Theo con ngõ nhỏ gần ngã ba Bắc Ngầm, chúng tôi tìm đến ngôi nhà của anh Phạm Khắc Lâm - một trong 13 người trên địa bàn xã Xuân Quang đang được điều trị nghiện ma túy bằng thuốc thay thế methadone.
Nhớ lại quãng thời gian lầm lỡ, anh Lâm chia sẻ, bản thân bắt đầu sử dụng ma túy từ năm 1990, khi vừa tốt nghiệp cấp 3. Dù không vi phạm pháp luật nghiêm trọng như trộm cắp hay cướp giật, song suốt nhiều năm, anh không thể dứt khỏi vòng xoáy của ma túy.
Được cấp ủy đảng, chính quyền xã, nhất là lực lượng công an thường xuyên quan tâm, vận động, hỗ trợ, thậm chí răn đe, cảnh cáo, đặc biệt là sự đùm bọc, chẻ chia của gia đình, bà con lối xóm, anh đã quyết tâm cai nghiện. Giờ đây, anh đều đặn đến Trạm Y tế xã Xuân Quang lấy thuốc methadone, tích cực lao động, giúp vợ con phát triển gia đình.
Chia sẻ về động lực giúp bản thân vượt qua cám dỗ, anh Lâm cho biết, chính gia đình là điểm tựa lớn nhất. “Nhìn bố mẹ, vợ con và nhất là các cháu đi học bị kỳ thị, xa lánh, tôi rất đau lòng. Càng lớn tuổi càng thấm thía, cảm thấy xấu hổ, nhục nhã vì quá khứ, từ đó quyết tâm đoạn tuyệt với ma túy. Bà con hàng xóm, chính quyền xã, thôn động viên, giúp đỡ, tạo điều kiện cho vợ chồng tôi vay vốn ngân hàng chính sách xã hội… Chưa bao giờ tôi thấy địa bàn Xuân Quang sạch như bây giờ, mong xã giữ mãi được như vậy” - anh Phạm Khắc Lâm bày tỏ.
Theo ông Nguyễn Văn Điện - Tổ An ninh cơ sở thôn Bắc Ngầm, hiện nay trên địa bàn thôn có một số trường hợp đã cai nghiện thành công, số còn lại đang tiếp tục điều trị bằng methadone. Với sự quan tâm của chính quyền địa phương và sự sát sao của Công an xã, Tổ An ninh, trật tự thôn thường xuyên nắm tình hình, động viên các trường hợp cai nghiện tu chí làm ăn, từ bỏ con đường lầm lỗi, chăm lo gia đình, giáo dục con cái và hòa nhập cộng đồng.
Xuân Quang là địa bàn có hệ thống giao thông thuận lợi khi nằm dọc các tuyến Quốc lộ 70 và Quốc lộ 4E. Tuy nhiên, xã giáp ranh với địa bàn từng tiềm ẩn phức tạp về tội phạm ma túy - xã Bảo Thắng và cả thị trấn Phố Lu trước đây. Do đó luôn đối mặt nguy cơ bị lợi dụng làm nơi tiêu thụ, trung chuyển ma túy. Trước tình hình đó, thực hiện chủ trương xây dựng xã không ma túy năm 2025 và các năm tiếp theo, Đảng ủy xã Xuân Quang đã ban hành văn bản chỉ đạo, UBND xã xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm tăng cường công tác phòng, chống ma túy trong tình hình mới.
Cả hệ thống chính trị của xã đã vào cuộc đồng bộ, quyết liệt, với lực lượng nòng cốt là Công an xã, triển khai sâu rộng phong trào “Toàn dân tham gia phòng, chống ma túy”, lan tỏa thông điệp “Mỗi người dân là một chiến sỹ, mỗi gia đình là một pháo đài trong phòng, chống ma túy”. Trong năm 2025, xã đã tổ chức 20 buổi tuyên truyền trực tiếp tại các thôn, bản, trường học, thu hút gần 2.000 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền tập trung vào tác hại của ma túy, kỹ năng nhận diện, phòng ngừa ma túy tổng hợp, khuyến khích người dân tích cực tố giác tội phạm qua đường dây nóng, hòm thư tố giác và ứng dụng VNeID. Công tác tuyên truyền còn được thực hiện qua hệ thống loa truyền thanh, mạng xã hội, pa-nô, áp phích; các trường họctuyên truyền phòng, chống ma túy học đường và tổ chức ký cam kết “Học sinh nói không với ma túy”.
