Hiện nay, logistics xanh là một trong những trụ cột quan trọng giúp Việt Nam thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) đã cam kết tại COP26. Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng, việc chuyển đổi xanh không thể tự thân vận hành nếu thiếu đi các chính sách tài chính đủ lực, đúng lúc và trúng đích.
Ngoài ra, doanh nghiệp muốn chuyển đổi xanh cũng cần đầu tư vào phương tiện vận tải thân thiện với môi trường, kho bãi tiết kiệm năng lượng, hệ thống quản lý phát thải số hóa… Những điều kiện này lại đòi hỏi chi phí lớn và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các chính sách tài chính từ cơ quan quản lý nhà nước.
Nhận định về bức tranh phát triển ngành logistics, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho rằng, logistics xanh sẽ là chìa khóa giúp doanh nghiệp Việt Nam tăng khả năng chống chịu trước những biến động toàn cầu và đáp ứng yêu cầu thị trường, đặc biệt là các chính sách thuế carbon của EU (CBAM).
“Các khoản đầu tư vào container thông minh, hệ thống vận hành tối ưu hay xe điện không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tiết giảm chi phí dài hạn, nhất là trong bối cảnh giá năng lượng biến động liên tục. Ngoài ra, lợi thế của logistics xanh không chỉ nằm ở khía cạnh chi phí mà còn ở khả năng tạo nên sức cạnh tranh. Chứng chỉ xanh sẽ sớm trở thành tấm “visa thương mại” quan trọng giúp doanh nghiệp thâm nhập các thị trường khắt khe” – ông Hải nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, hiện doanh nghiệp (DN) Việt Nam, đặc biệt là các DN vừa và nhỏ vẫn đang gặp vô vàn rào cản trong hành trình chuyển đổi logistics xanh. Theo bà Ngô Thị Thanh Vy - Phó Tổng Giám đốc Cảng Quốc tế Long An, vừa qua Việt Nam đã chủ động xây dựng chiến lược phát triển logistics quốc gia và đầu tư mạnh vào hạ tầng cảng biển.
Với đặc thù là trung tâm trung chuyển chiến lược phía Nam - khu vực chiếm khoảng 45% tổng lượng hàng qua cảng cả nước, Cảng Quốc tế Long An đang chứng minh rằng một cảng biển không chỉ là nơi bốc xếp mà còn là đầu mối đổi mới xanh trong toàn chuỗi logistics. Tuy nhiên, để hiện thực hóa những kế hoạch lớn, đơn vị rất cần sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách tài chính: từ tín dụng xanh, ưu đãi thuế đến các quỹ phát triển logistics.
Theo bà Vy, các khoản đầu tư cho vận tải thân thiện với môi trường, kho bãi tiết kiệm năng lượng hay hệ thống quản lý phát thải số hóa không hề nhỏ và không phải DN nào cũng đủ tiềm lực thực hiện nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp. Để tháo gỡ khó khăn, các DN đều kỳ vọng sẽ mở rộng mạng lưới hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước để xây dựng hệ sinh thái logistics toàn diện, hiện đại, bền vững và đẩy mạnh số hóa.
Ông Đào Duy Tám - Trưởng Ban Giám sát quản lý về hải quan (Tổng cục Hải quan) cho biết, hiện ngành hải quan đã số hóa toàn diện quy trình thông quan với sự hỗ trợ của AI, blockchain, dữ liệu lớn, mã QR… giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí và đặc biệt góp phần giảm lượng phát thải trong vận hành logistics.
Theo đó, 99,56% DN đã thực hiện thủ tục hải quan điện tử. Tuy nhiên, để logistics xanh thật sự trở thành xu hướng chủ đạo và lan tỏa đến mọi phân khúc DN, các cơ quan quản lý cần tập trung xây dựng, điều tiết một hệ sinh thái tài chính đồng bộ. Cụ thể, cần có chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng xanh, bảo lãnh vay vốn, hỗ trợ đổi mới công nghệ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tất cả phải gắn kết trong một khuôn khổ chính sách tổng thể và thống nhất.
Giới chuyên gia đánh giá, thiếu chính sách tài chính, DN sẽ không thể đơn độc chuyển đổi và nền kinh tế Việt Nam sẽ khó đạt mục tiêu xanh hóa hay chuyển đổi số hiệu quả trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, để thúc đẩy ngành này phát triển, Chính phủ cần sớm ban hành gói chính sách tổng lực, thiết kế rõ ràng các công cụ tài chính phù hợp với từng quy mô doanh nghiệp, từng giai đoạn chuyển đổi.
