Tục thờ cúng ngày xuân của người Thái Mường Lò

Ở Nghĩa Lộ - Mường Lò, dân tộc Thái chiếm 48% dân số. Đồng bào Thái nơi đây đã gìn giữ bền vững những nét đẹp văn hóa trong phong tục, tập quán, đặc biệt là nghi lễ thờ cúng ngày tết, ngày xuân và đây là một phần không thể thiếu trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng truyền thống của họ.
Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng ở thôn Đêu 2, xã Nghĩa An chia sẻ: "Trong các nghi lễ, phần tâm linh, tín ngưỡng được thể hiện qua những bài khấn. Những bài khấn mang nội dung tôn kính tổ tiên, thần linh và chúc tụng, cầu phúc, biểu dương sức lao động, răn dạy luân lý”. Một số bài văn khấn tiêu biểu thường được tế lễ trong dịp tết có thể kể đến bài "Xổng xên” - bài khấn chúc tụng trong lễ cúng. 
Nội dung bài khấn này nhấn mạnh sự biết ơn và cầu mong sự bảo trợ từ các thần linh, tổ tiên để gia đình bình an, hạnh phúc. Lời bản khấn có câu: "Khi chưa cúng còn hay ốm đau. Đã cúng rồi sẽ ngủ ngon, ở lành…”. Hay bài khấn cầu mong chủ nhà có cuộc sống tốt đẹp, yên lành có câu: "Từ nay sống hãy như rồng lớn/ Sống đẹp như rồng thiêng/ Nắng trên không chớ cháy/ Đau ốm dưới trần gian chớ mắc phải”. 
Tiếp đến là bài khấn "Xin giàu sang, phú quý” (xo hăng xo mi). Nội dung của bài khấn là cầu lộc cho chủ nhà có được mọi thứ: vàng bạc, công cụ lao động sản xuất loại tốt, xin các loại giống tốt để trồng trọt, chăn nuôi, xin các đồ dùng như: "Xin hay xin cả bạc/ Bạc tốt, bạc mỏ tậu/ Bạc nhiều lượt đúc sáng choang”… Những bản khấn này không chỉ mang lại không khí vui tươi cho ngày tết, mà còn góp phần nâng cao giá trị tinh thần trong đời sống tâm linh của đồng bào Thái. 
Bên cạnh nghi lễ thờ cúng tổ tiên (phi hươn - ma nhà), lễ cúng tế mùa xuân của người Thái cũng là điểm nhấn văn hóa đặc sắc; trong đó, phải kể đến nghi lễ "Xên bản”, "Xên mường”, "Xên đông”, đó là nghi lễ cúng ma bản, ma mường, ma rừng được tổ chức để tạ ơn các thần linh đã bảo vệ mùa màng và cầu cho năm mới bội thu, cuộc sống người dân được yên lành. Trong nghi lễ, các thầy mo thường thực hiện nghi lễ tại một khu vực linh thiêng của bản, của mường và nơi được gọi là "Đông cắm - rừng cấm”. 
Những mâm lễ gồm thịt gà, xôi, rượu và hoa quả, vải cúng, giấy màu được đặt trang trọng trên giá tre dưới chân cây nêu, tạo nên không khí thật linh thiêng. Trong những ngày tết, vai trò của từng thành viên trong gia đình người Thái được phân công rõ ràng. Người già thường đảm nhận việc hướng dẫn, phổ biến ý nghĩa các bài khấn, ý nghĩa của từng nghi lễ, kể về các vị thần linh; thực hiện các nghi lễ thờ cúng bảo đảm sự trang nghiêm, đúng truyền thống. 
Người cao tuổi cũng kể chuyện cho con cháu nghe về lịch sử gia đình, dòng họ, những nhân vật lịch sử của tộc người Thái, sự hình thành cộng đồng người Thái ở Mường Lò, những bài học trong cuộc sống… nhằm giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng giá trị văn hóa tâm linh, tín ngưỡng của dân tộc. Người trung niên, đặc biệt là nam giới, chịu trách nhiệm chuẩn bị thực phẩm, tổ chức lễ cúng và mời khách. Phụ nữ đảm nhận việc bếp núc, trang trí nhà cửa; đồng thời, dạy con cái các bài dân ca và kỹ năng truyền thống như: làm bánh, nấu ăn, gội đầu, tắm nước lá thơm, trang điểm… 
Trẻ em được khuyến khích tham gia các hoạt động văn hóa như: tập múa xòe, tập chơi nhạc cụ, học các bài hát truyền thống… Ẩm thực trong nghi lễ thờ cúng tế tổ tiên ngày tết của mỗi gia đình cũng như các nghi lễ cúng tế của cộng đồng trong dịp đầu xuân cũng được người Thái đặc biệt coi trọng. Ngoài bánh chưng, xôi nếp, cơm lam, cá nướng, thịt nướng… thì trên mâm cúng tổ tiên ngày tết của người Thái nhất thiết phải có một món mang tính trung tâm của mâm lễ, đó là món thịt lợn luộc gồm những tảng thịt mỡ, thịt nạc, thủ lợn, đuôi lợn, chân giò, lòng, sườn, tượng trưng cho một con lợn cúng hoàn chỉnh. 
Nghi lễ Xên mường, Xên đông, ngoài các mâm cỗ do các nhóm gia đình, các bản mang đến tế lễ thì mọi người trong mường còn phải chung mua một con trâu trắng, một trâu đen mổ để nguyên con làm hèm cúng hiến tế ma mường, ma rừng. Lễ cúng thuồng luồng thì ngoài các món ăn nấu chín trong các mâm lễ còn phải có thịt trâu sống và những con gà vịt còn sống để thả xuống suối hiến tế cho thuồng luồng để cầu mong cho mưa thuận gió hòa và thuồng luồng không làm hại người dân khi xuống suối… 
Tết cổ truyền là thời điểm để người Thái ở Nghĩa Lộ - Mường Lò cũng như người dân Việt Nam tưởng nhớ tổ tiên, các thần linh bảo trợ và tổng kết những thành quả sau một năm lao động vất vả. Đồng thời, đây cũng là dịp để mọi người cầu mong một năm mới nhiều sức khỏe, hạnh phúc và thành công. Bởi thế, nét đẹp trong tục thờ cúng ngày tết, ngày xuân của người Thái chính là sự thể hiện những khát khao đó và những giá trị này luôn được lưu giữ, kế thừa, phát huy để làm giàu thêm bản sắc văn hóa dân tộc.
Ngọc Sơn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tìm về miền thiêng

