Xuất khẩu gạo ứng phó với những biến động mới của thị trường

Xuất khẩu gạo năm 2025 đạt khoảng đạt 8,06 triệu tấn với trị giá 4,1 tỉ USD, giảm 12,7% về khối lượng và 29,4% về giá trị so với năm 2024. Trong bối cảnh các thị trường truyền thống như Philippines và Indonesia thu hẹp, việc chuyển hướng sang phân khúc cao cấp được xem là chiến lược sống còn. EU, Nhật Bản, Mỹ và Trung Quốc đang là những thị trường mục tiêu cho gạo chất lượng cao, gạo đặc sản và sản phẩm chế biến.

Từng là 1 trong những thị trường xuất khẩu gạo chủ lực của Việt Nam, nhưng mới đây, Indonesia đã phát đi tín hiệu đáng chú ý trong lĩnh vực lúa gạo, sau khi đạt được kết quả tích cực về tự chủ lương thực trong năm 2025. Cơ quan hậu cần quốc gia Indonesia (Bulog) cho biết, cơ quan này được giao chuẩn bị khoảng 1 triệu tấn gạo chất lượng cao để sẵn sàng xuất khẩu trong năm 2026, trong trường hợp được Tổng thống nước này phê duyệt chính thức.

Cùng động thái kể trên, Bộ Điều phối lương thực Indonesia cũng thông tin, không cấp hạn ngạch nhập khẩu gạo trong năm 2026. Định hướng thị trường xuất khẩu gạo được Indonesia đang nghiên cứu, là các nước trong khu vực Đông Nam Á. Thực tế này cho thấy, về trung và dài hạn, Indonesia có thể nổi lên như một đối thủ cạnh tranh mới về xuất khẩu gạo với Việt Nam ngay tại thị trường ASEAN, đặc biệt ở phân khúc gạo chất lượng cao.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) thông tin, gạo là mặt hàng luôn nằm trong sự quan tâm điều hành của Bộ Công Thương cùng các Bộ, ngành liên quan. Năm 2025, ngoài các thị trường truyền thống, Việt Nam cũng gia tăng lượng xuất khẩu sang thị trường châu Phi; thị trường Trung Quốc cũng có sự phục hồi.

“Trước việc xuất khẩu gạo sang thị trường Indonesia gặp khó khăn do chính sách điều hành, các DN trong nước đã đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh xuất khẩu gạo sang Bangladesh, châu Phi…”, ông Hải cho biết.

Thông tin từ Bộ NN&MT cho biết, cơ cấu gạo xuất khẩu năm 2026 sẽ tiếp tục nghiêng mạnh về gạo chất lượng cao và gạo thơm, với sản lượng ước khoảng 5,8 triệu tấn, chiếm tới 75% tổng lượng xuất khẩu. Gạo nếp khoảng 773.000 tấn (10%), phần còn lại là gạo phục vụ chế biến (chiếm khoảng 15%).

Định hướng này phản ánh thay đổi rõ rệt trong tư duy phát triển ngành hàng lúa gạo. Thay vì cạnh tranh trực diện ở phân khúc gạo trắng thông thường có giá chỉ khoảng 300 - 350 USD/tấn, gạo Việt Nam đang dịch chuyển sang các dòng gạo thơm, gạo đặc sản, có giá trị cao hơn và ít chịu áp lực cạnh tranh. Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo tiếp tục biến động, việc nâng tỷ lệ diện tích sản xuất gạo thơm lên khoảng 70% được xem là chiến lược đúng hướng để giảm phụ thuộc và phân tán rủi ro.

Chinh phục thị trường mới bằng gạo phẩm cấp cao

Nhìn nhận những điểm sáng cho xuất khẩu gạo, ông Trần Quốc Toản, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định, xuất khẩu gạo năm 2026 sẽ chịu tác động từ các yếu tố như Philippines dự kiến quay trở lại nhập khẩu từ tháng 1/2026, mặc dù có sự thay đổi về thuế nhập khẩu gạo và có khả năng thay đổi quy định về nhập khẩu gạo, nhưng đây là yếu tố thúc đẩy xuất khẩu gạo của Việt Nam trong năm 2026.

Xuất khẩu gạo năm 2026 cũng sẽ có thêm cơ hội bởi sự quay trở lại nhập khẩu từ các thị trường truyền thống, như Trung Quốc, Bangladesh, châu Phi và tín hiệu thị trường từ các thỏa thuận thương mại gạo giữa Việt Nam và các nước. Chất lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam ngày càng được nâng cao, gia tăng khả năng cạnh tranh gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Nêu các định hướng thúc đẩy xuất khẩu năm 2026, ông Trần Thanh Hải cho rằng, Bộ Công Thương sẽ đẩy mạnh, đẩy nhanh việc hoàn thiện thể chế quản lý trong xuất khẩu gạo. Phối hợp với Bộ NN&MT theo dõi sản lượng gạo để có biện pháp giúp nông dân tiêu thụ hết lượng lúa gạo. Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng sẽ đàm phán, ký kết với các thị trường về thương mại mặt hàng gạo và đẩy mạnh triển khai, hỗ trợ DN đưa sản phẩm này vào các thị trường mới. Với các thị trường đã ký kết hợp tác về thương mại gạo như Singapore sẽ đẩy nhanh tiến độ thực thi.

Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, hiện nay Việt Nam đã ký kết Hiệp định thương mại tự do (FTA) với EU, Vương quốc Anh, trong đó có các cam kết về gạo, vì vậy cần đẩy mạnh tận dụng ưu đãi từ các FTA đã ký, khai mở các thị trường mới, tiềm năng.

Theo đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương), trước những diễn biến chính sách nhập khẩu gạo từ nhiều thị trường, các DN xuất khẩu gạo cần chủ động cập nhật thông tin thị trường, phối hợp chặt chẽ với các hiệp hội ngành hàng và cơ quan quản lý để kịp thời điều chỉnh kế hoạch sản xuất - kinh doanh.

“Doanh nghiệp cần theo dõi chặt chẽ động thái xuất khẩu của Indonesia, đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng, kiểm soát chi phí và xây dựng thương hiệu để duy trì lợi thế cạnh tranh tại thị trường ASEAN”, đại diện Vụ Phát triển thị trường nước ngoài nói.

Với những thực tế xuất khẩu gạo được dự báo có nhiều khó khăn, bước sang năm 2026, việc đa dạng hóa thị trường là yêu cầu cấp thiết, đặc biệt là những thị trường Việt Nam chưa tận dụng hết như châu Âu và Mỹ. Đồng thời, rất cần các DN có năng lực tài chính tham gia mua lúa gạo, bình ổn thị trường.