Hội thảo nhằm trao đổi, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế về tổ chức, vận hành hệ thống xác định danh tính hài cốt liệt sĩ bằng ADN; cập nhật các tiến bộ khoa học, công nghệ trong xét nghiệm, bảo quản và lưu trữ mẫu, quản lý và đối sánh dữ liệu.
Phát biểu tại hội thảo, Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng khẳng định, Đảng, Nhà nước và Quân đội nhân dân Việt Nam luôn dành sự quan tâm đặc biệt trong lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư nguồn lực cho công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, có ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam.
Theo Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là quá trình gồm nhiều khâu liên quan chặt chẽ với nhau, từ tìm kiếm, quy tập, lập hồ sơ, lấy mẫu, bảo quản, xét nghiệm đến quản lý dữ liệu, đối sánh và xác định danh tính. Vì vậy, cùng với việc tiếp cận công nghệ xét nghiệm mới, cần quan tâm đầy đủ đến tổ chức thực hiện, chất lượng từng khâu và sự phối hợp trong toàn bộ quá trình.
Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu đề nghị các đại biểu dự hội thảo tập trung trao đổi về kinh nghiệm tổ chức hệ thống xác định danh tính; chia sẻ kinh nghiệm triển khai tại những quốc gia có điều kiện tương đồng với Việt Nam; làm rõ cách thức kết nối giữa công tác tìm kiếm, quy tập, quản lý hồ sơ, thu thập mẫu đối chứng thân nhân và giám định ADN, qua đó, đề xuất những nội dung có thể vận dụng phù hợp với thực tiễn Việt Nam.
Chia sẻ tại hội thảo, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Jennifer Wicks cho rằng, tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là việc làm có ý nghĩa hết sức quan trọng, song những tác động của môi trường, hồ sơ, dữ liệu chưa đầy đủ và các nhân chứng ngày càng cao tuổi đã đặt ra nhiều nhiệm vụ to lớn cho quá trình này. Tuy nhiên, những tiến bộ khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực phân tích ADN, đang mở ra triển vọng mới trong việc phân tích các mẫu hài cốt bị suy thoái nghiêm trọng, xác định quan hệ huyết thống với thân nhân qua nhiều thế hệ và phát hiện dấu vết ADN trong môi trường. Đại sứ Jennifer Wicks khẳng định, Hoa Kỳ sẵn sàng hợp tác, đồng hành, đóng góp sức lực để hỗ trợ Việt Nam trong công tác nhân đạo cao cả này.
Với tinh thần trao đổi khách quan, tâm huyết, ý kiến của các chuyên gia trong nước và quốc tế đã tập trung vào kinh nghiệm xây dựng hệ thống định danh quy mô quốc gia; quy trình, tiêu chuẩn bảo quản, lưu trữ mẫu hài cốt trong thời gian dài; ứng dụng ADN môi trường (eDNA); phương pháp pháp y đối với mộ tập thể, mộ lẫn; các kỹ thuật xét nghiệm ADN mới, xu hướng giải trình tự gen thế hệ mới (NGS), kết hợp phân tích ADN ty thể (mtDNA) và ADN nhân (nDNA/STR), xử lý mẫu suy thoái hoặc có hàm lượng ADN thấp. Ngoài ra, nhiều ý kiến cũng quan tâm tới vấn đề về quản lý, vận hành phòng xét nghiệm, kiểm soát chất lượng và xây dựng hệ thống dữ liệu bảo đảm chuẩn hóa, khả năng truy xuất, kết nối, khai thác và bảo mật.
Trên cơ sở đề xuất, kiến nghị tại hội thảo, đại diện các cơ quan, chuyên gia cũng trao đổi, đánh giá khả năng vận dụng phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, đề xuất giải pháp nâng cao năng lực, chất lượng và hiệu quả công tác xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới hỗ trợ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Theo Ban tổ chức, các ý kiến, khuyến nghị tại hội thảo sẽ được nghiên cứu, tổng hợp để phục vụ đề xuất nhiệm vụ, giải pháp và lộ trình nâng cao năng lực xét nghiệm ADN, quản lý dữ liệu và ứng dụng công nghệ phù hợp, góp phần đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đáp ứng yêu cầu tri ân, đền ơn đáp nghĩa đối với các anh hùng liệt sĩ.
