Dịch Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo (CHDC Congo) tiếp tục diễn biến phức tạp khi số người tử vong chính thức vượt ngưỡng 5.000 vào ngày 30/10/2026. Đáng lo ngại, dịch bệnh do chủng virus Bundibugyo gây ra đã xuất hiện tại nhiều quốc gia khác thông qua hoạt động đi lại xuyên biên giới. Trong khi chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu được phê duyệt cho chủng virus này, các nước đang đẩy mạnh giám sát nhập cảnh, phát hiện sớm ca bệnh và kiểm soát nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Dịch Ebola khiến hơn 5.000 người tử vong, nghiêm trọng nhất lịch sử Congo
Theo dữ liệu được Chính phủ CHDC Congo công bố ngày 30/10, số người tử vong trong đợt dịch Ebola hiện nay đã vượt 5.000, trong khi tổng số ca mắc được ghi nhận từ khi dịch bùng phát vào tháng 5/2026 đã vượt 10.000.
Đây là đợt dịch Ebola gây tử vong nhiều nhất từng được ghi nhận tại quốc gia Trung Phi này, đồng thời trở thành đợt bùng phát lớn thứ hai trên thế giới xét theo quy mô, chỉ sau đại dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014–2016.
Theo bảng cập nhật của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tính đến ngày 28/10/2026, CHDC Congo ghi nhận 10.274 ca mắc được xác nhận bằng xét nghiệm, trong đó có 4.992 trường hợp tử vong.
Con số này thấp hơn ngưỡng 5.000 người tử vong được Chính phủ Congo thông báo ngày 30/10 do sự khác biệt về thời điểm cập nhật dữ liệu. Số liệu dịch tễ có thể tiếp tục được điều chỉnh khi cơ quan y tế hoàn tất xác minh, phân loại và tổng hợp các trường hợp mắc bệnh, tử vong.
Đáng chú ý, tỷ lệ tử vong trong số ca mắc đã được xác nhận tại Congo ở mức khoảng 49%. Đây là tỷ lệ tính trên những trường hợp được ghi nhận trong đợt dịch, không có nghĩa mọi người nhiễm virus đều có nguy cơ tử vong như nhau.
Dịch bệnh được xác nhận từ giữa tháng 5/2026 và nhanh chóng lan rộng tại những khu vực có hệ thống y tế gặp nhiều khó khăn.
Đến cuối tháng 10, tám trong tổng số 26 tỉnh của CHDC Congo đã ghi nhận ca mắc, tập trung chủ yếu tại Ituri, Bắc Kivu và một số tỉnh ở miền đông đất nước.
Riêng tỉnh Ituri, khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất, đã ghi nhận hơn 7.300 ca mắc và hơn 3.400 trường hợp tử vong theo số liệu đến ngày 28/10. Bắc Kivu cũng ghi nhận gần 2.400 ca mắc, với hơn 1.300 người tử vong.
Đây là những địa bàn có điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế hạn chế, hoạt động đi lại giữa các cộng đồng phức tạp và nhiều khu vực chịu ảnh hưởng của bất ổn an ninh.
Việc phát hiện ca bệnh chậm khiến những người nhiễm virus có thể tiếp xúc với gia đình, cộng đồng hoặc nhân viên y tế trước khi được đưa vào cơ sở điều trị phù hợp.
Đặc biệt, nhiều trường hợp tử vong xảy ra bên ngoài các trung tâm điều trị Ebola. Điều này không chỉ làm giảm cơ hội được chăm sóc y tế kịp thời mà còn gây khó khăn cho việc kiểm soát lây nhiễm, nhất là khi người thân tiếp xúc trực tiếp với thi thể trong quá trình tổ chức tang lễ.
Các tổ chức y tế quốc tế đang hỗ trợ Congo mở rộng năng lực xét nghiệm, truy vết người tiếp xúc gần, tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn và cung cấp vật tư bảo hộ cho nhân viên y tế.
Tuy nhiên, việc kiểm soát dịch vẫn gặp nhiều trở ngại do tình trạng mất an ninh, di chuyển dân cư, thiếu nguồn lực y tế và sự phân bố không đồng đều của các cơ sở điều trị.
