Xã, phường xã hội chủ nghĩa: Khi hạnh phúc của người dân trở thành thước đo

Trên tinh thần tiếp thu gợi mở của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đối với Hà Nội về việc thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”, Hà Nội cùng với một số địa phương đang nghiên cứu xây dựng bộ tiêu chí cho mô hình này. Khái niệm hiện đang thu hút sự quan tâm lớn của xã hội, bởi nó chạm đến một vấn đề rất thực tế: làm thế nào để người dân cảm nhận rõ hơn chất lượng của sự phát triển ngay ở nơi mình sinh sống.

Đưa những giá trị lớn về nơi gần dân nhất

Có thể hiểu một cách đơn giản nhất, việc xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là cụ thể hóa những đặc trưng xã hội chủ nghĩa đã được nêu trong Cương lĩnh thành các tiêu chí quản trị ở cấp cơ sở. Điều này có ý nghĩa rất lớn. Một xã hội tốt đẹp không chỉ được phản ánh qua tốc độ tăng trưởng kinh tế hay những công trình quy mô lớn, mà còn phải được thể hiện ở chất lượng sống của từng cộng đồng dân cư.

Người dân có hài lòng với môi trường sống hay không, có được đối xử công bằng hay không, có cảm thấy cuộc sống của mình có chất lượng hơn không, có cảm thấy hạnh phúc hay không. Đây là những thước đo bền vững nhất.

Điều quan trọng là những tiêu chí này không chỉ dừng lại ở các giá trị mang tính định tính hay cảm nhận. Bên cạnh việc người dân có thể trực tiếp cảm nhận được sự thay đổi, các tiêu chí đó cũng cần được đo lường và đánh giá bằng những chỉ số cụ thể, rõ ràng.

Một xã, phường có thể được nhìn nhận qua mức độ hài lòng của người dân khi giải quyết thủ tục hành chính nhanh, gọn, hiệu quả; tỷ lệ người dân được tiếp cận y tế bao phủ cao đi kèm chất lượng được nâng lên; số lượng và chất lượng trường học được nâng lên; mức độ an toàn của khu dân cư được bảo đảm; khả năng hỗ trợ người yếu thế; môi trường sống sạch, an toàn; mức độ minh bạch trong quản trị cao; quy hoạch thân thiện với người dân; hay khả năng ứng dụng chuyển đổi số để phục vụ người dân.

Đương nhiên, mỗi địa phương sẽ có những ưu tiên khác nhau tùy điều kiện phát triển. Một xã miền núi có thể đặt trọng tâm vào giảm nghèo, giáo dục, y tế cơ sở và hạ tầng thiết yếu. Một phường đô thị lớn có thể ưu tiên quản trị số, môi trường sống, an ninh, chất lượng dịch vụ công hay không gian văn hóa cộng đồng. Nhưng dù khác nhau về tiêu chí cụ thể, điểm chung vẫn là hướng tới nâng cao chất lượng sống của người dân.

Đây chính là điểm rất mới trong định hướng chỉ đạo của Đảng. Trước đây, việc đánh giá thành tích ở nhiều nơi vẫn nặng về chỉ tiêu hành chính hoặc các công trình mang tính hình thức. Nhưng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đặt ra yêu cầu khác: người dân phải được thụ hưởng thực sự từ mọi chính sách.

Nếu chuyển đổi số mà người dân vẫn phải đi lại nhiều lần thì cải cách chưa thành công. Nếu kinh tế tăng trưởng nhưng người yếu thế vẫn bị bỏ lại phía sau thì phát triển chưa bao trùm. Nếu bộ máy hiện đại hơn nhưng khoảng cách giữa chính quyền và người dân ngày càng xa hơn thì mục tiêu cuối cùng vẫn chưa đạt được.

Bởi người dân cảm nhận trước hết từ những gì gần mình nhất. Đó là UBND xã, phường. Là cán bộ địa chính, văn hóa, tư pháp, công an khu vực. Là cách một thủ tục được giải quyết thế nào. Là thái độ ứng xử của chính quyền với người dân ra sao.