Tìm về miền thiêng

Ở Mường Lò, có một dòng thác được người Thái đen lưu truyền là con đường đưa linh hồn trở về cõi trời. Bên dòng nước ấy là bãi đá cổ Đông Quái Hà gắn với những câu chuyện về tín ngưỡng, nguồn cội và đời sống của cộng đồng. 

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Giữ mạch nguồn văn hóa Nùng

Ở Lục Yên hôm nay, những bộ áo chàm truyền thống, tiếng nói, lời hát và phong tục của đồng bào dân tộc Nùng vẫn đang được gìn giữ. Từ nỗi lo tiếng mẹ đẻ dần mai một đến hành trình khôi phục trang phục truyền thống, kết nối cộng đồng, người Nùng nơi đây đang nỗ lực trao truyền những giá trị văn hóa của dân tộc cho thế hệ mai sau.

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, tỉnh Lào Cai tổ chức nhiều hoạt động đặc sắc. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật "Lào Cai - Sắc màu hội tụ" diễn ra lúc 20h00' ngày 23/11/2026 (thứ Hai), được truyền hình trực tiếp trên sóng Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai. Trước đó, chương trình diễu diễn đường phố bắt đầu từ 19h15' cùng ngày. Dịp này, tỉnh cũng tổ chức khai trương “Không gian trà Shan và Sắc màu thổ cẩm”.

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Ở Nghĩa Đô (Lào Cai), những câu chuyện về nếp sống xưa vẫn được lưu giữ qua từng chiếc làn, giỏ đan bằng tre, giang, nứa. Với nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị San, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng thủ công mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Bằng tình yêu nghề và đôi bàn tay khéo léo, bà đang góp phần giữ gìn một nét văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Không cần thiết bị đắt tiền hay ê-kíp chuyên nghiệp, bằng chiếc máy quay và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc, những người trẻ dân tộc Tày ở Lào Cai đang từng ngày kể câu chuyện về quê hương trên các nền tảng mạng xã hội. 

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Một điệu Xòe Thái, một phiên chợ vùng cao, một nghề thủ công truyền thống hay một lễ hội của đồng bào các dân tộc không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, mà còn chứa đựng tri thức, ký ức và bản sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên đặc biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. 

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định ghi danh 3 di sản văn hóa phi vật thể của Lào Cai đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là tin vui và có ý nghĩa trong dịp Lào Cai hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

fb yt zl tw