Để thấy rõ quy mô nghiêm trọng của đợt dịch hiện nay, đại dịch Ebola tại Tây Phi giai đoạn 2014–2016 từng khiến hơn 28.600 người mắc và trên 11.000 người tử vong, chủ yếu tại Guinea, Liberia và Sierra Leone.
Mặc dù số ca mắc của đợt dịch tại Congo chưa bằng đại dịch Tây Phi, việc vượt 5.000 ca tử vong chỉ trong khoảng năm tháng cho thấy áp lực đặc biệt lớn đối với hệ thống y tế và công tác phòng, chống dịch.
Ebola lan khỏi Congo, chủng Bundibugyo chưa có vaccine đặc hiệu được phê duyệt
Một trong những diễn biến đáng lo ngại là dịch Ebola không còn giới hạn trong lãnh thổ CHDC Congo.
Ngay từ giai đoạn đầu bùng phát, Uganda đã ghi nhận những trường hợp mắc bệnh liên quan đến đợt dịch. Một số ca bệnh cũng được phát hiện hoặc chuyển đến điều trị tại các nước châu Âu.
Đến đầu tháng 10, Kenya xác nhận ca Ebola nhập cảnh đầu tiên liên quan đến một người từng sinh sống tại Congo, sau đó di chuyển qua Uganda trước khi đến Nairobi vào ngày 03/10.
Người bệnh được xác nhận nhiễm virus Bundibugyo và tử vong ngày 05/10. Các cơ quan y tế Kenya lập tức triển khai truy vết, cách ly và theo dõi những người tiếp xúc gần.
Trong những ngày tiếp theo, Kenya ghi nhận thêm các trường hợp mắc liên quan đến ca bệnh đầu tiên, gồm người thân và nhân viên y tế.
Tính đến ngày 26/10, Kenya đã ghi nhận chín ca mắc được xác nhận, trong đó có hai trường hợp tử vong. Các ca bệnh bổ sung có mối liên hệ dịch tễ với trường hợp nhập cảnh ban đầu, chưa có bằng chứng về một chuỗi lây truyền rộng khắp cộng đồng.
Ngày 20/10, Nigeria cũng xác nhận một trường hợp nhiễm Ebola ở thủ đô Abuja. Người bệnh có tiền sử di chuyển từ Uganda sang Nigeria, phát triệu chứng sau khi nhập cảnh và được xác nhận nhiễm chủng Bundibugyo qua xét nghiệm.
Đến ngày 26/10, bệnh nhân được chuyển sang Thụy Sĩ để điều trị. Các nhà chức trách tiếp tục truy vết người tiếp xúc và xác định nguồn phơi nhiễm.
Như vậy, các trường hợp liên quan đợt dịch đã được phát hiện tại Congo, Uganda, Kenya, Nigeria và một số nước châu Âu dưới hình thức ca nhập cảnh hoặc chuyển điều trị. Tuy nhiên, việc tiếp nhận bệnh nhân từ nước khác không đồng nghĩa quốc gia đó đã xuất hiện lây truyền Ebola trong cộng đồng.
Diễn biến tại Kenya và Nigeria cho thấy hoạt động di chuyển quốc tế có thể đưa virus ra khỏi khu vực dịch, ngay cả khi quốc gia tiếp nhận không có chung đường biên giới với Congo.
Theo WHO, đợt dịch năm 2026 do virus Bundibugyo gây ra. Đây là một trong những loại virus có khả năng gây bệnh Ebola nghiêm trọng ở người.
Ebola có thể lây truyền từ động vật nhiễm bệnh sang người trong những điều kiện tiếp xúc nhất định. Sau đó, virus lây từ người sang người thông qua tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch cơ thể của người mắc bệnh hoặc vật dụng, bề mặt bị nhiễm các dịch này.
Nguy cơ lây nhiễm đặc biệt đáng chú ý khi chăm sóc bệnh nhân không có phương tiện bảo hộ phù hợp, xử lý chất thải y tế không đúng quy trình hoặc tiếp xúc trực tiếp với thi thể người tử vong do Ebola.
