Trước đây, suy thận thường thấy ở người lớn tuổi thì nay, tỉ lệ mắc bệnh này ở người trẻ đã gia tăng mức báo động.
Hệ lụy âm thầm
PGS-TS-BS Nguyễn Bách, Trưởng Khoa Nội thận - Lọc máu Bệnh viện Thống Nhất (TP HCM), cho biết trong 1.000 ca sinh thiết thận, khoảng 300 là người trẻ, trong đó 70% mắc viêm cầu thận IgA. Bên cạnh các bệnh lý phổ biến ở người cao tuổi như đái tháo đường, tăng huyết áp thì viêm cầu thận thường gặp ở nhóm tuổi từ 17 đến 40.
Ô nhiễm môi trường, nhiễm trùng và tiếp xúc độc chất làm tăng nguy cơ viêm cầu thận. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc, tiếp xúc với các độc chất cũng có thể gây lắng đọng tại cầu thận, làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Nhiều bệnh nhân trẻ nhập viện suy thận giai đoạn cuối với các biểu hiện như: phù toàn thân, huyết áp cao, tiểu ít hoặc vô niệu.
Trong tình huống cấp cứu, bệnh nhân phải lọc máu ngay để duy trì sự sống. Sau khi ổn định, sinh thiết xác định nguyên nhân là viêm cầu thận tiến triển kéo dài. "Chúng tôi không mong gặp nhiều ca bệnh như vậy, bởi ở giai đoạn này, cơ hội điều trị hồi phục rất thấp" - PGS Bách lo ngại.
Theo PGS Bách, viêm cầu thận thường không có biểu hiện rõ ràng. Tốt nhất là xét nghiệm nước tiểu định kỳ để phát hiện sớm tổn thương thận, ngay cả khi người bệnh không có triệu chứng. Nếu nước tiểu có lẫn máu hoặc hồng cầu, hãy nghĩ đến khả năng mắc bệnh và đến cơ sở chuyên khoa để được kiểm tra và can thiệp sớm.
Nhiều người tưởng viêm họng bình thường, nhưng IgA âm thầm lắng đọng ở cầu thận sau các cơn viêm thoáng qua.Tuy nhiên, không phải ai bị viêm họng cũng mắc bệnh thận. Yếu tố di truyền, cơ địa và môi trường sống là những nguyên nhân góp phần khiến một số người dễ tổn thương hơn người khác.
"Ở các nước nhiệt đới như Việt Nam, nơi bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp diễn ra phổ biến quanh năm, tỉ lệ mắc viêm cầu thận IgA được cho là cao hơn so với nhiều nước khác. Do đó, người dân cần chủ động phòng ngừa, giữ vệ sinh mũi họng sạch sẽ, hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh để tránh những biến chứng tiềm ẩn về sau" - một chuyên gia về thận khuyến cáo thêm.
Thay đổi hành vi sức khỏe
Theo PGS-TS-BS Lê Đình Thanh, Giám đốc Bệnh viện Thống Nhất, một khảo sát nội bộ tại bệnh viện cho thấy có tới 9,8% người trong độ tuổi lao động mắc bệnh lý thận nhưng hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng.
Nếu không được tầm soát và điều trị sớm, nhóm này có nguy cơ cao tiến triển thành bệnh thận mạn giai đoạn cuối, buộc phải thay thế thận bằng chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng hoặc ghép thận.
"Đây không chỉ là bi kịch đối với người bệnh do mất sức lao động mà còn là gánh nặng lớn cho xã hội. Chi phí điều trị thay thế thận cao gấp khoảng 14 lần so với kiểm soát bệnh ở giai đoạn sớm" - PGS Thanh cảnh báo.
TS-BS Nguyễn Duy Tân, Trưởng Khoa Ngoại Tim mạch - Lồng ngực Bệnh viện Thống Nhất, chỉ ra thêm số bệnh nhân suy thận phải lọc máu ngày càng tăng. Cách đây khoảng 10 - 20 năm, suy thận gần như là "án tử", song nay nhờ kỹ thuật can thiệp nội mạch ít xâm lấn, người bệnh có thể sống chung với bệnh, kiểm soát biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.
Tuy nhiên, chạy thận vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Đặc biệt, việc đặt catheter tĩnh mạch cổ kéo dài có thể gây tắc hẹp tĩnh mạch trung tâm, dẫn đến ứ trệ tuần hoàn, suy hô hấp hoặc thậm chí tử vong. Do đó, người bệnh nên chủ động tạo cầu nối (AVF) ở tay từ sớm để giảm rủi ro.
Với những người đủ điều kiện, lọc màng bụng tại nhà là một lựa chọn hiệu quả. Ngoài ra, cần chuẩn bị kế hoạch "ghép thận đón đầu" từ giai đoạn sớm thay vì chờ đến giai đoạn cuối mới can thiệp nhằm tăng hiệu quả điều trị và kéo dài tuổi thọ.
BS.CK2 Nguyễn Thị Diễm Hương, Bệnh viện ĐH Y Dược TP HCM (cơ sở 3), nhấn mạnh thêm chi phí điều trị suy thận là một gánh nặng lớn đối với người bệnh và gia đình. Trung bình, mỗi bệnh nhân phải chi từ 12 triệu đến 36 triệu đồng/tháng cho chạy thận nhân tạo. Trường hợp ghép thận, chi phí từ 300 - 500 triệu đồng/ca. Không ít người trẻ buộc phải nghỉ học, nghỉ việc, sống phụ thuộc hoàn toàn vào người thân.
Ở giai đoạn cuối, người bệnh phải chạy thận 3 lần/tuần, đối mặt với các biến chứng ảnh hưởng hầu hết cơ quan trong cơ thể như tim mạch, gan, xương khớp, thần kinh…, gây mệt mỏi, thiếu máu, suy kiệt thể chất và tâm lý. Đáng chú ý, chỉ khoảng 30% nhu cầu lọc máu trên toàn quốc được đáp ứng.
"Chi phí điều trị chạy thận đang dẫn đầu chi trả của BHYT, gây áp lực nặng nề lên ngân sách quốc gia. Khi người trong độ tuổi lao động mất khả năng làm việc, hậu quả không chỉ dừng ở cá nhân mà còn tác động trực tiếp đến năng suất lao động và tăng trưởng kinh tế - xã hội" - BS Hương bày tỏ lo ngại.
Để phòng ngừa bệnh lý thận, cần thay đổi hành vi sức khỏe: ăn giảm muối, uống đủ nước, tăng cường rau quả và vận động đều đặn ít nhất 150 phút/tuần. Người dân cần đi khám sức khỏe định kỳ và làm các xét nghiệm cơ bản như xét nghiệm nước tiểu và creatinin huyết thanh để phát hiện sớm tổn thương thận. Đồng thời, phải kiểm soát chặt các bệnh nền có nguy cơ cao như đái tháo đường, tăng huyết áp, Lupus hoặc viêm cầu thận.
Bên cạnh đó, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và nền tảng số nên được tận dụng để sàng lọc sớm, nhắc lịch tái khám, theo dõi các thông số và hỗ trợ điều trị nhằm giảm tiến triển bệnh.
90% không biết mắc bệnh
Theo Bộ Y tế, bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Có đến 90% người mắc không hề biết mình đang mang bệnh. Khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, phù nề, tiểu đêm nhiều, nước tiểu có bọt... thì đa phần bệnh đã ở giai đoạn nặng.
