Với thời lượng gần 1 giờ 50 phút, bài diễn văn của ông trở thành Thông điệp Liên bang dài nhất trong lịch sử, vượt kỷ lục 1 giờ 28 phút do cựu Tổng thống Bill Clinton thiết lập năm 2000. Mở đầu, ông tuyên bố: "Nước Mỹ đã trở lại: lớn hơn, tốt đẹp hơn, giàu có hơn và mạnh mẽ hơn bao giờ hết". Kết thúc bài phát biểu, ông lặp lại thông điệp lạc quan khi nhấn mạnh tương lai của nước Mỹ sẽ "to lớn hơn, rực rỡ hơn và vinh quang hơn bao giờ hết".
Kinh tế là trọng tâm
Trong gần một giờ đầu tiên, Tổng thống Trump tập trung vào các vấn đề kinh tế - lĩnh vực được coi là then chốt đối với triển vọng chính trị của ông trước cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới. Ông mô tả nền kinh tế Mỹ "đang phát lên tiếng gầm", viện dẫn đà tăng của thị trường chứng khoán và số liệu việc làm tích cực để khẳng định chính quyền của mình đã tạo ra "bước ngoặt của thời đại".
Đề cập đến chi phí sinh hoạt - mối quan tâm lớn nhất của cử tri - ông quy trách nhiệm cho đảng Dân chủ và người tiền nhiệm Joe Biden. "Chính sách của họ tạo ra giá cao; chính sách của chúng ta sẽ nhanh chóng chấm dứt điều đó", ông nói.
Tổng thống cũng giới thiệu trang web TrumpRx nhằm cung cấp thuốc giá rẻ cho người không có bảo hiểm; cho biết đã đạt thỏa thuận với các công ty công nghệ để kiểm soát chi phí điện năng trong bối cảnh nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo gia tăng; đồng thời ký sắc lệnh hạn chế các quỹ đầu tư Phố Wall mua số lượng lớn nhà ở đơn lập - động thái được cho là nhằm hạ nhiệt giá nhà.
Tuy nhiên, các số liệu mới công bố cho thấy tăng trưởng quý gần nhất chậm hơn dự kiến. Lạm phát đã hạ nhiệt so với giai đoạn cao điểm, song chưa "lao dốc" như Tổng thống tuyên bố. Giá thực phẩm, nhà ở, bảo hiểm và tiện ích sinh hoạt vẫn cao hơn đáng kể so với vài năm trước. Một khảo sát của Reuters/Ipsos cho thấy chỉ 36% người Mỹ hài lòng với cách điều hành kinh tế của ông Trump.
Đảng Dân chủ nhiều khả năng sẽ khai thác tâm lý bất mãn này trong cuộc bầu cử giữa kỳ, khi toàn bộ 435 ghế Hạ viện và khoảng một phần ba số ghế Thượng viện sẽ được bầu lại.
Thuế quan và thách thức từ Tòa án Tối cao
Thông điệp Liên bang năm nay được đưa ra trong bối cảnh chính sách thuế quan - một trụ cột trong chương trình nghị sự "Nước Mỹ trên hết" - vừa chịu cú sốc pháp lý lớn. Tòa án Tối cao Mỹ đã bác bỏ phần lớn các mức thuế nhập khẩu được áp đặt theo luật tình trạng khẩn cấp.
Ông Trump gọi đây là một "phán quyết đáng tiếc", song tỏ ra kiềm chế hơn so với những phát biểu trước đó. Tại nghị trường, ông bắt tay bốn thẩm phán có mặt và khẳng định quyết định trên sẽ không làm thay đổi định hướng thương mại của Mỹ.
Đáng chú ý, từ ngày 24/2, một mức thuế toàn cầu mới 10% đã có hiệu lực dựa trên cơ sở pháp lý thay thế mà ông mô tả là "đã được phê chuẩn đầy đủ và thử nghiệm kỹ lưỡng". Tổng thống cho biết mong muốn nâng mức này lên 15% và nhấn mạnh "không cần hành động của Quốc hội" để duy trì chính sách thuế mới.