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 21 ngày. Người nhiễm virus không được xem là có khả năng lây truyền trước khi xuất hiện triệu chứng.
Những biểu hiện ban đầu có thể gồm sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, đau họng, sau đó xuất hiện nôn, tiêu chảy, đau bụng và một số triệu chứng khác. Không phải tất cả bệnh nhân Ebola đều có biểu hiện xuất huyết.
Điều này khiến việc phát hiện sớm trở nên khó khăn bởi các triệu chứng ban đầu có thể giống nhiều bệnh truyền nhiễm thông thường. Vì vậy, yếu tố đi lại hoặc tiếp xúc với người bệnh tại vùng dịch có ý nghĩa quan trọng khi đánh giá trường hợp nghi ngờ.
Đáng chú ý, hiện chưa có vaccine hoặc thuốc điều trị đặc hiệu nào được phê duyệt riêng cho bệnh Ebola do virus Bundibugyo gây ra.
Những vaccine Ebola đã được cấp phép cho các loại virus khác, đặc biệt là Zaire ebolavirus, không đồng nghĩa được chứng minh có hiệu quả bảo vệ trước Bundibugyo.
Các nhà khoa học đang nghiên cứu vaccine và liệu pháp điều trị nhằm mở rộng khả năng ứng phó với chủng virus này. Ngày 23/10, một thử nghiệm vaccine giai đoạn 2/3 mang tên TUMAINI đã được triển khai tại Congo, song đây vẫn là hoạt động nghiên cứu, chưa phải chương trình sử dụng đại trà một vaccine đã được phê duyệt cho Bundibugyo.
Trong khi chờ các biện pháp phòng bệnh đặc hiệu, điều trị hỗ trợ vẫn đóng vai trò quan trọng. Người bệnh cần được phát hiện sớm, bù nước, điều chỉnh điện giải, theo dõi chức năng các cơ quan và xử lý kịp thời những biến chứng dưới sự chăm sóc của nhân viên y tế.
Việc được điều trị sớm tại cơ sở có đủ điều kiện kiểm soát nhiễm khuẩn có thể cải thiện cơ hội sống của người bệnh, đồng thời hạn chế nguy cơ virus tiếp tục lây lan.
Việt Nam tăng cường giám sát nhập cảnh, người về từ vùng dịch cần lưu ý gì?
Trước diễn biến phức tạp của dịch Ebola tại châu Phi, Việt Nam đã triển khai các biện pháp giám sát và chuẩn bị ứng phó từ tháng 5/2026.
Bộ Y tế ban hành Công văn số 3719/BYT-PB ngày 24/05/2026, yêu cầu các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cộng đồng và cơ sở khám chữa bệnh, đặc biệt với người trở về từ những khu vực đang ghi nhận dịch Ebola.
Theo đó, các cơ quan chức năng phối hợp rà soát hành khách có yếu tố dịch tễ liên quan vùng dịch, khuyến cáo theo dõi sức khỏe trong vòng 21 ngày và liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ.
Khi phát hiện trường hợp nghi mắc Ebola, cơ sở y tế phải triển khai cách ly, áp dụng các biện pháp phòng hộ, kiểm soát nhiễm khuẩn và tổ chức lấy mẫu xét nghiệm theo hướng dẫn chuyên môn.
Đến ngày 23/10, Cục Phòng bệnh tiếp tục có văn bản yêu cầu tăng cường giám sát trong bối cảnh virus Bundibugyo đã xuất hiện tại nhiều quốc gia ngoài Congo.
Tại Hà Nội, công tác kiểm dịch y tế ở Cảng Hàng không quốc tế Nội Bài được duy trì với lực lượng thường trực và hệ thống theo dõi thân nhiệt hành khách nhập cảnh. Việc giám sát tập trung vào phát hiện những trường hợp có biểu hiện nghi ngờ, đồng thời khai thác thông tin đi lại để đánh giá nguy cơ.
Ở khu vực phía Nam, Sở Y tế An Giang ngày 27/10 tiếp tục triển khai yêu cầu phòng ngừa Ebola xâm nhập qua đường hàng không, cửa khẩu đường bộ, đường thủy và cảng biển.
