Bộ máy tinh gọn nhưng khối lượng công việc tăng
Sáng 29/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội năm 2025 và kế hoạch năm 2026. Nhiều đại biểu Quốc hội cho rằng, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp là bước đi quan trọng trong cải cách thể chế và sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Tuy nhiên, sau thời gian thực hiện, mô hình vẫn còn bộc lộ không ít khó khăn, vướng mắc cần sớm được tháo gỡ để bảo đảm vận hành thông suốt, phục vụ nhân dân tốt hơn.
Đại biểu Mai Văn Hải (Đoàn Thanh Hóa) nhận định, công tác xây dựng và thực thi pháp luật đã có nhiều đổi mới về tư duy và cách làm, kịp thời thể chế hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng, nhất là trong việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.
Đại biểu đánh giá, đây là một cuộc cải cách toàn diện, sâu sắc nhất trong sắp xếp tổ chức bộ máy của bộ, ngành và địa phương, được chỉ đạo quyết liệt, linh hoạt, sáng tạo, mang lại kết quả tích cực, được đông đảo cán bộ, đảng viên, cử tri và nhân dân quan tâm, đồng tình ủng hộ và đánh giá cao.
Theo đại biểu, sau gần 4 tháng đi vào hoạt động, mô hình chính quyền 2 cấp đã vận hành cơ bản thông suốt, góp phần giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp, tập trung cho nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh ở cơ sở.
Tuy vậy, thực tiễn cho thấy vẫn còn những tồn tại như tình trạng thừa - thiếu cán bộ cục bộ, đặc biệt tại các xã miền núi, biên giới, vùng sâu, vùng xa; chế độ, chính sách chưa được cải thiện tương xứng.
Đại biểu Trần Quốc Tuấn (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp tại 34 tỉnh, thành phố, bộ máy hành chính tuy gọn hơn về đầu mối nhưng khối lượng công việc lại tăng lên đáng kể. Cán bộ, công chức ở nhiều địa phương, nhất là cấp cơ sở, phải làm nhiều việc hơn, di chuyển xa hơn nhưng thu nhập chưa được cải thiện.
Theo phản ánh của cử tri tại nhiều địa phương như Quảng Trị, Bình Thuận, Vĩnh Long, Nghệ An, Lâm Đồng, Đồng Tháp, việc sáp nhập đơn vị hành chính khiến nhiều cán bộ xã phải di chuyển từ 10 - 15km để đến trụ sở mới, trong khi phụ cấp đi lại, phụ cấp công vụ chưa được điều chỉnh. Đời sống gặp khó khăn do chi phí tăng, thu nhập thực tế giảm 10 - 12% so với trước.
Bên cạnh đó, nhiều địa phương như Bắc Cạn, Cần Thơ và một số tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cũng phản ánh tình trạng đội ngũ cán bộ cơ sở đang phải gánh vác nhiều việc, nhiều phần việc do tinh giản biên chế nhưng thu nhập chưa được cải thiện, ảnh hưởng đến tâm lý, động lực và hiệu quả công tác của họ.
“Những phản ánh này không chỉ là con số hay kiến nghị kỹ thuật mà là tiếng lòng của đội ngũ công chức, viên chức cơ sở. Họ là những người đang gánh trên vai phần việc nặng nề nhất của bộ máy nhà nước. Nếu đời sống của họ không được bảo đảm thì hiệu quả thực thi chính sách cũng sẽ khó đáp ứng được yêu cầu”, đại biểu nêu.
Hoàn thiện phân cấp, bảo đảm nguồn lực cho chính quyền cơ sở
Trong khi đó, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương (Khánh Hòa) cho rằng, dù việc sắp xếp tổ chức hành chính đã đạt nhiều kết quả tích cực, nhưng nguồn lực thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã vẫn còn khó khăn. Số lượng cán bộ giảm, phạm vi quản lý rộng hơn, khối lượng công việc tăng, trong khi nhiều nơi còn thiếu nhân lực chuyên môn ở các lĩnh vực như tài chính, đất đai, xây dựng, khoa học - công nghệ.
Cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin còn thiếu và chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến việc triển khai chính quyền số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Một số ngành, địa phương chưa thực sự coi phân cấp, phân quyền là nhiệm vụ trọng tâm, dẫn đến tỷ lệ các nhiệm vụ được phân cấp gắn với thủ tục hành chính địa phương còn thấp, mới đạt khoảng 56%. Ngoài ra, cơ chế tài chính - ngân sách chưa theo kịp mô hình mới, nhiều nhiệm vụ được giao nhưng chưa có nguồn kinh phí đi kèm.
Từ thực tiễn này, đại biểu Đàng Thị Mỹ Hương kiến nghị Chính phủ bố trí, xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã ổn định, có năng lực, nhất là trong các lĩnh vực chuyên môn; rà soát, phân bổ nguồn lực hợp lý, gắn với nhiệm vụ được giao; đẩy mạnh đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm quản lý thống nhất; và hoàn thiện thể chế phân cấp, phân quyền rõ ràng, minh bạch giữa cấp tỉnh và cấp xã trong mô hình chính quyền 2 cấp.
Trong đó, quy định rõ trách nhiệm, quyền hạn và cơ chế kiểm soát quyền lực, tránh tình trạng phân cấp, ủy quyền hành chính không có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đồng thời, cần bổ sung quy định minh bạch về quy định, cơ chế kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực để tránh sai phạm, lạm quyền. Nữ đại biểu nhấn mạnh, việc này cần phải được phòng ngừa, phát hiện, xử lý từ sớm.
Đại biểu Nguyễn Quang Huân (Đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) đề xuất Chính phủ thường xuyên khảo sát, đánh giá khó khăn, vướng mắc của chính quyền địa phương 2 cấp, đặc biệt ở cấp xã, phường về tổ chức, nhân lực, ngân sách; đồng thời thực hiện đúng nghĩa việc phân cấp, phân quyền, phân bổ nguồn lực để tháo gỡ kịp thời, bảo đảm mô hình chính quyền 2 cấp vận hành hiệu quả, phục vụ nhân dân tốt hơn.
Đại biểu Mai Văn Hải cũng đề nghị Chính phủ chỉ đạo đánh giá lại việc phân cấp, phân quyền cho xã, phường để điều chỉnh phù hợp với mô hình mới; sớm xác định vị trí việc làm, xây dựng chính sách tiền lương tương xứng; ban hành quy chế đánh giá cán bộ theo kết quả công việc và có cơ chế sàng lọc phù hợp.
Đồng thời, cần quan tâm đầu tư hạ tầng cho chuyển đổi số, công nghệ thông tin và đào tạo kỹ năng số cho cán bộ công chức cấp xã, song song với tổ chức thực hiện tốt cuộc vận động "Bình dân học vụ số" thiết thực đối với người dân.
