Theo đánh giá của ngành nông nghiệp và ngành công thương, diện tích quế của Lào Cai hiện thuộc nhóm lớn nhất cả nước, giá trị sản xuất mỗi năm lên tới hàng nghìn tỷ đồng. Thế nhưng, phần lớn sản phẩm vẫn đang được bán dưới dạng nguyên liệu hoặc sơ chế. Chưa kể, việc sản xuất, chế biến các sản phẩm, nhất là tinh dầu quế thời gian qua gặp rất nhiều khó khăn trong khâu tiêu thụ. Đó cũng là lý do nhiều năm qua, dù sản lượng liên tục tăng, ngành hàng quế vẫn chưa tạo được bước đột phá tương xứng về giá trị.
Tại cơ sở chưng cất tinh dầu quế của Công ty TNHH Chế biến nông sản xuất khẩu Sơn Hải, xã Nghĩa Đô, hàng chục tấn cành, lá quế mỗi ngày được đưa vào lò hơi để chiết xuất tinh dầu.
Việc chiết xuất tinh dầu không chỉ góp phần tiêu thụ cành, lá quế cho nông dân khu vực xã Nghĩa Đô và các địa phương lân cận mà còn giúp tạo việc làm cho nhiều lao động ở địa phương.
Tuy nhiên, do thị trường nhiều biến động, giá bán tinh dầu giảm sâu cùng những khó khăn trong quá trình xuất khẩu, cơ sở này đang tồn đọng hơn 40 tấn tinh dầu thành phẩm trong kho.
Ông Trần Văn Thủy - Quản đốc cơ sở 2, Công ty TNHH Chế biến nông sản xuất khẩu Sơn Hải cho biết: Hiện nay, nguồn nguyên liệu tại Nghĩa Đô và các địa phương lân cận rất dồi dào nhưng do giá tinh dầu thấp, khó tiêu thụ nên giá thu mua nguyên liệu đầu vào cũng rất thấp (trung bình ở ngưỡng 1.400 đồng/kg) gây khó khăn cho cả người dân và doanh nghiệp. Chúng tôi mong muốn các cơ quan chức năng hỗ trợ, tạo điều kiện trong xúc tiến để tìm kiếm thị trường, giúp doanh nghiệp tiêu thụ được tinh dầu quế để ngành hàng này phát triển bền vững hơn.
Tương tự, tại xưởng chế biến tinh dầu quế xuất khẩu của Hợp tác xã (HTX) Lâm Phương Linh, xã Mậu A, việc thu mua nguyên liệu, đốt lò, chiết xuất tinh dầu quế cũng được cơ sở duy trì trong bối cảnh giá mặt hàng tinh dầu quế giảm sâu, thị trường tiêu thụ nhỏ giọt.
Hiện mỗi năm, cơ sở này thu mua trên 100 nghìn tấn nguyên liệu và chiết xuất được khoảng 60 tấn tinh dầu.
Theo đại diện cơ sở này, mặc dù đã tìm hướng xuất khẩu tinh dầu quế đi thị trường Mỹ và một số nước khác ngoài Trung Quốc nhưng việc tiêu thụ mặt hàng tinh dầu quế thời gian qua vẫn gặp không ít khó khăn.
Bà Phạm Hồng Huế - đại diện HTX Lâm Phương Linh chia sẻ: Mặc dù khó khăn là vậy nhưng HTX vẫn duy trì sản xuất và tiếp tục tìm kiếm thị trường với kỳ vọng giá bán tinh dầu sẽ tăng trở lại trong thời gian tới.
Theo các doanh nghiệp, HTX chế biến tinh dầu quế, nguyên nhân dẫn đến tình trạng tinh dầu quế khó tiêu thụ, giá giảm trong thời gian qua chủ yếu do thị trường chưa đa dạng, công nghệ chế biến sâu hạn chế và chất lượng tinh dầu quế chưa đồng đều giữa các vùng trồng.
Đặc biệt, nhiều doanh nghiệp cho rằng hàm lượng aldehyde cinnamic (Cinnamaldehyde) - hoạt chất quyết định mùi thơm đặc trưng và giá trị thương mại của quế chưa đồng đều giữa các vùng nguyên liệu.
Đây lại là tiêu chí rất quan trọng đối với các thị trường cao cấp. Tình trạng này là do một số diện tích được phát triển từ nguồn giống khác nhau, điều kiện đất đai khác nhau, quy trình chăm sóc cũng khác nhau nên chất lượng nguyên liệu đầu ra chưa ổn định.
Trong khi đó, các doanh nghiệp chế biến sâu, đặc biệt trong lĩnh vực dược phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và hương liệu tự nhiên hiện nay không chỉ quan tâm đến sản lượng mà đặc biệt chú trọng đến các chỉ tiêu hóa học của nguyên liệu đầu vào.
Vì vậy, việc kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, tuyển chọn giống quế có hàm lượng Cinnamaldehyde cao, xây dựng các vùng sản xuất chuyên canh đạt tiêu chuẩn hữu cơ và truy xuất nguồn gốc đang trở thành yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng quế Lào Cai trong thời gian tới.
Một thực tế khác là năng lực chế biến sâu của ngành quế Lào Cai vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng vùng nguyên liệu. Hiện nay, phần lớn giá trị của cây quế vẫn đến từ việc bán vỏ quế, tinh dầu thô và gỗ quế.
Trong khi đó, trên thị trường thế giới, quế đã được sử dụng để sản xuất hàng trăm sản phẩm khác nhau như dược phẩm, mỹ phẩm thiên nhiên, thực phẩm chức năng, hương liệu thực phẩm và các sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Ông Nguyễn Quang Vĩnh - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh cho biết: Những thành tựu đạt được trong thời gian qua mới chỉ là nền tảng ban đầu của ngành hàng quế. Vì vậy, bài toán của ngành quế Lào Cai hiện nay không còn là mở rộng thêm diện tích, mà là nâng cao chất lượng, chuẩn hóa vùng nguyên liệu, phát triển chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Chúng ta phải chuyển từ mục tiêu sản xuất nhiều sang sản xuất tinh, sản xuất xanh và sản xuất theo yêu cầu của thị trường toàn cầu để cây quế thực sự trở thành ngành hàng giá trị cao và phát triển bền vững.
Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh chia sẻ thêm: “Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng khắt khe, lợi thế cạnh tranh không còn ở việc có bao nhiêu héc-ta quế mà ở chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế”.
Bởi vậy, bài toán của ngành quế Lào Cai hiện nay không còn là trồng thêm bao nhiêu héc-ta hay tăng thêm bao nhiêu tấn sản lượng. Điều quan trọng hơn là làm sao để mỗi héc-ta quế tạo ra giá trị cao hơn, mang lại thu nhập bền vững hơn và mỗi sản phẩm quế của Lào Cai có thể bước vào những thị trường khó tính nhất thế giới. Khi đó, “vàng xanh” sẽ không chỉ là câu chuyện về diện tích hay sản lượng, mà thực sự trở thành ngành hàng có sức cạnh tranh cao, tạo động lực cho kinh tế lâm nghiệp phát triển bền vững trong nhiều năm tới.
