Đầu tháng 5 vừa qua đã ghi nhận chùm ca bệnh viêm đường hô hấp cấp nặng trên du thuyền MV Hondius (Hà Lan), có lịch trình từ Argentina qua Nam Đại Tây Dương.
Tính đến ngày 4/5, trên tàu phát hiện 8 trường hợp viêm đường hô hấp cấp (6 ca xác nhận nhiễm virus Hanta và 2 trường hợp nghi ngờ). Trong đó, có 3 người tử vong, một bệnh nhân nguy kịch và 4 người có triệu chứng nhẹ.
Vậy virus Hanta là gì và có khả năng lây lan thành đại dịch hay không? Cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
Virus Hanta là gì?
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Hanta là loại virus lây truyền từ động vật sang người, có thể khiến con người tử vong.
Người bệnh nhiễm virus Hanta do tiếp xúc với các loài động vật gặm nhấm như chuột cống và chuột nhắt, đặc biệt là khi tiếp xúc với nước tiểu, phân và nước bọt của các loài động vật này. Hanta cũng có thể lây nhiễm sang người qua vết cắn hoặc vết cào của các loài gặm nhấm mang virus, nhưng điều này rất hiếm khi xảy ra.
Các hoạt động như dọn dẹp trong không gian kín, kém thông gió, làm nông, môi trường sống có chuột… cũng làm tăng nguy cơ nhiễm virus Hanta do hít phải virus bay lơ lửng.
Virus Hanta được đặt theo tên con sông Hantan (Hàn Quốc), nơi các nhà khoa học đã phát hiện loại virus này trong loài chuột đồng sống ở khu vực gần sông vào năm 1976. Đây cũng là khu vực xuất hiện những ca nhiễm virus Hanta đầu tiên được ghi nhận.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, Hanta không phải là một loại virus duy nhất, mà là một họ virus (tên khoa học Hantaviridae) với khoảng 38 loài. Mỗi loại virus Hanta lại gắn liền với một loài động vật gặm nhấm vật chủ riêng biệt, trong đó có hơn 20 loài virus có khả năng lây nhiễm và gây nguy hiểm cho con người.
Virus Hanta nguy hiểm đến mức nào?
Theo WHO, virus Hanta gây ra tình trạng bệnh và mức độ nguy hiểm khác nhau tùy theo từng khu vực địa lý.
Tại châu Mỹ, các loại virus Hanta thường dẫn đến Hội chứng phổi do virus Hanta (HCPS), một tình trạng bệnh tiến triển nhanh chóng ảnh hưởng đến phổi và tim. Tỷ lệ tử vong khi nhiễm các loại virus gây ra hội chứng HCPS dao động từ 35 đến 50%.
Trong khi đó ở châu Á và châu Âu, các loại virus Hanta thường gây ra bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), chủ yếu ảnh hưởng đến thận và mạch máu, với tỷ lệ tử vong từ 1 đến 15%.
WHO cho biết hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu nào cho người bị nhiễm virus Hanta, nhưng người bệnh nếu được theo dõi lâm sàng chặt chẽ, chăm sóc y tế hỗ trợ sớm, quản lý các biến chứng hô hấp, tim mạch và thận có thể giúp tăng khả năng sống sót và phục hồi.
Hiện chưa có vaccine đặc hiệu để chống virus Hanta, do vậy mọi người cần tránh tiếp xúc trực tiếp với các loài động vật gặm nhấm sẽ giúp giảm nguy cơ lây nhiễm loại virus nguy hiểm này.
Virus Hanta có lây nhiễm từ người sang người không?
Số ca nhiễm virus Hanta không phổ biến trên toàn cầu, nhưng có tỷ lệ tử vong khá cao, từ 1 đến 15% tại khu vực châu Âu - Á và lên đến 50% tại châu Mỹ.
Theo số liệu thống kê của WHO, mỗi năm có khoảng từ 10.000 đến hơn 100.000 ca nhiễm virus Hanta trên toàn thế giới, trong đó phổ biến tại các quốc gia Đông Á như Trung Quốc và Hàn Quốc.
Tại châu Âu và châu Mỹ, số ca nhiễm virus Hanta ít được ghi nhận hơn, trong đó tại Mỹ trung bình chưa đến 1.000 ca nhiễm virus Hanta mỗi năm. Con số này còn thấp hơn tại các quốc gia Nam Mỹ như Argentina, Brazil, Chile, Paraguay…
Cho đến nay, virus Andes là chủng virus duy nhất thuộc họ Hanta được ghi nhận có khả năng lây nhiễm từ người sang người. Chủng virus này được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1990 tại khu vực Patagonia, phía nam dãy núi Andes, gây bệnh cho người dân sống tại Argentina, Chile và một số quốc gia Nam Mỹ.
