Những năm gần đây, phong trào NCKH trong ngành Giáo dục và Đào tạo Yên Bái đã có bước phát triển rõ nét. Hàng trăm dự án sáng tạo được triển khai mỗi năm không chỉ là thành quả học tập mà còn thể hiện sự trưởng thành về tư duy, kỹ năng của học sinh. Đây cũng là môi trường giúp giáo viên phát huy vai trò người hướng dẫn, đồng hành với học sinh trong hành trình khám phá và sáng tạo tri thức.
Tại Trường THPT Chuyên Nguyễn Tất Thành, thành phố Yên Bái, hoạt động nghiên cứu khoa học trở thành một trong những trọng tâm trong chiến lược nâng cao chất lượng giáo dục. Cô giáo Nguyễn Thị Hoa Lan - Hiệu trưởng nhà trường cho biết, các dự án của học sinh đều gắn với thực tiễn đời sống, đồng thời phát triển những năng lực cốt lõi mà chương trình giáo dục phổ thông mới hướng tới như tư duy phản biện, làm việc nhóm và giải quyết vấn đề.
Tiêu biểu là Dự án: "DPSA - Ứng dụng tích hợp AI hỗ trợ người khiếm thanh, khiếm thính trong giao tiếp tiếng Việt và tiếng Anh” của hai học sinh Bùi Minh Quang và Trần Quang Minh. Lấy cảm hứng từ hoạt động thiện nguyện tại Trung tâm hỗ trợ người khuyết tật Hương Giang, dự án hướng đến giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thu hẹp khoảng cách giao tiếp cho người khiếm thanh, khiếm thính. Không chỉ mang tính nhân văn sâu sắc, dự án còn xuất sắc giành giải Nhì cuộc thi Khoa học kỹ thuật quốc gia và giải Nhất cấp tỉnh năm học 2024 - 2025.
Cô giáo Lục Thị Thu Hoài - người trực tiếp hướng dẫn dự án, chia sẻ: "Khi các em trình bày ý tưởng, tôi nhận thấy tiềm năng lớn từ chính sự nhạy bén, năng động và tinh thần học hỏi không ngừng. Nhà trường luôn tạo điều kiện để học sinh được tiếp cận và hiện thực hóa các ý tưởng bằng những nghiên cứu cụ thể, có giá trị ứng dụng”.
Bên cạnh đó, Trường THPT Nguyễn Huệ cũng là đơn vị tiêu biểu trong triển khai hiệu quả hoạt động NCKH. Dự án "Sơn Tra Lộ – Mô hình sản xuất kinh doanh các sản phẩm đồ uống từ quả táo mèo gắn với du lịch trải nghiệm” của hai học sinh Chử Thị Cẩm Huệ và Ngô Ngọc Cường đã gây ấn tượng với sản phẩm vừa mang đậm bản sắc địa phương, vừa có tiềm năng thương mại. Không chỉ dừng ở sản phẩm đồ uống từ táo mèo, nhóm học sinh còn xây dựng mô hình tour du lịch trải nghiệm tại các vùng cao như Trạm Tấu, Mù Cang Chải, kết hợp quảng bá đặc sản và văn hóa dân tộc. Dự án đoạt giải Nhất cấp tỉnh và giải Triển vọng cấp quốc gia năm học 2024 - 2025.
Ở địa bàn vùng cao, Trường THPT thị xã Nghĩa Lộ cũng ghi dấu ấn với những ý tưởng độc đáo, xuất phát từ điều kiện thực tế. Tiêu biểu là dự án "Ứng dụng cỏ Vetiver trong phát triển nghề đan lát thủ công” của hai học sinh Nguyễn Trung Hậu và Nguyễn Ánh Như. Tận dụng đặc tính dẻo dai của lá cỏ Vetiver, nhóm học sinh đã sáng tạo các sản phẩm thủ công như giỏ, khay, vật dụng trang trí.
Dự án đã được một cơ sở mây tre đan tại địa phương tiếp nhận và sản xuất thử nghiệm nhằm phục vụ nhu cầu xuất khẩu. Qua đó không chỉ thể hiện tinh thần sáng tạo của học sinh mà còn mở ra hướng phát triển sinh kế bền vững, thân thiện với môi trường cho cộng đồng.
Các mô hình nghiên cứu khoa học ở Yên Bái đều cho thấy khả năng kết nối giữa giáo dục với thực tiễn. Học sinh được rèn luyện tư duy sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Giáo viên không còn đơn thuần là người truyền đạt kiến thức mà trở thành người dẫn dắt, tạo động lực, truyền cảm hứng nghiên cứu khoa học cho học sinh.
Giáo dục đổi mới không chỉ dừng lại ở chương trình học hay hình thức kiểm tra, đánh giá. Cốt lõi của đổi mới nằm ở sự thay đổi phương pháp dạy – học, lấy học sinh làm trung tâm và khơi dậy niềm say mê học tập, nghiên cứu từ bên trong mỗi người học. Những mô hình như ở Trường THPT Chuyên Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Huệ hay THPT thị xã Nghĩa Lộ đang từng bước hiện thực hóa tinh thần đó, góp phần chuyển hóa những ý tưởng học đường thành sản phẩm hữu ích cho cộng đồng.
Từ những đề tài nhỏ, những sản phẩm sáng tạo được ra đời, góp phần bảo tồn văn hóa, giải quyết bài toán môi trường, khơi gợi tinh thần khởi nghiệp và trách nhiệm xã hội. Đây chính là "trái ngọt” của một nền giáo dục đổi mới thực chất, bắt đầu từ sự đổi mới trong từng lớp học, từng nhà trường.
| Chỉ tính riêng cuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học cấp tỉnh năm học 2024 - 2025 đã thu hút sự tham gia của 173 học sinh với tổng cộng 88 dự án. Trong đó, 83 dự án đã được phê duyệt để tham gia trưng bày, chia thành ba nhóm lĩnh vực chính: Hóa Sinh với 19 dự án, Cơ khí - Kỹ thuật với 32 dự án và Khoa học xã hội 32 dự án. Ban giám khảo đã quyết định trao giải cho 52 dự án xuất sắc với 5 giải nhất, 12 giải nhì, 15 giải ba, 20 giải tư, cùng các giải triển vọng. Những dự án này không chỉ thể hiện sự sáng tạo và nỗ lực của các em học sinh mà còn góp phần thúc đẩy phong trào nghiên cứu khoa học trong giới trẻ. |
Hồng Duyên
