Quản trị "siêu trường"
Trước thềm khai giảng năm học mới, cả nước hoàn thành sắp xếp mạng lưới trường công lập, giảm gần 19.000 trường (từ 37.515 còn 18.575), với hơn 32.620 hiệu trưởng, hiệu phó thuộc diện điều chuyển.
Hai mô hình sau sáp nhập là trường một cấp quy mô lớn (có các phân hiệu, điểm trường) và trường phổ thông liên cấp. Trường mới gồm 2-7 trường cũ, trở thành "siêu trường" với nhiều cơ sở, nhưng chỉ có một hiệu trưởng.
Việc này đòi hỏi họ không thể quản lý như trước đây mà phải chuyển sang quản trị hệ thống. Trước thực tế này, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu việc tổ chức, quản trị phải đảm bảo nguyên tắc chung là thống nhất, thông suốt, phát huy sự chủ động của hiệu phó và các bộ phận, không làm phát sinh cấp quản lý trung gian, gián đoạn hoạt động dạy và học.
Hiệu trưởng vẫn chịu trách nhiệm chung, song được phép phân công, ủy quyền cho hiệu phó điều hành từng phân hiệu; ban hành quy chế nội bộ phù hợp, rõ trách nhiệm giải trình, duy trì tính thống nhất cả hệ thống...
Các trường sau sáp nhập cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; đồng bộ dữ liệu học sinh, đội ngũ, chuyên môn, tài chính, tài sản.
"Chỉ khi chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, từ điều hành theo kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu và kết quả, chúng ta mới tạo được những chuyển biến thực chất, bền vững trong toàn ngành", Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói tại hội nghị của ngành hôm 24/7.
Những học sinh, giáo viên khóa đầu tiên của trường THPT Hoàng Quán Chi ở Hà Nội. Ảnh: Thế Bằng
Vận hành 100 trường nội trú ở biên giới
Tháng 7/2025, Bộ Chính trị chủ trương xây dựng 248 trường nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao dân trí, tạo nguồn cán bộ dân tộc và củng cố quốc phòng, an ninh. Ngay sau đó, 100 trường đầu tiên được khởi công, đồng loạt khánh thành vào ngày mai; còn lại xong trước 30/8/2027.
Các trường thường rộng từ 5 đến 10 ha với khoảng 30 lớp, tương đương 1.000 học sinh, kết nối đầy đủ hạ tầng điện, nước sạch, thoát nước, giao thông và viễn thông. Nhóm này được nhà nước ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, mua sắm thiết bị; tổ chức các hoạt động đặc thù, văn hóa, nghệ thuật...
Học sinh nhận hỗ trợ 450.000 đồng tiền ăn cùng 8 kg gạo nếu ở bán trú; 1,17 triệu đồng và 15 kg gạo nếu ở nội trú. Mỗi năm học, các em được cấp hai bộ đồng phục và nhiều văn phòng phẩm, như vở, giấy, bút và các dụng cụ học tập; chăn, màn và đồ dùng cá nhân.
Bộ Giáo dục và Đào tạo đánh giá chính sách cho học sinh và các trường nội trú biên giới là cần thiết, nhằm thể chế hóa chủ trương của Bộ Chính trị, từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững và bảo đảm công bằng trong giáo dục giữa các vùng miền.
Trường Tiểu học và THCS Pa Tần, Lai Châu, một trong 100 trường phổ thông nội trú được khánh thành ngày 5/9. Ảnh: Ngọc Thành
Cả nước dùng một bộ sách giáo khoa
Chủ trương đa dạng sách giáo khoa được Quốc hội thông qua năm 2014, với mục tiêu phá thế độc quyền biên soạn, tăng quyền chủ động cho giáo viên và tiếp cận các mô hình giáo dục quốc tế. Tuy nhiên, khi chương trình giáo dục phổ thông mới được triển khai từ năm 2020, nhiều vướng mắc bộc lộ, như việc chọn sách mang tính hành chính, chi phí cao, khó tái sử dụng.
Vì thế, giữa tháng 8/2025, Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo yêu cầu xây dựng một bộ sách giáo khoa thống nhất cả nước. Bốn tháng sau, Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố chọn "Kết nối tri thức với cuộc sống" là bộ sách dùng chung từ năm học 2026-2027.