Một người dân có thể không nhớ hết các nghị quyết phát triển kinh tế - xã hội, nhưng họ sẽ nhớ rất rõ việc đi làm giấy tờ có bị gây khó dễ hay không. Họ cũng cảm nhận rất rõ khu phố mình có an toàn không, môi trường có sạch không, con em mình có điều kiện học tập tốt hơn không.

Những điều tưởng nhỏ ấy lại chính là nơi phản ánh rõ nhất tính chất và chất lượng của một nền quản trị.

Khi hạnh phúc của người dân trở thành tiêu chí cao nhất

Ý nghĩa sâu xa trong những chỉ đạo gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là đặt con người vào trung tâm của toàn bộ quá trình phát triển. Trong nhiều năm, không ít địa phương vẫn quen với cách đánh giá thành công bằng các con số tăng trưởng, dự án hay công trình. Nhưng phải thừa nhận rằng, một địa phương phát triển không chỉ là nơi có nhiều nhà cao tầng hay nguồn thu ngân sách lớn, mà phải là nơi người dân cảm thấy cuộc sống của mình tốt hơn, công bằng hơn và đáng sống hơn.

Thực tế, nhiều nơi người dân vẫn đang sống cùng khói bụi, nguồn nước ô nhiễm từ các khu công nghiệp hàng ngày. Một địa phương biết chăm lo đời sống cho nhân dân, giữ được môi trường sống an toàn, sự gắn kết cộng đồng và niềm tin của người dân vào chính quyền mới là nền tảng vững chắc cho phát triển lâu dài.

Bởi vậy, tinh thần của “xã, phường xã hội chủ nghĩa” thực chất là lấy hạnh phúc và cuộc sống ấm no của người dân làm tiêu chí cao nhất. Một xã hội tốt đẹp không bắt đầu từ những điều quá lớn lao, mà từ việc người dân được tôn trọng, được lắng nghe, được đối xử công bằng và có cơ hội phát triển bằng chính sức lao động của mình.

Đó là khi người nghèo không bị bỏ lại phía sau; khi trẻ em vùng khó khăn vẫn có cơ hội học tập, có cơ hội phát triển; khi người già được chăm sóc y tế thuận lợi ngay tại địa phương; khi người dân có thể phản ánh vấn đề của cộng đồng và được giải quyết kịp thời; khi cán bộ nhận thức được mình là “đầy tớ của nhân dân” để tận tâm, tận tụy, tận hiến.

Có lẽ vì thế mà những định hướng mới về xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tạo được sự quan tâm lớn trong xã hội. Người dân nhìn thấy trong đó không chỉ là một mô hình quản trị mới, mà còn là một thông điệp rõ ràng: người dân được đặt đúng vị trí là trung tâm và là chủ thể của công cuộc phát triển đất nước.

Khi người dân cảm thấy mình được quan tâm, được lắng nghe và được hưởng lợi thực sự từ các chính sách, niềm tin xã hội sẽ được củng cố. Và niềm tin ấy chính là nguồn lực và động lực quan trọng nhất cho mọi cải cách.

Công cuộc đổi mới đất nước 40 năm qua đã chứng minh, nhiều chuyển động lớn thường bắt đầu từ những mô hình thí điểm ở cơ sở. Một vài xã, phường làm tốt có thể tạo cảm hứng và động lực lan tỏa cho cả nước.

Điều quan trọng nhất là tinh thần phục vụ nhân dân

Mục tiêu xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đã được xác định rõ, nhưng để hiện thực hóa mục tiêu đó đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng tinh thần hành động mạnh mẽ ở từng cấp, từng ngành. Các tiêu chí về phát triển kinh tế, giáo dục, y tế, an sinh xã hội, môi trường sống và quản trị xã hội chỉ có thể đạt được khi có nguồn lực phù hợp, cơ chế vận hành hiệu quả và sự phối hợp đồng bộ giữa các chủ thể liên quan.