Giới phân tích cảnh báo việc tiếp tục điều chỉnh thuế quan có thể tạo thêm bất ổn cho môi trường kinh doanh, trong khi cộng đồng doanh nghiệp lo ngại tác động dây chuyền đến chuỗi cung ứng và chi phí sản xuất.
Tranh cãi quanh chính sách nhập cư
Nhập cư tiếp tục là nội dung gây tranh luận gay gắt. Tái khẳng định quan điểm cứng rắn - vốn là trụ cột trong chiến dịch tranh cử năm 2024 - ông Trump cho rằng người nhập cư không giấy tờ là nguyên nhân gây ra làn sóng tội phạm bạo lực, dù nhiều nghiên cứu độc lập cho thấy mối liên hệ này không rõ ràng.
Ông chỉ trích các nghị sĩ Dân chủ vì từ chối cấp ngân sách cho Bộ An ninh Nội địa nếu không hạn chế các biện pháp thực thi nhập cư. Trong bài phát biểu, Tổng thống kêu gọi những người đồng tình với quan điểm "nghĩa vụ đầu tiên của chính phủ là bảo vệ công dân Mỹ, không phải người nhập cư bất hợp pháp" đứng lên.
Không khí nghị trường trở nên căng thẳng khi Hạ nghị sĩ Ilhan Omar lớn tiếng phản đối, cáo buộc Tổng thống "đã khiến người Mỹ thiệt mạng". Một nghị sĩ khác, ông Al Green, bị yêu cầu rời khỏi phòng họp sau khi giơ biểu ngữ phản đối - đánh dấu năm thứ hai liên tiếp ông bị trục xuất khỏi phiên họp Thông điệp Liên bang.
Theo các cuộc thăm dò gần đây, đa số người Mỹ cho rằng chiến dịch siết chặt nhập cư đã đi quá xa, đặc biệt sau một số vụ việc gây tranh cãi liên quan đến hoạt động thực thi của lực lượng liên bang.
Căng thẳng với Iran và những khoảng trống đối ngoại
Đối ngoại được đề cập tương đối hạn chế so với kỳ vọng. Tổng thống Trump tuyên bố đã "chấm dứt" tám cuộc chiến, song không nêu chi tiết cụ thể. Ông hầu như không đề cập đến Ukraine, dù đây là thời điểm đúng dịp tròn bốn năm kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự, cũng như không nhắc tới Trung Quốc.
Điểm nhấn hiếm hoi là Iran. Trong bối cảnh Mỹ tăng cường hiện diện quân sự tại Trung Đông, ông Trump khẳng định các cuộc không kích năm ngoái đã "xóa sổ chương trình vũ khí hạt nhân của Iran". Tuy nhiên, trước đó, một số quan chức Mỹ cho rằng Tehran có thể chỉ còn "một tuần" là đạt năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân.
Tổng thống Mỹ cho biết vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao, song nhấn mạnh Washington chưa nhận được cam kết rõ ràng từ Tehran rằng họ "sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân". Ông cũng cáo buộc Iran đang phát triển tên lửa có thể vươn tới lãnh thổ Mỹ - tuyên bố có thể khiến căng thẳng khu vực gia tăng.
Thông điệp Liên bang lần này phản ánh rõ phong cách quen thuộc của Tổng thống Trump: nhấn mạnh thành tựu, sử dụng ngôn từ mạnh mẽ và kêu gọi sự ủng hộ chính trị trực tiếp. Tuy nhiên, trong bối cảnh tỷ lệ ủng hộ sụt giảm và nền kinh tế còn nhiều thách thức, hiệu quả thực tế của thông điệp "kỷ nguyên vàng" vẫn là dấu hỏi.
Cuộc bầu cử giữa kỳ tháng 11 tới sẽ là phép thử quan trọng đối với chính quyền nhiệm kỳ hai của ông Trump, quyết định khả năng duy trì quyền kiểm soát Quốc hội của đảng Cộng hòa - và qua đó, định hình quỹ đạo chính sách của Mỹ trong những năm còn lại của nhiệm kỳ.
