3 lý do duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT phù hợp với chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước được quy định tại Luật Giáo dục, Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Việc đổi mới kỳ thi tốt nghiệp THPT những năm qua cho thấy phương thức này đã phát huy những ưu điểm quan trọng: Tạo mặt bằng đánh giá chung trên phạm vi toàn quốc; góp phần bảo đảm công bằng và cơ hội tiếp cận giáo dục đại học cho thí sinh ở các vùng, miền; giảm số lần dự thi, áp lực và chi phí xã hội; tạo thuận lợi cho thí sinh. Đồng thời hỗ trợ các cơ sở giáo dục đại học thực hiện quyền tự chủ tuyển sinh.
Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ 3 lý do chứng minh sự cần thiết của việc tồn tại một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia. Thứ nhất, với một bộ phận không nhỏ học sinh và giáo viên, nếu không thi sẽ không học và không dạy. Thứ hai, kỳ thi cũng cấp những thông tin tin cậy về thực trạng của giáo dục phổ thông trên cả nước và tại từng địa phương. Thứ ba, kể cả “năm nào cũng hơn 99% đỗ tốt nghiệp” vẫn cần tổ chức kỳ thi để kiểm tra, đánh giá sản phần đầu ra.
Kết quả thi tốt nghiệp THPT là nguồn dữ liệu dùng chung
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm 2020, kỳ thi tốt nghiệp THPT không còn là kỳ thi “hai trong một” theo mô hình giai đoạn 2015-2019. Kỳ thi có nhiệm vụ xét công nhận tốt nghiệp; đồng thời đánh giá mức độ đạt chuẩn học sinh trên diện rộng và theo dõi tác động của chương trình, chính sách giáo dục trên một chuẩn chung.
Với quy mô, mức độ chuẩn hóa và khả năng so sánh, kết quả thi là một nguồn dữ liệu mà cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp có thể lựa chọn sử dụng theo quyền tự chủ. Bên cạnh đó, các trường có đủ năng lực vẫn tổ chức kỳ thi riêng cho nhu cầu chuyên biệt.
Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ: Mô hình hiện hành không phải mô hình tổ chức tuyển sinh đại học bằng điểm thi tốt nghiệp THPT. Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo. Các trường đại học tự quyết định phương thức, số lượng tuyển sinh, tổ hợp, tiêu chí, điều kiện và điểm trúng tuyển, đồng thời sử dụng hạ tầng dữ liệu dùng chung của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Theo số liệu thống kê của Bộ, năm 2025, có 50,32% số thí sinh nhập học được tuyển bằng kết quả thi tốt nghiệp THPT; kết quả học tập THPT chiếm 29,24%. Điều này cho thấy, kết quả thi tốt nghiệp THPT là một nguồn dữ liệu dùng chung, không phải nguồn tuyển bắt buộc.
Việc nhiều cơ sở đào tạo có mức cạnh tranh đầu vào cao tiếp tục lựa chọn nguồn này là quyết định tự chủ của chính các trường và là bằng chứng thực tiễn về mức độ tin cậy, khả năng so sánh và giá trị phân loại của kỳ thi.
Hoàn thiện kỳ thi chuẩn hóa quốc gia
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, một kỳ thi chuẩn hóa quốc gia trong giai đoạn mới sẽ ứng dụng những công nghệ và quy trình tiên tiến nhất để hạn chế tới mức thấp nhất sự can thiệp của con người. Kỳ thi cũng được tính toán để có thể chia nhiều đợt trong năm, thậm chí tổ chức theo các môn thi riêng và một số bài thi tổng hợp.
"Tuyển sinh là quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục đào tạo, tuy nhiên biện pháp quản lý cũng sẽ được siết chặt không để tái diễn việc "trăm hoa đua nở", gây khó khăn, tốn kém, áp lực, bất bình đẳng cho thí sinh và tốn kém chung cho toàn xã hội. Dù không bắt buộc, song kết quả của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia cũng vẫn sẽ là một căn cứ quan trọng để các trường sử dụng cho xét tuyển", Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiếp tục hoàn thiện thể chế về tự chủ tuyển sinh gắn với trách nhiệm giải trình; ban hành chuẩn tối thiểu cho kỳ thi độc lập, quy đổi tương đương, công bố phổ điểm, bảo mật, lưu trữ dữ liệu và giải quyết khiếu nại.
Hiện Bộ đã hoàn thiện Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036, trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Theo Đề án, công nghệ được sử dụng nhằm giảm sự can thiệp chủ quan của con người. Hệ thống thi được thiết kế theo nguyên tắc tự động hóa tối đa các công đoạn, đồng thời vẫn duy trì cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm của con người.
Các công nghệ dự kiến được nghiên cứu, ứng dụng gồm: Mã hóa đề thi, bài thi và dữ liệu kỳ thi; tự động phân phối, thu nhận và sao lưu bài thi; ghi nhật ký toàn bộ thao tác trên hệ thống; giám sát trạng thái máy thi và phát hiện dấu hiệu bất thường; đối soát danh tính, quản lý quyền truy cập và phân quyền vận hành; tự động chấm các dạng câu hỏi khách quan...
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, tiếp tục đổi mới, hoàn thiện một kỳ thi chuẩn hoá quốc gia trong bối cảnh hiện nay không chỉ là yêu cầu theo chủ trương, quy định, mà còn là yêu cầu từ thực tiễn để hướng tới một nền giáo dục công bằng, chất lượng và trung thực.
Bộ Giáo dục và Đào tạo mong muốn tiếp tục nhận được các ý kiến đóng góp trách nhiệm của chuyên gia, nhà quản lý cũng như toàn xã hội, làm cơ sở cho việc đánh giá toàn diện và tiếp tục hoàn thiện công tác thi, tuyển sinh trong thời gian tới.
