Con đường vào thôn Bản Giàng, xã Bản Xèo quanh co, nhiều đoạn dốc cao, trơn trượt. Là thôn xa nhất xã, cách trung tâm hơn 25 km, cuộc sống người dân từ lâu gắn bó với rừng.
Để thuận tiện sản xuất, nhiều hộ đã dựng lán tạm trong rừng tự nhiên để sản xuất, chăm sóc thảo quả, sa nhân và thu hái lâm sản. Trước yêu cầu tăng cường bảo vệ rừng, chính quyền địa phương đang kiên trì tuyên truyền, vận động người dân thay đổi nhận thức, di dời các lán tạm ra khỏi rừng tự nhiên.
Một trong những trường hợp vừa tự nguyện tháo dỡ lán tạm là anh Lý A Dơ, người dân tộc Mông, thôn Bản Giàng. Căn lán nằm sâu trong rừng tự nhiên đã tồn tại hàng chục năm, được cha ông để lại từ trước. Sau khi bố qua đời, anh Dơ tiếp tục ở trong lán để tiện cho công việc làm nương. Do không được đi học, không biết tiếng phổ thông nên việc tiếp cận các quy định về bảo vệ rừng của anh gặp nhiều hạn chế.
Để vận động anh Dơ tháo dỡ lán, chính quyền xã, lực lượng kiểm lâm cùng người thân trong gia đình đã nhiều lần đến tuyên truyền, giải thích, giúp anh hiểu việc sinh sống trong rừng tự nhiên là vi phạm quy định pháp luật và ảnh hưởng đến công tác bảo vệ rừng.
Anh Lý A Páo, anh trai của anh Dơ cho biết: Ban đầu, em tôi chưa đồng thuận do đã quen cuộc sống trong rừng nhiều năm. Tuy nhiên, sau nhiều lần được vận động, gia đình đã thống nhất đưa em về sinh sống tại khu vực gần nhà. Gia đình cũng đã hỗ trợ chỗ ở tạm thời, cho mượn đất để Dơ sớm ổn định cuộc sống sau khi rời khỏi rừng tự nhiên”.
Thôn Bản Giàng hiện có 55 hộ đồng bào Mông sinh sống. Do địa hình chủ yếu là đồi núi cao, diện tích đất sản xuất ít, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo chiếm 50% số hộ trong thôn. Nguồn thu nhập của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và khai thác các sản phẩm dưới tán rừng.
Nhiều năm trước, người dân đã tận dụng những khoảng trống dưới tán rừng tự nhiên để trồng sa nhân, thảo quả. Để thuận tiện cho việc đi lại, chăm sóc cây trồng và canh tác, các lán tạm được dựng lên trong rừng. Theo thời gian, một số lán tạm không chỉ là nơi nghỉ chân mà còn trở thành nơi sinh sống thường xuyên của một số hộ dân.
Tuy nhiên, việc dựng lán trong rừng tự nhiên không chỉ ảnh hưởng đến công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng, tác động đến hệ sinh thái và môi trường sinh trưởng của cây rừng. Việc vận động người dân tháo dỡ lán tạm, hạn chế các hoạt động tác động đến rừng đang trở thành nhiệm vụ trọng tâm của địa phương.
Anh Sùng A Sáng, Bí thư Chi bộ thôn Bản Giàng cho biết: “Chúng tôi thường xuyên đến từng hộ gia đình để tuyên truyền, vận động bà con nâng cao ý thức bảo vệ rừng. Người dân cần hiểu rằng, giữ rừng cũng chính là giữ nguồn sinh kế lâu dài cho mình. Tuy nhiên, để bà con yên tâm và có cuộc sống ổn định bên ngoài rừng, rất cần sự hỗ trợ về cây trồng, vật nuôi và các mô hình sinh kế phù hợp”.
Xã Bản Xèo hiện có trên 3.900 ha rừng tự nhiên. Qua rà soát có 92 hộ gia đình, cá nhân lấn chiếm hoặc tận dụng khoảng trống trong rừng để canh tác với tổng diện tích hơn 55 ha. Nhiều hộ còn dựng lán tạm làm nơi nghỉ ngơi, trông coi nương, thu hái nông sản.
Trước thực trạng này, xã Bản Xèo đã xây dựng kế hoạch tuyên truyền, vận động phù hợp với từng thôn, từng nhóm hộ. Các tổ công tác thường xuyên xuống cơ sở, gặp gỡ người dân để phổ biến quy định của pháp luật về lâm nghiệp, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của bà con.
Cùng với đó, lực lượng kiểm lâm địa bàn phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong công tác quản lý, bảo vệ rừng. Thay vì chỉ tập trung xử lý vi phạm, đơn vị ưu tiên tuyên truyền, nâng cao nhận thức nhằm giúp người dân hiểu rõ trách nhiệm, từ đó tự giác chấp hành các quy định về bảo vệ rừng.
Anh Nguyễn Thế Linh, Hạt Kiểm lâm khu vực Bát Xát, phụ trách địa bàn xã Bản Xèo cho biết: “Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền để người dân hiểu giá trị của rừng tự nhiên, tác động của việc dựng lán, mở rộng diện tích canh tác trong rừng. Đồng thời, vận động các hộ không trồng mới sa nhân, thảo quả dưới tán rừng tự nhiên và bảo vệ rừng”.
Theo lãnh đạo UBND xã Bản Xèo, nhiều lán tạm trong rừng đã tồn tại từ nhiều năm, gắn với đời sống và sản xuất của người dân nên việc xử lý cần thận trọng, phù hợp thực tế. Vì vậy, địa phương ưu tiên tuyên truyền, vận động kiên trì, phát huy vai trò của trưởng thôn, người có uy tín và người thân trong gia đình, từng bước tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.
Cùng với công tác bảo vệ rừng, xã đặc biệt quan tâm đến việc tạo sinh kế ổn định cho người dân nhằm giảm áp lực lên tài nguyên rừng.
Ông Nguyễn Văn Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Bản Xèo cho biết: Thời gian tới, xã tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân sử dụng hiệu quả nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng; khuyến khích phát triển các sản phẩm lâm sản ngoài gỗ và những mô hình sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương.
"Địa phương sẽ từng bước khai thác tiềm năng du lịch cộng đồng, tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Khi đời sống được cải thiện, áp lực lên tài nguyên rừng sẽ giảm, góp phần bảo vệ rừng bền vững hơn” - ông Thanh cho biết thêm.
Bảo vệ rừng tự nhiên là nhiệm vụ nhiều khó khăn ở địa bàn vùng cao như Bản Xèo. Những chuyển biến trong nhận thức của người dân, thể hiện qua việc tự nguyện tháo dỡ lán tạm, nhổ bỏ diện tích sa nhân mới trồng trong rừng tự nhiên, cho thấy công tác tuyên truyền, vận động đang phát huy hiệu quả. Đây là tín hiệu tích cực, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng và hướng tới mục tiêu phát triển lâm nghiệp bền vững.
