu thương của một người thầy chưa bao giờ chịu khuất phục trước số phận. Đó là thầy Nguyễn Việt Thắng dạy piano và guitar cho học trò ở phường Cam Đường.

Tháo "nút thắt" số hoá dữ liệu giáo dục vùng cao

Tháo "nút thắt" số hoá dữ liệu giáo dục vùng cao

Chuyển đổi số mở ra cơ hội đổi mới căn bản trong quản lý và dạy học, song tại các địa bàn vùng cao của Lào Cai, hạ tầng viễn thông chưa đáp ứng yêu cầu, thiết bị còn thiếu, phần mềm quản lý chưa đồng bộ. Tháo gỡ những vướng mắc này là điều kiện quan trọng để bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục số bình đẳng giữa các vùng miền.

Phường Cam Đường và phường Lào Cai gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam

Phường Cam Đường và phường Lào Cai gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu nhân Ngày Nhà giáo Việt Nam

Nhân kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 - 20/11/2026), chiều 16/11, UBND phường Cam Đường và phường Lào Cai tổ chức chương trình gặp mặt các nhà giáo tiêu biểu, nhằm tri ân, tôn vinh những đóng góp của đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên đối với sự nghiệp giáo dục và đào tạo trên địa bàn.

“Đỉnh trời” gọi con chữ

“Đỉnh trời” gọi con chữ

Ở thôn Lùng Cúng - nơi mây núi chạm trời với độ cao gần 2.000 m so với mực nước biển, hành trình đến với con chữ của những đứa trẻ vùng cao vẫn còn nhiều gian khó. Trên hành trình ấy, có những cô giáo lặng lẽ bám bản, bám lớp, mang theo tình yêu nghề và sự kiên trì để "gieo" những bài học đầu đời cho trẻ nhỏ. 

Ưu tiên nguồn lực cho tương lai vùng cao

Ưu tiên nguồn lực cho tương lai vùng cao

Những năm qua, bám sát điều kiện thực tế, cấp ủy, chính quyền xã Phình Hồ đã tập trung lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục. Trong đó đặc biệt ưu tiên bố trí nguồn lực đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ dạy và học nhằm từng bước khắc phục khó khăn về trường lớp, tạo dựng môi trường học tập khang trang, hiện đại, mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức cho học sinh vùng cao.

Đồng chí Giàng Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh dự Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Trường THCS Lý Tự Trọng

Đồng chí Giàng Quốc Hưng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh dự Lễ kỷ niệm 30 năm thành lập Trường THCS Lý Tự Trọng

Sáng 15/11, Trường THCS Lý Tự Trọng, phường Cam Đường tổ chức Lễ kỷ niệm 30 năm ngày thành lập (1996 – 2026). Dự buổi lễ có đồng chí Giàng Quốc Hưng, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo; lãnh đạo phường Cam Đường, đại diện các xã, phường lân cận cùng các thế hệ cán bộ, giáo viên và cựu học sinh nhà trường.

fb yt zl tw