Những vụ việc được giải quyết từ thực tiễn
Tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội cơ sở 2 tỉnh Lào Cai, có những con người gần như không còn dấu vết về thân nhân, quê quán. Họ là những người lang thang, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc những trường hợp không thể xác định được nhân thân.
Tại Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội cơ sở 2 tỉnh Lào Cai, có những con người gần như không còn dấu vết về thân nhân, quê quán. Họ là những người lang thang, người mất năng lực hành vi dân sự, hoặc những trường hợp không thể xác định được nhân thân.
Không giấy tờ tùy thân, không hộ khẩu, không căn cước công dân, những con người này gần như đứng ngoài hệ thống chính sách xã hội.
Thực tế nhiều năm qua cho thấy, việc xác định nhân thân để thực hiện các quyền cơ bản như khám chữa bệnh, hưởng chế độ bảo trợ xã hội, thậm chí là thủ tục mai táng khi qua đời cũng gặp rất nhiều khó khăn. Những rào cản hành chính khiến quyền lợi của họ bị hạn chế, trong khi bản thân họ lại không đủ điều kiện để tự bảo vệ quyền lợi của mình. Tuy nhiên, khi Nghị quyết 205 của Quốc hội được ban hành, một cơ chế mới đã được mở ra.
Bà Trần Thị Hương Giang, Phó Giám đốc Trung tâm Công tác xã hội và Bảo trợ xã hội tỉnh Lào Cai cho biết: Viện kiểm sát nhân dân đã chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng để hỗ trợ cấp thẻ cử tri, tiến tới hoàn thiện hồ sơ cấp căn cước công dân cho những đối tượng đặc biệt này. Việc làm tưởng chừng chỉ là thủ tục hành chính, nhưng lại mang ý nghĩa rất lớn. Đó không chỉ là trao một tấm thẻ, mà là trao lại quyền công dân cho những con người từng bị lãng quên.
Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ người yếu thế, Nghị quyết 205 còn mở rộng phạm vi sang bảo vệ lợi ích công cộng.
Tại xã Gia Phú, trong thời gian dài, một cơ sở chăn nuôi lợn quy mô lớn tại thôn Soi Cờ đã gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Nước thải chưa qua xử lý chảy ra suối, mùi hôi phát tán trong không khí, khiến cuộc sống của hàng chục hộ dân tại thôn Thái Bo bị ảnh hưởng.
Trước phản ánh của người dân, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực VI đã chủ động vào cuộc xác minh, thu thập thông tin, đồng thời đưa ra kiến nghị đối với chính quyền địa phương và cơ sở vi phạm.
Điểm đáng chú ý là một cơ chế giám sát định kỳ 20 ngày/lần đã được thiết lập. Điều này buộc cơ sở chăn nuôi phải khẩn trương đầu tư hệ thống xử lý chất thải, đồng thời thực hiện cam kết bảo vệ môi trường.
Từ một điểm nóng ô nhiễm kéo dài, môi trường sống của người dân đang dần được cải thiện. Điều này cho thấy, khi cơ quan công tố chủ động vào cuộc, những vấn đề tưởng như khó giải quyết lại có thể được tháo gỡ hiệu quả.
Chủ động bảo vệ công lý từ sớm, từ xa
Nghị quyết 205 được Quốc hội ban hành ngày 24/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Theo đó, viện kiểm sát nhân dân được quyền chủ động khởi kiện vụ án dân sự trong trường hợp quyền lợi của người yếu thế hoặc lợi ích công cộng bị xâm phạm nhưng không có người đứng ra khởi kiện.
Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ quyền con người, quyền công dân. Đặc biệt, đối với những nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật, phụ nữ mang thai, phụ nữ nuôi con nhỏ, người dân tộc thiểu số vùng khó khăn… việc tự đứng ra khởi kiện gần như là điều không thể.
Nghị quyết 205 đã giúp lấp đầy khoảng trống pháp lý này. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, viện kiểm sát có thể chủ động xác minh, thu thập chứng cứ và tiến hành khởi kiện nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.
Không chỉ vậy, nghị quyết còn mở rộng phạm vi bảo vệ lợi ích công trong các lĩnh vực như đất đai, môi trường, tài sản công, an toàn thực phẩm, bảo vệ người tiêu dùng, di sản văn hóa… Đây đều là những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sự phát triển bền vững của địa phương.
Dù chưa nằm trong nhóm 6 tỉnh, thành phố thí điểm, nhưng Viện kiểm sát nhân dân khu vực VI tỉnh Lào Cai đã chủ động triển khai các nội dung cốt lõi của Nghị quyết 205. Công tác tuyên truyền được đẩy mạnh, giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình.
Theo bà Đào Thị Thúy, Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực VI: Việc chủ động phát hiện, kiến nghị xử lý ngay từ đầu đã giúp ngăn chặn những vi phạm có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Đây cũng chính là tinh thần “bảo vệ công lý từ sớm, từ xa” mà Nghị quyết 205 hướng tới. Sau khi tuyên truyền rộng rãi, đơn vị đã tiếp nhận và phát hiện 3 vụ việc liên quan đến người yếu thế và môi trường.
Theo Nghị quyết 205, trong trường hợp các tổ chức, cá nhân không thực hiện kiến nghị, viện kiểm sát nhân dân có thể khởi kiện ra tòa án để bảo vệ lợi ích công cộng. Cơ chế này giúp tăng tính răn đe, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân trong việc tuân thủ pháp luật.
Đặc biệt, trong các lĩnh vực dễ phát sinh vi phạm như môi trường, an toàn thực phẩm, đất đai… cơ chế này sẽ giúp phát hiện và xử lý kịp thời, tránh để kéo dài gây bức xúc trong Nhân dân.
Không chỉ góp phần bảo vệ người yếu thế, Nghị quyết 205 còn giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường tính minh bạch, công bằng trong xã hội.
Từ những tấm thẻ cử tri trao cho người vô danh, đến việc xử lý ô nhiễm môi trường tại Gia Phú, Nghị quyết 205 đang từng bước đi vào cuộc sống. Trong khi nhiều người yếu thế còn gặp khó khăn trong tiếp cận pháp luật, việc viện kiểm sát chủ động bảo vệ quyền lợi là bước tiến quan trọng. Điều đó không chỉ góp phần bảo vệ quyền con người, mà còn tạo nền tảng xây dựng xã hội công bằng, văn minh.
