Tại thôn Tân Phong, xã Bảo Ái, công việc tuần tra, bảo vệ rừng đã trở thành nhiệm vụ thường xuyên của cộng đồng dân cư địa phương. Với 71,3 ha rừng tự nhiên được giao quản lý, tổ bảo vệ rừng của thôn gồm 13 thành viên, hằng tháng luân phiên cử người kiểm tra, tuần tra hiện trạng rừng. Ông Hoàng Ngọc Tuấn - Trưởng thôn Tân Phong, Tổ trưởng Tổ nhận giao khoán bảo vệ rừng cho biết, nhờ duy trì tuần tra thường xuyên nên nhiều năm qua, diện tích rừng được giao quản lý không xảy ra tình trạng chặt phá, lấn chiếm hay khai thác trái phép. Hằng năm, cộng đồng dân cư được hưởng tiền chi trả dịch vụ môi trường rừng với mức bình quân khoảng 370 nghìn đồng/người/ha. Dù số tiền không lớn, nhưng nguồn kinh phí này góp phần hỗ trợ các hoạt động bảo vệ rừng của cộng đồng.
Không chỉ được hưởng lợi từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, người dân thôn Tân Phong còn được hỗ trợ phát triển sinh kế gắn với bảo vệ rừng, trong đó có mô hình trồng cây trám ghép dưới tán rừng. Thông qua Chương trình Hỗ trợ rừng và trang trại (FFF), 2 cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng tại Tân Phong và Đông Ké được hỗ trợ trồng 1.120 cây trám ghép dưới tán rừng nghèo kiệt. Đến nay, diện tích cây trám sinh trưởng tốt, mở thêm cơ hội tạo nguồn thu nhập từ rừng cho người dân trong những năm tới.
Theo ông Tuấn, diện tích rừng được giao quản lý có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ nguồn nước đầu nguồn phục vụ sản xuất và sinh hoạt của người dân trong khu vực. Vì vậy, các thành viên trong tổ đều xác định giữ rừng cũng là giữ nguồn sống của chính cộng đồng mình.
Từ thực tế ở Tân Phong có thể thấy, khi người dân vừa được giao trách nhiệm bảo vệ rừng, vừa có cơ hội hưởng lợi hợp pháp từ rừng thông qua các chính sách hỗ trợ và mô hình sinh kế phù hợp, hiệu quả bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt. Người dân không còn đứng ngoài công tác bảo vệ rừng mà trở thành lực lượng trực tiếp tuần tra, phát hiện và ngăn chặn nguy cơ xâm hại rừng ngay từ cơ sở.
Nếu như cộng đồng dân cư là lực lượng giữ rừng ngay từ cơ sở, thì các doanh nghiệp lâm nghiệp lại đảm nhận nhiệm vụ quản lý những diện tích rừng rộng lớn, trải dài trên nhiều địa bàn.
Tại Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bảo Yên, đơn vị đang quản lý hơn 9.156 ha đất lâm nghiệp, trong đó hơn 4.053 ha rừng tự nhiên được giao khoán bảo vệ cho cộng đồng, nhóm hộ và hộ gia đình thông qua 53 hợp đồng giao khoán.
Ông Đặng Quang Trung - Phó Giám đốc phụ trách Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp Bảo Yên cho biết, hằng năm, công ty đều ký hợp đồng bảo vệ rừng với cộng đồng dân cư, hộ gia đình, cá nhân sinh sống tại khu vực giáp ranh với rừng do công ty quản lý. Cùng với đó, công ty duy trì lực lượng bảo vệ rừng chuyên trách, phối hợp với chính quyền địa phương, thôn, bản và kiểm lâm tổ chức tuyên truyền, tuần tra, nhất là vào các thời điểm nắng nóng, nguy cơ cháy rừng cao.
Tuy nhiên, những năm gần đây, tình trạng phát luỗng thực bì để trồng quế trên đất lâm nghiệp, tranh chấp, chồng lấn đất đai vẫn còn xảy ra ở một số khu vực. Một số diện tích rừng và đất rừng liền kề đất sản xuất nông nghiệp, nương của người dân nên luôn tiềm ẩn nguy cơ xâm canh, lấn chiếm và cháy rừng. Khó khăn lớn hiện nay là nguồn kinh phí dành cho bảo vệ rừng còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến duy trì lực lượng bảo vệ rừng cũng như tổ chức các hoạt động tuần tra, kiểm tra thường xuyên.
Từ thực tế trên cho thấy, bên cạnh sự tham gia tích cực của cộng đồng dân cư và các chủ rừng, công tác bảo vệ rừng vẫn cần nguồn lực đủ mạnh để duy trì hiệu quả lâu dài.
Lào Cai hiện là một trong những địa phương có diện tích rừng và tỷ lệ che phủ rừng cao của cả nước. Đến hết năm 2025, toàn tỉnh có trên 865.000 ha đất lâm nghiệp và đất có rừng; che phủ rừng duy trì khoảng 61,5%. Rừng có vai trò quan trọng trong bảo vệ nguồn nước, giảm thiểu thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Theo thống kê, năm 2026, tổng diện tích rừng cần được bảo vệ trên địa bàn tỉnh là 455.900,2 ha, gồm 87.124,2 ha rừng đặc dụng, 248.410,3 ha rừng phòng hộ và 120.365,8 ha rừng sản xuất là rừng tự nhiên. Để thực hiện nhiệm vụ này, toàn tỉnh cần khoảng 1.007 tỷ đồng chi phí nhân công bảo vệ rừng theo định mức hiện hành. Trong khi đó, nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng dự kiến chi trả trong năm 2026 chỉ đạt khoảng 172 tỷ đồng, tương đương khoảng 17% nhu cầu thực tế.
Là tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn, nhiều năm qua, công tác quản lý, bảo vệ rừng của Lào Cai chủ yếu được triển khai từ nguồn hỗ trợ có mục tiêu của ngân sách Trung ương. Tuy nhiên, đến nay kinh phí thực hiện nhiệm vụ bảo vệ rừng năm 2026 vẫn chưa được bố trí, gây khó khăn cho các chủ rừng và chính quyền địa phương trong xây dựng kế hoạch, tổ chức lực lượng và triển khai nhiệm vụ theo quy định.
Để hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ rừng trong năm 2026, rất cần nguồn lực tài chính ổn định, kịp thời và tương xứng với yêu cầu thực tế. Khi nguồn lực được bảo đảm, những nỗ lực giữ rừng từ cộng đồng dân cư, các chủ rừng và lực lượng kiểm lâm sẽ có thêm điều kiện để phát huy hiệu quả, góp phần giữ vững màu xanh của những cánh rừng và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