Theo CDC Hoa Kỳ, trong những đợt bùng phát bệnh do virus Andes, chỉ số lây nhiễm cơ bản của chủng virus này ước tính khoảng 2,12, nghĩa là trung bình một người bệnh có thể lây nhiễm cho hơn 2 người khác.
Virus Andes lây nhiễm xảy ra khi tiếp xúc gần giữa người với người trong thời gian dài, thông qua giọt bắn đường hô hấp, nước bọt hoặc quan hệ tình dục với người đang mang virus trong thời gian ủ bệnh. Ngoài ra, virus cũng lây nhiễm khi con người chạm tay vào bề mặt có virus và đưa lên mắt, mũi hoặc miệng…
Virus Andes có khả năng gây tử vong với tỷ lệ lên đến 40%, nhưng WHO đánh giá nguy cơ lây nhiễm của chủng virus này ra cộng đồng ở mức thấp vì việc lây nhiễm giữa người với người đòi hỏi sự tiếp xúc rất gần và thời gian dài.
Các du khách trên tàu MV Hondius được xác định nhiễm loại virus Andes này.
Các triệu chứng của người bị nhiễm virus Hanta
Tùy thuộc vào chủng virus bị lây nhiễm, thời gian ủ bệnh ở người có thể kéo dài từ một đến 8 tuần. Người nhiễm virus thường gặp các triệu chứng bao gồm sốt, đau đầu, đau cơ, đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
Nếu bị mắc Hội chứng phổi do virus Hanta, người bệnh có thể bị ho, khó thở, tụ dịch trong phổi. Trường hợp bị bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận, người bệnh sẽ gặp tình trạng tụt huyết áp, rối loạn chảy máu và suy thận.
Việc chẩn đoán sớm người nhiễm virus Hanta gặp nhiều khó khăn vì các triệu chứng ban đầu không điển hình, thường bị nhầm lẫn với các bệnh về hô hấp khác, chẳng hạn như cúm, sốt xuất huyết…
Hiện không có thuốc đặc trị để chống virus, mà chỉ có thể chăm sóc và chữa trị theo triệu chứng của người bệnh, quản lý các biến chứng như suy hô hấp, tim mạch và thận.
Phòng ngừa nguy cơ nhiễm virus Hanta
Theo CDC Hoa Kỳ, phòng ngừa nhiễm virus Hanta chủ yếu bằng cách giảm tiếp xúc giữa người và các loài động vật gặm nhấm. Giữ cho nhà cửa, môi trường sống, không gian làm việc… được thoáng đãng và sạch sẽ.
Lưu trữ thực phẩm an toàn, tránh để các loài động vật gặm nhấm tiếp xúc và đi tiêu, đi tiểu vào thực phẩm.
Khi dọn dẹp khu vực có nhiều phân chuột, cần làm ẩm khu vực trước khi bắt đầu dọn dẹp, không quét khô có thể khiến virus bay lơ lửng theo bụi khiến người dọn dẹp hít phải.
Đợt bùng phát virus Hanta đầu năm 2026 có đáng lo ngại không?
Theo Tiến sĩ Maria Van Kerkhove, nhà dịch tễ học bệnh truyền nhiễm nổi tiếng và Giám đốc tạm quyền bộ phận Chuẩn bị và Phòng ngừa Dịch bệnh tại WHO, nguy cơ virus Hanta bùng phát thành dịch bệnh trên toàn cầu là không cao. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc họ virus này không lây từ người sang người, ngay cả với chủng virus Andes cũng có tỷ lệ lây lan thấp.
Theo một nghiên cứu được xuất bản mới đây trên tạp chí khoa học PLOS ONE, khoảng 1/4 số loài gặm nhấm được kiểm tra ngẫu nhiên tại bang New Mexico (Mỹ) có mang virus Hanta, nhưng bang này vẫn chỉ ghi nhận số ca nhiễm virus rất thấp mỗi năm. Điều này cho thấy khả năng lây nhiễm virus Hanta từ động vật sang người cũng không hề cao.
“Virus có khả năng lây nhiễm khá kém. Vì vậy mặc dù Hanta là một họ virus nguy hiểm, chúng lại không có khả năng lan rộng mạnh mẽ”, Steven Bradfute - nhà dịch tễ học làm việc tại Trung tâm Khoa học Y tế Đại học New Mexico, chuyên nghiên cứu về virus Hanta - bình luận.
