Theo tờ The Guardian, các sân bay tại châu Âu cho biết tình trạng thiếu nhiên liệu hàng không có thể nhanh chóng trở nên nghiêm trọng, kéo theo nguy cơ hủy chuyến bay trên diện rộng tại Anh và Liên minh châu Âu (EU). Hiệp hội Sân bay châu Âu (ACI Europe) cho biết khu vực này đang tiến gần tới ngưỡng khủng hoảng nguồn cung.
Trong thư gửi các ủy viên năng lượng và giao thông của EU, ACI nhấn mạnh nếu hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz không được khôi phục một cách ổn định trong vòng ba tuần, tình trạng thiếu hụt nhiên liệu máy bay mang tính hệ thống sẽ trở thành hiện thực.
Diễn biến trên làm dấy lên lo ngại về làn sóng hủy chuyến và gián đoạn du lịch trong bối cảnh mùa cao điểm hè đang đến gần, đặc biệt nếu xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran tiếp tục kéo dài.
Từ đầu tháng 3, giá dầu đã tăng mạnh sau khi Iran gần như đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược đối với xuất khẩu năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh. Dù Mỹ đã công bố một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần, thị trường vẫn thận trọng khi giá dầu Brent duy trì quanh mức 96 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 72 USD trước xung đột.
Giá nhiên liệu hàng không toàn cầu cũng tăng đột biến, lên tới khoảng 1.650 USD/tấn, cao gấp hơn hai lần so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu của Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA). Châu Á là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất với mức tăng 163%, trong khi châu Âu ghi nhận mức tăng 138%.
Sự gián đoạn nguồn cung khiến các hãng hàng không và nhà nhập khẩu phải cạnh tranh khốc liệt để tìm nguồn nhiên liệu thay thế từ các khu vực khác.
Theo ông Rico Luman, chuyên gia kinh tế vận tải tại ngân hàng ING, nhiều hãng hàng không có thể buộc phải cắt giảm chuyến bay trong vài tuần tới khi lượng dự trữ nhiên liệu suy giảm, đặc biệt tại các sân bay nhỏ vốn chỉ đủ dự trữ trong khoảng 4 - 5 tuần.
Các tuyến bay du lịch ít phổ biến nhiều khả năng sẽ bị cắt giảm trước do dễ xử lý hành khách hơn. Thực tế, một số hãng nhỏ tại Anh đã bắt đầu hủy chuyến. Skybus đã đóng tuyến Newquay - London Gatwick, trong khi Aurigny cắt giảm các chuyến bay từ quần đảo Channel tới London, Paris và miền Tây Nam nước Anh.
Trên phạm vi toàn cầu, nhiều hãng hàng không lớn như Air New Zealand, AirAsia X, Vietnam Airlines và SAS cũng đã điều chỉnh lịch bay do chi phí nhiên liệu tăng cao. CEO Ryanair, ông Michael O’Leary, cho biết hãng này đang cân nhắc cắt giảm khoảng 10% số chuyến bay.
Trước khủng hoảng, hơn 60% nhiên liệu hàng không của châu Âu được nhập từ các nhà máy lọc dầu tại Vùng Vịnh, trong đó hơn 40% đi qua eo biển Hormuz. Việc Iran kiểm soát tuyến vận tải này đã khiến nguồn cung bị bóp nghẹt, buộc châu Âu phải cạnh tranh với châu Á để tiếp cận các lô hàng mới.
Không giống dầu thô có thể chuyển hướng qua đường ống, nhiên liệu hàng không phụ thuộc gần như hoàn toàn vào vận tải đường biển, khiến thị trường này dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc địa chính trị.
Các chuyến hàng cuối cùng từ Vùng Vịnh trước khi xung đột nổ ra đang dần cập cảng châu Âu, với một tàu chở nhiên liệu dự kiến đến Copenhagen, trong khi chuyến cuối cùng tới Anh đã cập bến Kent.
Ngoài việc đẩy giá vé máy bay tăng cao và góp phần làm gia tăng lạm phát, tình trạng thiếu nhiên liệu còn có thể gây tổn thất kinh tế lớn hơn nếu buộc người dân và doanh nghiệp phải hủy bỏ kế hoạch di chuyển hoặc trì hoãn hoạt động xuất khẩu.
ACI cảnh báo ngành hàng không đang ngày càng lo ngại về khả năng đảm bảo nguồn cung nhiên liệu, đồng thời kêu gọi EU theo dõi sát sao và có biện pháp ứng phó kịp thời. Tình hình đặc biệt đáng lo ngại khi bước vào mùa cao điểm du lịch hè - giai đoạn đóng vai trò then chốt đối với nhiều nền kinh tế phụ thuộc vào du lịch.
Theo IATA, ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, thị trường cũng có thể mất nhiều tháng để phục hồi nguồn cung do năng lực lọc dầu tại Trung Đông đã bị gián đoạn. Trước khi xảy ra khủng hoảng, tổ chức này từng dự báo lưu lượng hành khách hàng không toàn cầu sẽ tăng 4,9% trong năm 2026, nhưng triển vọng này hiện đang bị đe dọa nghiêm trọng.