Việc này được kỳ vọng tạo thuận lợi hơn cho học sinh, giảm chi phí và tăng khả năng sử dụng chung học liệu. Giáo viên có thể tập trung hơn cho giảng dạy, thay vì dành nguồn lực cho khâu lựa chọn và thích ứng với nhiều bộ sách. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để tất cả tỉnh, thành miễn phí sách giáo khoa cho học sinh vào năm 2029.
Các chuyên gia nhìn nhận việc dùng một bộ sách không khép lại cải cách giáo dục. Trọng tâm của cải cách vẫn nằm ở chương trình và đội ngũ giáo viên, đòi hỏi làm rõ chuẩn đầu ra, cập nhật nội dung phù hợp với thực tiễn, bồi dưỡng năng lực sư phạm để thầy cô chủ động trong xây dựng bài giảng, tài liệu học tập.
Học thật - thi thật, giảm cuộc thi hình thức cho giáo viên
Gian lận thi tốt nghiệp THPT năm qua được phát hiện ở nhiều nơi như Tuyên Quang, Quảng Trị, Bắc Ninh. Trong đó, vụ gian lận ở trường THPT chuyên Tuyên Quang khiến hơn 320 thí sinh phải thi lại - là lần đầu tiên trong lịch sử.
Cuối tháng 7, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói "rất buồn" vì một số tiêu cực ở kỳ thi và khẳng định việc đầu tiên cần làm trong năm học mới là trả lại chất lượng giáo dục thực chất cho học sinh, xây dựng một hệ thống học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật.
Cùng đó, ông yêu cầu giảm tối thiểu 50% các hội thi, phong trào, danh hiệu mang tính hình thức để thầy cô có thêm thời gian nghiên cứu, xây dựng bài giảng, chăm sóc và nâng đỡ từng học sinh. Các nội dung trên cũng được nhấn mạnh trong chỉ thị của Thủ tướng Lê Minh Hưng về thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026-2027.
"Học thật, thi thật" hay giảm các cuộc thi mang tính hình thức cho giáo viên được ngành đặt ra nhiều năm nay, song chưa đạt kỳ vọng.
Tại cuộc họp đánh giá một năm triển khai Nghị quyết 71 hôm 25/8, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu giảm truyền thụ một chiều, học thuộc, học đối phó, học chỉ để thi; tăng tự học, thực hành, trải nghiệm, tư duy độc lập, sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề; giảm hành chính hóa, hội họp, báo cáo và những công việc hình thức để giáo viên có nhiều thời gian cho chuyên môn và học sinh.
Học sinh, giáo viên trường Tiểu học Trần Đại Nghĩa, phường Bình Hưng Hòa, tháng 8/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Từng bước tổ chức thi tốt nghiệp trên máy tính
Đề án tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính giai đoạn 2026-2036 đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo trình Thủ tướng.
Dự kiến năm 2027, thí sinh ở một số nơi có điều kiện về cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật, nhân lực sẽ thi trên máy tính, còn lại vẫn thi trên giấy. Đây được coi là giai đoạn chuyển tiếp.
Việc tổ chức bảo đảm tương đương về yêu cầu đánh giá và giá trị sử dụng kết quả. Sau đó, Bộ sẽ đánh giá, hoàn thiện trước khi xem xét mở rộng; đồng thời tính toán tổ chức kỳ thi thành nhiều ca với đề thi tương đương về nội dung, độ khó và khả năng đo lường.
GS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng, cho biết một trong những định hướng quan trọng trong thi tốt nghiệp THPT là ứng dụng công nghệ để tự động hóa tối đa các công đoạn, giảm thiểu sai sót và hạn chế sự can thiệp chủ quan của con người.
Trước đó, Bộ thử nghiệm thi trên máy từ cuối năm 2024. Hai tháng trước, việc này được mở rộng tại 15 tỉnh, thành phố với hơn 36.000 thí sinh. Kết quả bước đầu cho thấy hệ thống vận hành ổn định, có thể triển khai trong điều kiện thực tế của Việt Nam, theo ông Chương.
