Cu li và những vụ việc liên quan đến trách nhiệm hình sự
Ngày 7/10/2026, trong quá trình tuần tra, kiểm soát trên Quốc lộ 4E, đoạn qua xã Bảo Thắng, lực lượng cảnh sát giao thông phát hiện một phụ nữ trú tại xã Bảo Nhai vận chuyển một cá thể động vật nghi là cu li. Ngày 9/10, cơ quan chức năng khởi tố vụ án, khởi tố bị can để tiếp tục điều tra, làm rõ theo quy định.
Theo quy định hiện hành, cu li lớn và cu li nhỏ thuộc Nhóm IB, đồng thời nằm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ. Hành vi săn bắt, giết, nuôi nhốt, vận chuyển, buôn bán trái phép các loài này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 244 Bộ luật Hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.
Đây không phải vụ việc đầu tiên liên quan đến cu li trên địa bàn tỉnh. Tháng 9/2024, cơ quan công an khởi tố vụ án liên quan đến việc nuôi nhốt một cá thể cu li tại nhà ông Hoàng Văn Hùng, ở xã Kim Sơn, huyện Bảo Yên cũ, nay thuộc xã Bảo Hà.
Trước đó, ngày 17/1/2024, Tòa án nhân dân huyện Bảo Thắng cũ xét xử sơ thẩm bị cáo Triệu A Phấy, trú tại thôn Nậm Đét, xã Nậm Đét, huyện Bắc Hà cũ, nay thuộc xã Bảo Nhai, về tội “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm” theo Điều 244 Bộ luật Hình sự.
Những vụ việc trên cho thấy, cùng với xử lý hành vi vi phạm, cần giúp người dân nhận diện đúng các loài động vật được bảo vệ và hiểu rõ quy định pháp luật.
Từ cách gọi “khỉ gió” đến yêu cầu tuyên truyền trực quan
Tại một số địa phương vùng cao, người dân quen gọi cu li là “khỉ gió”. Tuy nhiên, không phải ai cũng biết loài vật này thuộc danh mục được bảo vệ.
Ông Bàn Văn Ton, ở thôn Nậm Đét, xã Bảo Nhai, cho biết: “Người địa phương hay gọi là con khỉ gió và không hề biết đó là con cu li thuộc hàng cấm, nằm trong Sách đỏ".
Thực tế, công tác phổ biến pháp luật tại cơ sở còn gặp khó khăn về hình thức truyền tải. Việc tuyên truyền chủ yếu thông qua lời nói, chữ viết và các cuộc họp thôn, trong khi tài liệu, hình ảnh minh họa còn hạn chế, khiến người dân khó nhận diện đầy đủ các loài động vật thuộc danh mục được bảo vệ.
Ông Nguyễn Mạnh Hùng - Phó Chủ tịch UBND xã Bảo Nhai, cho biết: “Tư liệu, hình ảnh trực quan về các loài động vật hoang dã còn rất thiếu. Chính quyền địa phương mong cấp trên bổ sung kinh phí in pa-nô, tranh ảnh, video sinh động để người dân dễ nhận diện”.
Việc đưa hình ảnh các loài nguy cấp, quý, hiếm đến nhà văn hóa thôn, khu vực sinh hoạt cộng đồng và những nơi tập trung đông người có thể giúp thông tin pháp luật đến gần hơn với người dân.
Xử lý nghiêm kết hợp vận động người dân
Cùng với tuyên truyền, lực lượng kiểm lâm và chính quyền địa phương tiếp tục tăng cường kiểm tra, phát hiện, xử lý vi phạm; đồng thời vận động người dân chủ động thông báo, tự giác giao nộp động vật hoang dã.
Ông Trần Văn Quỳnh - Trưởng Trạm Kiểm lâm xã Bảo Nhai, cho biết lực lượng kiểm lâm phối hợp xử lý vi phạm, đồng thời chú trọng tuyên truyền, vận động người dân.
Theo số liệu thống kê đến tháng 9/2026, toàn tỉnh xử lý 21 vụ vi phạm, trong đó có 19 vụ xử lý hành chính và hai vụ xử lý hình sự. Người dân tự nguyện giao nộp 120 cá thể động vật hoang dã. Xã Thác Bà có 3 vụ vi phạm được xử lý; xã Văn Chấn có 42 cá thể được giao nộp, xã Yên Bình 15 cá thể và phường Cam Đường 5 cá thể.
Những kết quả trên cho thấy, bên cạnh việc xử lý vi phạm, sự tham gia tự giác của người dân góp phần tích cực vào công tác bảo vệ động vật hoang dã. Để hạn chế những vi phạm đáng tiếc, công tác tuyên truyền cần được thực hiện thường xuyên, trực quan, giúp người dân nhận diện loài vật và hiểu rõ quy định pháp luật.
