 |
| Bà Bùi Thị Kỳ xúc động trước phần trưng bày của người thân là liệt sĩ Phạm Hướng. |
Người phụ nữ tóc bạc trắng đưa khăn lên chấm nước mắt trước phần trưng bày của anh trai mình. Các cựu binh đồng đội đứng chung quanh hỏi han. Những cái nắm tay chân tình và rưng rưng… Đó là những hình ảnh cảm động không dễ thấy ở nơi nào khác ngoài triển lãm “Thép nơi ngục lửa” tại khu di tích Nhà tù Hỏa Lò.
Đây là triển lãm do Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội cùng Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò thực hiện, diễn ra từ nay đến 30-9, nhân dịp kỷ niệm 70 năm ngày Thương binh Liệt sĩ (27-7-1947 – 27-7-2017). Trưng bày gồm ba nội dung “Khát vọng tự do”, “Thép nơi ngục lửa” và “Nặng nghĩa tri ân, tình người thắm đượm”, với 250 hình ảnh, hiện vật, tư liệu.
Triển lãm tái hiện hình ảnh về những tấm gương hy sinh anh dũng của các anh hùng, liệt sĩ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, từ vụ Hà Thành đầu độc (1908), ném bom vào khác sạn Hà Nội và ám sát Tuần phủ Thái Bình Nguyễn Duy Hàn (1923), cho đến các cuộc kh ởi nghĩa Thái Nguyên (1917), khởi nghĩa Yên Bái (1930)… Nhiều nghĩa sĩ đã bị bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò và các nhà tù khác.
Hình ảnh và kỷ vật của những chiến sĩ cách mạng kiên cường dã lãnh đạo các phong trào đấu tranh như Nguyễn Đức Cảnh, Trần Phú, Nguyễn Văn Cừ, Lương Khánh Thiện, Tô Hiệu… được thể hiện trong phần “Thép nơi ngục lửa”.
 |
| Đông đảo các cựu chiến binh, cựu tù cách mạng đã tham dự triển lãm. |
“Bản tình ca thời lửa cháy” là góc trưng bày đặc biệt, tái hiện những câu chuyện tình yêu bất diệt của các chiến sĩ cách mạng: Lê Hồng Phong và Nguyễn Thị Minh Khai; Võ Nguyên Giáp và Nguyễn Thị Quang Thái; Hoàng Văn Thụ và Phạm Thị Vân; Nguyễn Văn Trỗi và Phan Thị Quyên. Hình ảnh của họ được lồng trong biểu tượng trái tim không trọn vẹn bởi chiến tranh, họ không thể đi cùng nhau đến hết cuộc đời.
Những tấm gương hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ được vinh danh trong phần “Còn mãi tuổi 20”, như Lý Tự Trọng, Nguyễn Hoàng Tôn, Võ Thị Sáu, Phạm Hướng…
Đứng trước hình ảnh và tư liệu của liệt sĩ Phạm Hướng, bà Bùi Thị Kỳ (em dâu liệt sĩ) không ngăn nổi những giọt nước mắt xúc động. Những câu chuyện về người chiến sĩ cộng sản kiên trung đã trở lại rõ nét trong tâm trí bà. Sinh thời, đồng chí Phạm Hướng phụ trách phong trào học sinh, sinh viên ở một số trường ở Hà Nội như Chu Văn An, Albert Sarraut, Trưng Vương… Năm 1949, trong khi đang vận động một nhóm lính Âu, Phi rời hàng ngũ địch theo phía ta, đồng chí Phạm Hướng bị mật thám Pháp bắt tại khu vực Cột Đồng hồ gần vườn hoa Bác Cổ.
Bà Bùi Thị Kỳ kể lại, sau khi bị kết án tù khổ sai chung thân và đày ra nhà tù Côn Đảo, gia đình biết được vào tháng 5-1950, đồng chí Phạm Hướng cùng 53 tù chính trị Nhà tù Hỏa Lò sẽ bị chuyển tù.
 |
| Liệt sĩ Phạm Hướng (giữa), năm 1949. Ảnh tư liệu của BQL di tích Nhà tù Hỏa Lò. |
Ngày đồng chí Phạm Hướng chuyển tù, gia đình gồm có mẹ, chị gái và bà Bùi Thị Kỳ (khi đó là vợ sắp cưới của em trai đồng chí) đi tiễn. “Khi đó cả nhà giấu, đến tận lúc gần đi tiễn mọi người mới cho mẹ biết anh Hướng bị bắt, giam tại Nhà tù Hỏa Lò và chuẩn bị chuyển ra Côn Đảo. Khi đến cổng nhà tù Hỏa Lò, bà tìm đủ mọi cách để trèo lên tường của tòa án mong nhìn thấy mặt con. Trong lúc áp giải lên xe, anh Hướng thoáng trông thấy tôi và một số chị, anh đã ném lại chiếc khăn mùi xoa. Nhưng anh không biết trong buổi tiến đưa hôm ấy có cả mẹ và chị gái” – bà Bùi Thị Kỳ nhớ lại.
“Tôi vẫn nhớ chiếc khăn mùi xoa màu trắng, khâu tay viền chung quanh, thêu bí danh trong tù là “Ng.V Thương” chứ không phải tên thật, cùng với số tù sau khi thành án: “CM 9050”; ngày bị bắt: “20-11-49” và ngày dự kiến chuyển tù: “10-5-50”- bà Kỳ kể.
Lần chuyển tù từ Hỏa Lò đi Côn Đảo cũng là lần cuối cùng đồng chí Phạm Hướng được trông thấy những người thân trong gia đình và chiếc khăn mùi xoa đồng chí ném lại trước cổng Nhà tù Hỏa Lò trở thành kỷ vật vô giá được gia đình đồng chí Phạm Hướng trân trọng lưu giữ hơn 60 năm qua. Sau đó một năm, vào năm 1951, đồng chí Phạm Hướng hy sinh khi tổ chức vượt ngục Côn Đảo, khi mới 29 tuổi xuân.
Năm 2016, gia đình liệt sĩ Phạm Hướng – bà Bùi Thị Kỳ đã hiến tặng cho Ban Quản lý Di tích Nhà tù Hỏa Lò một số kỷ vật của đồng chí, trong đó có chiếc khăn mùi xoa này.