Địa phương đặc biệt chú ý đến Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc và các cửa khẩu có lượng người qua lại lớn, nhằm phát hiện sớm những trường hợp có nguy cơ liên quan đến hoạt động di chuyển quốc tế.
Tại Lâm Đồng, ngành y tế cũng tăng cường kiểm dịch ở các cửa khẩu và đầu mối giao thông, rà soát khu vực cách ly, trang thiết bị phòng hộ, phương án thu dung, điều trị và năng lực xét nghiệm.
Các cơ sở khám chữa bệnh được yêu cầu chú ý khai thác tiền sử đi lại trong vòng 21 ngày với người có biểu hiện sốt, đau đầu, nôn, tiêu chảy hoặc những triệu chứng nghi ngờ khác.
Theo thông tin các cơ quan y tế Việt Nam công bố đến cuối tháng 10, chưa ghi nhận trường hợp mắc Ebola tại Việt Nam. Tuy nhiên, nguy cơ ca bệnh xâm nhập qua hoạt động đi lại quốc tế vẫn cần được theo dõi.
Đối với người vừa đến hoặc trở về từ vùng đang có dịch, việc quan trọng nhất là chủ động theo dõi sức khỏe đủ 21 ngày kể từ lần phơi nhiễm hoặc rời vùng dịch theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Nếu xuất hiện sốt, đau đầu, mệt mỏi, đau cơ, nôn hoặc tiêu chảy, đặc biệt khi từng tiếp xúc với người mắc hoặc nghi mắc Ebola, cần liên hệ ngay cơ sở y tế hoặc cơ quan y tế địa phương để được hướng dẫn tiếp nhận an toàn.
Người có triệu chứng nghi ngờ không nên tự ý đến nhiều cơ sở khám chữa bệnh hoặc che giấu lịch sử đi lại, tiếp xúc, bởi điều này có thể làm chậm quá trình phát hiện và gây khó khăn cho công tác phòng, chống lây nhiễm.
Trong sinh hoạt thông thường, người dân không cần hoang mang trước những thông tin về Ebola nếu không có yếu tố phơi nhiễm liên quan. Bệnh không lây lan theo cách giống cúm mùa qua những tiếp xúc xã hội thông thường khi không có nguy cơ tiếp xúc với dịch cơ thể của người bệnh.
Các biện pháp phòng ngừa quan trọng gồm tránh tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc bệnh, không chạm vào máu hoặc dịch cơ thể khi không có phương tiện bảo hộ phù hợp, tuân thủ hướng dẫn y tế và chủ động khai báo thông tin dịch tễ chính xác.
Đối với nhân viên y tế, việc phát hiện sớm, phân luồng, cách ly và thực hiện nghiêm quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn là yêu cầu đặc biệt quan trọng để tránh lây nhiễm trong môi trường bệnh viện.
Dù dịch Ebola tại Congo đã khiến hơn 5.000 người tử vong, nguy cơ đối với từng quốc gia vẫn phụ thuộc vào mức độ giao lưu, khả năng phát hiện ca bệnh và hiệu quả của hệ thống y tế dự phòng.
WHO tiếp tục khuyến nghị tăng cường giám sát, truy vết, xét nghiệm và hợp tác xuyên biên giới, đồng thời không khuyến cáo áp đặt các biện pháp hạn chế đi lại hoặc thương mại một cách không cần thiết với những quốc gia chịu ảnh hưởng.
Với Việt Nam, việc duy trì giám sát nhập cảnh, chuẩn bị sẵn sàng phương án cách ly và nâng cao nhận thức của người dân là những giải pháp quan trọng để chủ động ứng phó trong trường hợp xuất hiện ca bệnh xâm nhập.
Diễn biến hiện nay tại Congo cho thấy phòng, chống Ebola không chỉ là nhiệm vụ điều trị những người đã mắc bệnh, mà còn là cuộc chạy đua phát hiện sớm và cắt đứt các chuỗi lây truyền trước khi virus tiếp tục lan rộng.
