Xuất khẩu sầu riêng tăng trưởng thần tốc
Ở nước ta, sầu riêng nghịch vụ tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long đang cho thu hoạch với giá bán cao nhất trong 3 năm trở lại đây. Cụ thể, sầu riêng Monthong loại A được thương lái thu mua với giá 146.000-155.000 đồng/kg, loại B có giá 126.000-127.000 đồng/kg.
Tương tự, sầu riêng Ri6 loại A cũng tăng lên mức 80.000-87.000 đồng/kg, còn loại B khoảng 70.000 đồng/kg, gấp đôi so với cùng kỳ năm trước.
Theo lý giải của các chuyên gia, giai đoạn đầu năm, giá sầu riêng luôn tăng cao vì Việt Nam "một mình một chợ", tức trên thế giới chỉ có Việt Nam đang trong mùa thu hoạch sầu riêng. Hiệp hội Rau quả Việt Nam ước tính, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng tháng 1 vừa qua có thể đạt 200-300 triệu USD.
Thực tế cho thấy, ngành hàng sầu riêng của Việt Nam trong vài năm gần đây duy trì đà tăng trưởng mạnh, trở thành trái cây “tỷ đô” của Việt Nam khi được xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc.
Theo đó, kim ngạch xuất khẩu sầu riêng từ con số khiêm tốn 421 triệu USD của năm 2022 (năm đầu tiên sầu riêng Việt Nam được xuất chính ngạch sang thị trường Trung Quốc), đã vọt lên 2,24 tỷ USD trong năm 2023.
Năm 2024, xuất khẩu sầu riêng của nước ta thu về gần 3,3 tỷ USD, tăng hơn 1 tỷ USD so với năm 2023 và gấp 7,8 lần kim ngạch xuất khẩu của năm 2022.
Sang năm 2025, bất chấp Trung Quốc kiểm soát chặt chất vàng O và cadimi, Việt Nam vẫn bội thu từ xuất khẩu sầu riêng khi đạt 3,86 tỷ USD, tăng hơn 20% so với năm trước, đồng thời chiếm trên 45% tổng giá trị xuất khẩu rau quả. Đáng chú ý, tại thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất là Trung Quốc, thị phần của Việt Nam tăng mạnh, ngang ngửa với đối thủ cạnh tranh Thái Lan.
Ở chiều ngược lại, The Nation Thailand thông tin, năm 2024, Thái Lan xuất khẩu 859.157 tấn sầu riêng, kim ngạch đạt hơn 134,85 tỷ baht (khoảng 4,34 tỷ USD). Song, sang năm 2025, kim ngạch xuất khẩu loại trái cây này giảm còn gần 125,87 tỷ baht (4,05 tỷ USD), bất chấp lượng xuất khẩu tăng lên 982.016 tấn.
“Với đà tăng như vừa qua, năm nay Việt Nam có thể vượt Thái Lan để trở thành quốc gia xuất khẩu sầu riêng lớn nhất thế giới”, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nói với phóng viên báo chí chiều 27/2.
Theo ông Nguyên, ngành sầu riêng Thái Lan đang thiếu hụt lao động nghiêm trọng trong thu hoạch và đóng gói. Cùng với đó, họ còn gặp khó khăn trong logistics khi phải đi đường vòng, kéo dài thời gian vận chuyển lâu thêm khoảng 1 tuần, ảnh hưởng lớn đến chất lượng sầu riêng và giá cả.
Thêm vào đó, mùa thu hoạch chính của sầu riêng Thái Lan chỉ kéo dài khoảng 2-3 tháng nên vấn đề container cũng rất nan giải. Bởi, trước kia một container có thể quay vòng 3-4 lần mỗi tháng, nay phải đi đường vòng nên có thể chỉ quay vòng được 2 lần/tháng, ảnh hưởng lớn đến tốc độ xuất khẩu.