Trong đó, yếu tố có ý nghĩa quyết định vẫn là con người, đặc biệt là đội ngũ cán bộ ở cơ sở. Mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước suy cho cùng đều được tổ chức thực hiện tại xã, phường - cấp chính quyền gần dân nhất, trực tiếp giải quyết công việc của dân và phản ánh sinh động nhất chất lượng, hiệu quả quản trị quốc gia.

Sau gần một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đội ngũ cán bộ cơ sở tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng trực tiếp tổ chức thực thi chủ trương, chính sách và phục vụ nhân dân. Là cấp gần dân nhất, họ thường xuyên tiếp xúc với dân, giải quyết những vấn đề thiết thân của đời sống xã hội và cũng là nơi phản ánh rõ nhất hiệu lực, hiệu quả của bộ máy quản trị nhà nước. Tuy nhiên, đây đồng thời là lực lượng đang chịu áp lực lớn nhất khi phạm vi quản lý được mở rộng, khối lượng công việc gia tăng, yêu cầu quản trị ngày càng cao, trong khi cơ chế tạo động lực, bảo vệ và khuyến khích cán bộ ở nhiều nơi vẫn chưa đáp ứng kịp yêu cầu thực tiễn.

Việc Trung ương xác định mục tiêu xây dựng “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ là định hướng phát triển cơ sở theo những tiêu chí mới về kinh tế, văn hóa, xã hội và quản trị, mà còn thể hiện sự khẳng định vai trò trung tâm của cấp cơ sở trong toàn bộ hệ thống quản trị quốc gia. Thành công của mô hình này trước hết phụ thuộc vào chất lượng đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện.

Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, năm 2026 là “năm của cán bộ cơ sở”. Thông điệp đó cho thấy yêu cầu cấp thiết phải xây dựng đội ngũ cán bộ đủ năng lực, bản lĩnh và trách nhiệm để đảm đương những nhiệm vụ mới trong bối cảnh chính quyền địa phương 2 cấp vận hành với địa bàn rộng hơn, công việc nhiều hơn và các vấn đề phát sinh ngày càng phức tạp. Một xã, phường muốn phát triển hiệu quả không thể thiếu đội ngũ cán bộ vừa giỏi chuyên môn, vừa sâu sát thực tiễn, gần dân, hiểu dân và vì dân.

Để làm được điều đó, cần tiếp tục trao quyền thực chất hơn cho cấp cơ sở, giảm bớt những thủ tục hành chính và yêu cầu mang tính hình thức, đồng thời xây dựng cơ chế bảo vệ, khuyến khích cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Song song với đó là kiên quyết sàng lọc những cán bộ yếu kém về năng lực, thiếu trách nhiệm hoặc có biểu hiện quan liêu, nhũng nhiễu, xa dân.

Quan trọng hơn, cần đổi mới tư duy đánh giá cán bộ theo hướng lấy hiệu quả phục vụ nhân dân làm thước đo chủ yếu. Giá trị của một cán bộ không thể chỉ được phản ánh qua số lượng báo cáo, hồ sơ hay mức độ hoàn thành quy trình hành chính, mà phải được đo bằng những chuyển biến thực chất trong đời sống người dân và mức độ hài lòng của nhân dân. Bởi xét đến cùng, người dân không đánh giá sự phát triển qua những bản báo cáo đẹp hay những con số thành tích, mà qua việc cuộc sống của họ có an toàn hơn, thuận lợi hơn, hạnh phúc hơn hay không.

Có thể thấy, điều quan trọng nhất của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” là làm cho những giá trị tốt đẹp của chế độ trở nên sinh động, gần gũi, thiết thực trong đời sống của người dân. Để chế độ xã hội chủ nghĩa không phải chỉ là những lý luận trừu tượng, vĩ mô, mà là những giá trị người dân có thể cảm nhận được, đánh giá được mỗi ngày. Và nếu ở một xã, một phường nào đó, người dân cảm thấy được phục vụ tốt hơn, sống yên tâm hơn, có nhiều cơ hội phát triển hơn và tin tưởng hơn vào tương lai, thì đó chính là nơi những giá trị của chủ nghĩa xã hội đang được cụ thể hóa rõ ràng nhất.