Theo dữ liệu giám sát tàu biển do tờ Financial Times của Anh phân tích, một số tàu chở LNG đã bất ngờ thay đổi lộ trình khi đang trên đường tới châu Âu và chuyển hướng sang thị trường châu Á. Diễn biến này phản ánh mức độ cạnh tranh ngày càng gia tăng đối với nguồn cung LNG kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Trước khi xung đột bùng phát, nhiều nền kinh tế châu Á phụ thuộc lớn vào nguồn dầu khí vận chuyển qua Eo biển Hormuz, tuyến đường biển chiến lược nối Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu. Tuy nhiên, căng thẳng leo thang đã khiến hoạt động vận tải tại khu vực này gần như bị đình trệ.
Phần lớn LNG được khai thác tại Qatar và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) thường được vận chuyển qua Eo biển Hormuz để cung cấp cho thị trường châu Á. Sau khi xung đột nổ ra, giá LNG tại châu Á đã tăng mạnh, tạo động lực để một số lô hàng LNG của Mỹ chuyển hướng sang khu vực này.
Theo ông Massimo Di Odoardo, Giám đốc bộ phận phân tích khí đốt và LNG tại công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và Nhật Bản nằm trong số những thị trường có nhu cầu tìm nguồn cung LNG thay thế nhằm bù đắp lượng khí đốt có nguy cơ thiếu hụt từ khu vực Vùng Vịnh.
Theo số liệu của Citigroup, Đài Loan phụ thuộc vào Qatar để đáp ứng hơn 30% nhu cầu khí đốt trong năm 2025. Tỷ lệ này ở Hàn Quốc và Nhật Bản lần lượt khoảng 15% và 5%. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ khí đốt tại châu Á thường tăng cao vào mùa hè do nhu cầu sử dụng điện cho điều hòa nhiệt độ, khiến các công ty tiện ích trong khu vực phải khẩn trương đảm bảo nguồn cung.
Phần lớn LNG trên thị trường toàn cầu được giao dịch theo các hợp đồng dài hạn thay vì mua bán trên thị trường giao ngay. Tuy nhiên, một số người mua vẫn có thể thay đổi điểm đến cuối cùng của các chuyến hàng, trong khi một số nhà cung cấp sẵn sàng điều chỉnh hợp đồng nếu giá bán tăng đủ cao.
Quyết định điểm đến của các chuyến hàng LNG thường phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm chênh lệch giá khí đốt giữa châu Âu và châu Á, giá chuẩn LNG JKM của thị trường châu Á cũng như chi phí vận chuyển.
Đối với các nhà nhập khẩu châu Âu, cuộc cạnh tranh nguồn cung LNG hiện nay gợi nhớ đến tình hình cách đây bốn năm, khi Nga cắt giảm mạnh lượng khí đốt vận chuyển qua đường ống sang châu Âu sau xung đột tại Ukraine. Khi đó, sự cạnh tranh giữa các thị trường trong việc giành các lô hàng LNG dự trữ đã khiến giá năng lượng tăng lên mức kỷ lục.
Ngày 9/3, giá khí đốt tại châu Âu đã tăng lên mức 69,50 euro/megawatt giờ, cao hơn gấp đôi so với thời điểm trước khi xung đột liên quan đến Iran bùng phát. Tuy vậy, mức giá này vẫn thấp hơn đáng kể so với kỷ lục 342 euro/megawatt giờ được ghi nhận trong năm 2022.
Trong khi đó, giá LNG chuẩn JKM tại châu Á cũng tăng hơn gấp đôi kể từ khi xung đột bắt đầu, lên mức 24,80 USD/triệu đơn vị nhiệt Anh (BTU) vào ngày 9/3, tương đương khoảng 73,10 euro/MWh.
Theo ông Alex Kerr, đối tác tại hãng luật quốc tế Baker Botts, các nhà nhập khẩu châu Âu đã rút ra nhiều bài học từ cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022. Ông Kerr cho rằng hiện châu Âu có nhiều công cụ hơn để ứng phó với kịch bản giá năng lượng tăng mạnh. Một số doanh nghiệp đã bổ sung các điều khoản trong hợp đồng nhằm áp dụng mức phạt cao hơn đối với các nhà cung cấp nếu họ chuyển hướng hàng hóa sang thị trường khác để tối đa hóa lợi nhuận.
Bất chấp các công cụ mà châu Âu áp dụng, châu Á vẫn có thể tiếp cận thị trường LNG do thị trường LNG hiện cũng có nhiều nhà sản xuất mới chưa cam kết giao hàng tới các điểm đến cụ thể, chủ yếu là các dự án xuất khẩu LNG mới được triển khai tại Mỹ.
Trong khi một số nhà xuất khẩu lớn như Qatar áp dụng các quy định nghiêm ngặt về điểm đến của các chuyến hàng LNG, phần lớn LNG xuất khẩu từ Mỹ cho phép người mua tự quyết định nơi tiêu thụ. Một số nhà phân tích cho rằng điều này có thể làm gia tăng khả năng chuyển hướng các chuyến hàng nhằm tận dụng mức giá cao hơn trên thị trường.
Bên cạnh đó, việc một số nhà nhập khẩu châu Âu do dự trong việc ký kết các hợp đồng cung cấp dài hạn trước khi xung đột bùng phát cũng có thể khiến khu vực này đối mặt với rủi ro thiếu hụt nguồn cung.
Trước khi căng thẳng leo thang, kỳ vọng về khả năng dư cung LNG trên thị trường toàn cầu đã khiến một số doanh nghiệp châu Âu cho rằng việc trì hoãn ký hợp đồng đến cuối năm có thể giúp giảm chi phí.
Theo ông Di Odoardo của Wood Mackenzie, một số người mua cũng tạm thời trì hoãn các quyết định mua LNG do chưa rõ tác động của các quy định mới của Liên minh châu Âu (EU) liên quan đến kiểm soát phát thải khí mê-tan, trong đó có khả năng áp dụng các khoản phạt trong tương lai.
Các chuyên gia cho rằng thị trường khí đốt dễ bị tổn thương trước các cú sốc nguồn cung hơn so với dầu mỏ, do LNG khó lưu trữ và vận chuyển bằng đường biển hơn. Trong một báo cáo nghiên cứu, công ty tư vấn kinh tế Oxford Economics cảnh báo rằng nếu Eo biển Hormuz tiếp tục bị gián đoạn trong thời gian dài, nguy cơ thiếu hụt khí đốt thực sự có thể xảy ra.