“Tất cả những khó khăn trên của Thái Lan lại đang là thuận lợi của Việt Nam”, ông nhấn mạnh. Bởi, sầu riêng của Việt Nam ngoài vụ chính thì gần như được thu hoạch quanh năm. Chuỗi sản xuất và xuất khẩu ngày càng hoàn chỉnh khi có tiêu chuẩn xuất khẩu, có hệ thống truy xuất nguồn gốc và hệ thống logistics đã được cải thiện rõ rệt. Hơn nữa, sản lượng sầu riêng của Việt Nam cũng tăng mạnh theo từng năm nhờ mở rộng diện tích.
Cuộc đua chất lượng để giữ thị phần tại Trung Quốc
Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cũng cho biết, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ sầu riêng lớn nhất thế giới. Những năm vừa qua, quốc gia tỷ dân đã ký nghị định thư cho phép nhiều quốc gia xuất khẩu sầu riêng vào thị trường này. Tuy nhiên, trong cuộc đua xuất khẩu sầu riêng vào thị trường Trung Quốc, đối thủ cạnh tranh lớn nhất vẫn là Việt Nam và Thái Lan.
Theo bà Anchanlee Suwajittananon, Cục trưởng Cục Khuyến nông Thái Lan, nước này đã thống nhất với chính quyền địa phương, doanh nghiệp và nông dân thiết lập khung quản lý sản xuất và thu hoạch sầu riêng tại miền Đông - vùng trồng chủ lực phục vụ xuất khẩu với sản lượng 1,06 triệu tấn. Mục tiêu là bảo đảm tất cả lô hàng ra thị trường đều đạt độ chín tiêu chuẩn, thay vì phụ thuộc kinh nghiệm hoặc ước lượng ngày tuổi trái như trước.
Cụ thể, giống Kradum Thong phải đạt tối thiểu 27%, Chanee và Puang Manee là 30%, còn Monthong và Kanyao là 32%. Bất kỳ trái nào thấp hơn ngưỡng này đều bị xem là sầu riêng non và không đủ điều kiện lưu thông.
Trước khi cắt, nông dân buộc phải mang mẫu đến cơ quan chuyên môn cấp huyện để phân tích. Sau khi đạt chuẩn, cơ quan có thẩm quyền sẽ cấp giấy chứng nhận kèm theo xe vận chuyển đến kho thu mua hoặc cơ sở đóng gói.
Chính phủ Thái Lan kỳ vọng việc siết quy trình sẽ khôi phục niềm tin người mua, hạn chế khiếu nại chất lượng và nâng giá trị xuất khẩu.
Tại Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức ban hành “Quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm đối với quả sầu riêng tươi xuất khẩu”. Quy trình này hệ thống hóa các yêu cầu về kiểm soát an toàn thực phẩm (ATTP) đối với quả sầu riêng tươi, từ trồng trọt, thu hoạch, vận chuyển, bảo quản, đóng gói cho đến xuất khẩu.
Ngoài ra, hoạt động đăng ký, thẩm định, chứng nhận ATTP cho các lô hàng quả sầu riêng tươi dùng làm thực phẩm xuất khẩu cũng có quy trình kiểm soát chặt chẽ. Trước khi xuất khẩu, sầu riêng phải đáp ứng các tiêu chuẩn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt ra.
Cuối tháng 12 vừa qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục ra mắt Hệ thống truy xuất nông sản Việt Nam. Sầu riêng được lựa chọn làm loại trái cây thí điểm đầu tiên.
Theo lộ trình, hệ thống truy xuất nguồn gốc quả sầu riêng hướng tới xây dựng kho dữ liệu tập trung, kết nối và tích hợp dữ liệu chuyên ngành; trong đó, dữ liệu của doanh nghiệp tham gia được ký số theo quy định. Bộ Công an sẽ tích hợp dữ liệu vào tem xác thực điện tử, bảo đảm tính chính xác giữa thông tin hiển thị trên tem và dữ liệu truy xuất nguồn gốc.
“Với cú lội ngược dòng của năm 2025, sẽ là nền tảng quan trọng để ngành sầu riêng Việt Nam tự tin đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu vượt 4 tỷ USD, thậm chí có thể đạt 4,5 tỷ USD trong năm 2026”, ông Đặng Phúc Nguyên nhận định.
