Đặc biệt, Quyết định 453 ngày 18/3/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại Cửa khẩu quốc tế Lào Cai đang mở ra kỳ vọng về cuộc cách mạng công nghệ trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Nền tảng cửa khẩu số - bước đột phá về thủ tục hành chính
Rút ngắn đáng kể thủ tục thông quan, giảm số điểm chạm, tiết giảm chi phí cho doanh nghiệp, tích lũy kho dữ liệu nâng cao hiệu quả quản lý, là hiệu quả rõ nét nhất của nền tảng cửa khẩu số mang lại sau gần 3 năm triển khai.
Điều dễ nhận thấy nhất chính là sự thay đổi về tốc độ xử lý thủ tục. Nếu trước đây doanh nghiệp phải khai báo trên nhiều hệ thống phần mềm khác nhau, thì nay chỉ cần thực hiện một lần trên nền tảng cửa khẩu số. Dữ liệu được lưu trữ đồng bộ, cho phép tái sử dụng trong các lần khai báo tiếp theo, tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí.
Đến nay, 100% doanh nghiệp xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Kim Thành đã kết nối với nền tảng cửa khẩu số. Những con số thống kê cho thấy hiệu quả rõ nét: số điểm chạm trong quy trình thông quan giảm từ 19 xuống còn 4; thời gian xử lý tại barie số 1 rút ngắn từ 4 - 6 phút xuống dưới 2 phút.
Không chỉ mang lại lợi ích cho cộng đồng doanh nghiệp, nền tảng cửa khẩu số còn tạo thay đổi lớn trong quản lý nhà nước. Tất cả dữ liệu về phương tiện, hàng hóa, thời gian thông quan đều được cập nhật theo thời gian thực, được chia sẻ công khai, đảm bảo tính pháp lý, chính xác, tạo thuận lợi cho cơ quan quản lý Nhà nước có thể khai thác trên nền tảng này.
Ông Phạm Hùng - Trưởng Phòng Quản lý cửa khẩu, Ban Quản lý Khu Kinh tế tỉnh Lào Cai cho biết: Sau gần 3 năm vận hành, nền tảng cửa khẩu số đã tích lũy được một kho dữ liệu lớn, giúp cơ quan quản lý nhà nước theo dõi, phân tích các số liệu, đưa ra dự báo cho hoạt động xuất - nhập khẩu.
Kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc liên tục tăng trưởng, có thời điểm cao điểm nông sản, lượng phương tiện xuất khẩu tăng đột biến khiến nguy cơ ùn ứ luôn hiện hữu. Vì vậy, việc chuyển đổi từ “cửa khẩu số” sang “cửa khẩu thông minh” được xem là bước đi tất yếu để tháo gỡ các điểm nghẽn hiện nay.
Cửa khẩu thông minh - cú hích cho trung tâm logistics biên giới
Theo Đề án cửa khẩu thông minh được Chính phủ phê duyệt, Lào Cai sẽ triển khai mô hình ứng dụng đồng bộ các công nghệ hiện đại như trí tuệ nhân tạo (AI), kết nối 5G, dữ liệu lớn và hệ thống xe tự hành AGV trong hoạt động xuất nhập khẩu.
Khác với mô hình truyền thống, hàng hóa sau khi hoàn thành thủ tục điện tử sẽ được vận chuyển bằng xe tự hành qua khu vực kiểm soát mà không cần lái xe trực tiếp điều khiển. Toàn bộ quy trình vận hành, giám sát, nhận diện phương tiện và hàng hóa đều được tự động hóa.
Việc triển khai cửa khẩu thông minh không nhằm thay thế hoàn toàn phương thức xuất nhập khẩu truyền thống bằng xe cơ giới mà cung cấp thêm một lựa chọn tối ưu cho doanh nghiệp: vận chuyển container bằng xe không người lái (AGV). Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở tốc độ xoay vòng của xe không người lái. Thay vì phụ thuộc vào yếu tố con người, các "cabin" tự hành này hoạt động như một hệ thống cáp treo trên mặt đất, liên tục luân chuyển hàng hóa dựa trên khối lượng thực tế. Nếu lượng hàng nhiều, hệ thống sẽ tự động tăng cường số lượng xe chạy trên đường ray lập trình sẵn.
Mô hình này có thể giúp năng lực thông quan tăng từ 2 đến 3 lần; thời gian thông quan rút ngắn từ vài ngày xuống còn khoảng 24 giờ. Đặc biệt, chi phí logistics của doanh nghiệp có thể giảm từ 20 - 30%.
Đề án cửa khẩu thông minh sẽ được triển khai theo hai giai đoạn. Trong đó, giai đoạn đầu tập trung hoàn thiện thể chế, hạ tầng công nghệ và lựa chọn nhà đầu tư; giai đoạn tiếp theo sẽ tổ chức vận hành, mở rộng hệ thống logistics và hoàn thiện mô hình thông minh liên ngành.
Song song với đó, ngành Hải quan cũng đang đẩy nhanh xây dựng hải quan số, hải quan thông minh nhằm đồng bộ dữ liệu với hệ thống cửa khẩu. Đây được xem là nền tảng quan trọng để giảm tối đa thủ tục giấy tờ, nâng cao khả năng giám sát và quản lý rủi ro.
Ông Vương Trinh Quốc - Trưởng Ban Quản lý Khu Kinh tế tỉnh Lào Cai cho biết: Tại lối thông quan cầu đường bộ Kim Thành, giai đoạn 1 từ quý II/2026 đến đầu năm 2027 sẽ tập trung lựa chọn nhà đầu tư; xây dựng cơ sở hạ tầng, hệ thống công nghệ thông tin, trang thiết bị kỹ thuật và hoàn thiện cơ sở pháp lý phục vụ vận hành mô hình cửa khẩu thông minh.
Lào Cai sẽ phối hợp với phía Vân Nam (Trung Quốc) nghiên cứu cơ chế thử nghiệm vận chuyển hàng hóa bằng phương tiện giao thông thông minh tự động hóa hoàn toàn ứng dụng công nghệ AI - IGV, đồng thời kết nối, chia sẻ dữ liệu và đồng bộ hạ tầng với phía Trung Quốc.
Không chỉ đơn thuần là một dự án ứng dụng công nghệ, cửa khẩu thông minh còn thể hiện khát vọng của Lào Cai trong việc trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa quan trọng của khu vực phía Bắc. Khi thời gian thông quan được rút ngắn, chi phí logistics giảm mạnh, sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam cũng sẽ được nâng lên đáng kể.
Từ “cửa khẩu số” đến “cửa khẩu thông minh”, Lào Cai đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong chuyển đổi số lĩnh vực xuất nhập khẩu. Nếu đề án được triển khai đúng lộ trình, nơi địa đầu Tổ quốc này sẽ không chỉ là cửa ngõ giao thương, còn là hình mẫu mới về logistics thông minh của Việt Nam trong tương lai gần.