Song song với tuyên truyền, Đảng ủy xã chỉ đạo rà soát, lập hồ sơ quản lý chặt chẽ người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy; tăng cường các biện pháp cai nghiện bằng thuốc thay thế, quản lý sau cai nghiện và tăng cường đấu tranh với tội phạm ma túy. Trong năm 2025, Công an xã Xuân Quang đã phát hiện, bắt giữ 3 vụ việc, khởi tố 3 đối tượng liên quan đến ma túy, không để hình thành các đường dây, ổ nhóm, điểm nóng phức tạp trên địa bàn.
Đối với đặc thù địa bàn sau sáp nhập 3 xã: Xuân Quang, Trì Quang, Phong Niên (thuộc huyện Bảo Thắng, tỉnh Lào Cai cũ), với nhiều thôn, bản có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, cấp ủy, chính quyền địa phương đã tổ chức rà soát, điều tra cơ bản phong tục, tập quán canh tác. Kết quả cho thấy, từ trước đến nay trên địa bàn không xảy ra tình trạng trồng cây có chứa chất ma túy.
Với vai trò nòng cốt, Công an xã Xuân Quang đã chủ động tham mưu cho cấp ủy, chính quyền ban hành nghị quyết, kế hoạch chỉ đạo toàn diện công tác phòng, chống ma túy; đồng thời đổi mới hình thức tuyên truyền thông qua fanpage Công an xã, mô hình “Kết nối Zalo Công an xã Xuân Quang với Nhân dân”, thành lập 7 nhóm Zalo do các cảnh sát khu vực phụ trách, thu hút sự tham gia của toàn thể hộ dân trên địa bàn.
Trung tá Phạm Đình Tuân - Trưởng Công an xã Xuân Quang cho biết, hiện nay xã có 13 người đang điều trị nghiện bằng methadone và 22 người được quản lý sau cai. "Cùng với sự giám sát của cộng đồng và người dân, tất cả đều được lập hồ sơ theo dõi chặt chẽ với sự giám sát của cộng đồng. Thời gian qua, xã không có trường hợp tái nghiện, không phát sinh người nghiện mới, không có người sử dụng trái phép chất ma túy, không tồn tại điểm, tụ điểm phức tạp về ma túy" - Trung tá Phạm Đình Tuân nói.
Tính đến thời điểm này, xã Xuân Quang không có người đang cư trú trên địa bàn nghiện ma túy, sử dụng trái phép chất ma túy (trừ người đang điều trị nghiện ma túy và người đang được quản lý sau cai nghiện ma túy); không có người vi phạm pháp luật về ma túy trên địa bàn, không có đối tượng bị truy nã do phạm tội về ma túy lẩn trốn trên địa bàn; không có điểm tổ chức, chứa chấp sử dụng trái phép chất ma túy. Căn cứ các tiêu chí theo quy định, xã Xuân Quang đảm bảo các tiêu chí, đủ điều kiện xếp loại “Địa bàn không có ma túy năm 2025” và đã hoàn hiện hồ sơ báo cáo UBND tỉnh xét công nhận.
Chia sẻ về định hướng duy trì bền vững kết quả đạt được, đồng chí Đỗ Đức Liệu - Bí thư Đảng ủy xã Xuân Quang cho biết, Đảng ủy sẽ ban hành nghị quyết chuyên đề về xây dựng xã không ma túy, đưa nội dung này trở thành chỉ tiêu phấn đấu hằng năm; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, gắn trách nhiệm của từng chi bộ, từng thôn, bản, xây dựng các mô hình gia đình, dòng họ, khu dân cư không ma túy, góp phần giữ vững an ninh, trật tự và sự bình yên cho Nhân dân.
