Với một tỉnh vùng cao có diện tích rừng tự nhiên lớn như Lào Cai, bên cạnh các quy định của pháp luật thì hương ước, quy ước của cộng đồng về bảo vệ và phát triển rừng cũng được người dân đồng thuận bổ sung những điều khoản cụ thể, phù hợp với phong tục, tập quán địa phương, giúp công tác bảo vệ rừng ngày càng hiệu quả và bền vững.
Tại thôn Đồng Hẻo, xã Cát Thịnh, định kỳ mỗi tháng một lần, anh Sùng A Cang lại cùng các thành viên trong tổ bảo vệ rừng của thôn đi tuần tra để kịp thời phát hiện nguy cơ cháy rừng hay ngăn chặn những hành vi xâm hại rừng. Mỗi đợt tuần tra thường sẽ kéo dài khoảng một tuần. Dù đường rừng đi lại nhiều khó khăn, hiểm trở, nhưng anh Cang, đã quen thuộc từ nhiều năm nay.
Anh Cang chia sẻ: Những chuyến tuần tra rừng vừa là trách nhiệm cá nhân vừa là sự cam kết với cộng đồng, với những điều khoản đã được thống nhất trong hương ước của thôn. Việc làm này giúp gia đình tôi có nguồn thu từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, đồng thời bảo vệ nguồn sinh kế lâu dài cho người dân trong thôn.
Xã Cát Thịnh hiện có hơn 11.000 ha rừng, trong đó hơn 7.300 ha rừng tự nhiên được giao khoán bảo vệ cho 14 cộng đồng dân cư. Tại mỗi cộng đồng này, bên cạnh các quy định về thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội, vệ sinh môi trường thì nội dung bảo vệ rừng cũng được đưa vào hương ước một cách cụ thể, rõ ràng, bao gồm các hành vi xâm hại rừng, mức xử phạt, biện pháp xử lý cũng như việc sử dụng nguồn kinh phí từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.
Việc đưa nội dung bảo vệ rừng vào hương ước, quy ước đã tạo sự thống nhất cao trong cộng đồng dân cư, giúp người dân nâng cao ý thức, trách nhiệm trong quản lý, bảo vệ rừng. Đồng thời, nguồn kinh phí từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cũng được sử dụng hiệu quả, không chỉ góp phần bảo vệ rừng mà còn từng bước cải thiện đời sống, giúp người dân yên tâm gắn bó với rừng, hướng tới phát triển bền vững.
Tại thôn Làng Kim, xã Bát Xát, hương ước của thôn cũng đã được xây dựng từ nhiều năm nay. Hương ước bao gồm 10 nội dung như: đoàn kết phát triển kinh tế; xóa bỏ những tập tục lạc hậu trong việc cưới, việc tang; bảo đảm an ninh, trật tự; vệ sinh môi trường; các quy định về đóng góp để xây dựng và bảo vệ các công trình công cộng…
Nhờ thực hiện tốt hương ước, Làng Kim đã trở thành thôn kiểu mẫu, thu nhập bình quân đạt 60 triệu đồng/người/năm; toàn thôn có 156 hộ dân nhưng chỉ còn 1 hộ nghèo.
Hằng năm, thôn rà soát, xem xét điều chỉnh các quy định trong hương ước trên cơ sở kế thừa và phát huy thuần phong, mỹ tục, truyền thống văn hóa của địa phương, đồng thời bổ sung những nội dung mới, tiến bộ, phù hợp với tình hình hiện nay, lồng ghép cùng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” để triển khai thực hiện hiệu quả.
Thực hiện Nghị định số 61/2023/NĐ-CP ngày 16/8/2023 của Chính phủ về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tham mưu UBND tỉnh ban hành các kế hoạch, văn bản chỉ đạo triển khai thực hiện xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng dân cư; hằng năm ban hành kế hoạch triển khai công tác xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước của cộng đồng khu dân cư tại cơ sở.
Đồng thời, trong những năm qua, sở đã triển khai xây dựng 40 mô hình hương ước, quy ước gắn với bảo vệ rừng, thực hiện nếp sống văn minh, xây dựng nông thôn mới tại 40 xã trên địa bàn tỉnh nhằm hướng dẫn việc xây dựng hương ước, quy ước ở khu dân cư đồng thời gắn kết với các tiêu chí văn hóa trong xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh.
Hiện, toàn tỉnh có 2.906 thôn, bản, tổ dân phố đã xây dựng được hương ước, quy ước và đã được cấp có thẩm quyền công nhận, đạt 100%. Các hương ước, quy ước được xây dựng trên tinh thần tự nguyện, công khai, đảm bảo phát huy dân chủ, thống nhất của cộng đồng dân cư. Từ đó, ý thức của người dân có nhiều chuyển biến tích cực và đồng lòng chung tay thực hiện.
Bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trên địa bàn tỉnh vẫn còn tồn tại một số hạn chế. Một số hương ước, quy ước của khu dân cư còn sơ sài về nội dung, sao chép lẫn nhau; việc thực hiện hương ước, quy ước sau khi được phê duyệt ở một số địa phương còn mang tính hình thức.
Để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn mới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tiếp tục chỉ đạo rà soát, sửa đổi, bổ sung hương, ước quy ước theo hướng bảo đảm phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành, đồng thời sát với tình hình thực tế mới tại địa phương.
Thực hiện kiểm kê, rà soát và ghi nhận các phong tục, tập quán tiến bộ để bổ sung vào hương ước, quy ước; vận động loại bỏ, không áp dụng các phong tục, tập quán lạc hậu trong nội dung hương ước, quy ước; nâng cao chất lượng xây dựng nội dung, chú trọng lồng ghép các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội như: xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường, phát triển du lịch cộng đồng, giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống các dân tộc; ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý, phổ biến hương ước, quy ước, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và tiếp cận của người dân.
Xây dựng và phát huy hiệu quả hương ước, quy ước đã giúp nhiều thôn, bản trong tỉnh xây dựng được cộng đồng đoàn kết, kỷ cương và văn minh. Đây chính là nền tảng quan trọng góp phần thực hiện hiệu quả nếp sống văn minh tại các khu dân cư với tỷ lệ hộ gia đình văn hóa toàn tỉnh hiện đạt 85,5%; trên 77% thôn, tổ dân phố đạt chuẩn văn hóa.
Trình bày: Hoài Anh
