Sau ngày giải phóng, tỉnh Lào Cai đứng trước những khó khăn lớn về kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và an ninh. Thực dân Pháp không từ bỏ ý định quay trở lại đánh chiếm Lào Cai, cấu kết với bọn can thiệp Mỹ, quân đội Tưởng Giới Thạch, tàn quân Quốc dân đảng và bọn tay sai thổ ty, ngụy quân trước đây để gây phỉ. Đây chính là một bộ phận của chiến tranh xâm lược của đế quốc khi đã ở thế thua.
Từ năm 1950 đến 1954 tại địa bàn Lào Cai, tổ chức biệt kích nhảy dù thuộc Bộ Tổng Tư lệnh quân đội Pháp (GCMA) đã gây ra 4 vụ phỉ với 5.500 tên, chiếm 8% dân số toàn tỉnh và bằng 1/3 số phỉ của cả miền Bắc lúc bấy giờ.
Phá tan lực lượng phỉ ở miền Đông
Đầu năm 1952, lực lượng phỉ ở miền Đông Lào Cai lúc này do trùm phỉ Châu Quáng Lồ chỉ huy, được sự trợ giúp của quan thầy Pháp và các thế lực phản động, chúng đã ráo riết hoạt động, liên tiếp tổ chức tiến công đánh chiếm các khu vực Mường Khương, Si Ma Cai, Bắc Hà. Các cuộc chiến đấu diễn ra giằng co, quyết liệt giữa ta và địch. Lực lượng của ta lúc này chỉ có 2 đại đội bộ đội địa phương tỉnh và 5 trung đội bộ đội địa phương, dân quân du kích huyện, trong khi lực lượng phỉ có lúc lên tới 3.000 tên.
Trước tình hình phỉ phát triển mạnh, cuối tháng 4/1952, Trung ương đã có chỉ thị phối hợp với nước bạn mở chiến dịch tiễu phỉ ở biên giới Lao - Hà từ Mường Khương (Lào Cai) đến Đồng Văn (Hà Giang) với nhiệm vụ tích cực phá âm mưu đế quốc, kiên quyết tiêu diệt hết bọn phản động, thổ phỉ. Các lực lượng của ta liên tục tổ chức bao vây tấn công địch, dồn quân phỉ vào thế co cụm, lẩn trốn trong dân, trong rừng và đã diễn ra nhiều trận chiến đấu vô cùng gay go quyết liệt, quân phỉ ngoan cố dựa vào thế núi rừng hiểm yếu, địa hình quen thuộc đã gây cho ta nhiều khó khăn, tổn thất. Lực lượng vũ trang của ta kết hợp tấn công quân sự với phát động quần chúng tham gia tiễu phỉ “gọi phỉ ra hàng, gọi dân về làng”. Đến cuối năm 1952, chiến dịch tiễu phỉ ở miền Đông cơ bản thắng lợi, trùm phỉ Châu Quáng Lồ và tên phó của hắn là Hẳng Sao Lùng đều bị tiêu diệt.
Đánh tan âm mưu phỉ hóa toàn dân của đế quốc
Bị thất bại nặng nề, địch âm mưu gây phỉ nổi loạn ở khu vực tam giác: Phong Thổ, Mường Hum, Kim Hoa, sau đó mở rộng địa bàn ra cả miền Tây. Âm mưu nổi phỉ lần này của địch quy mô lớn và xảo quyệt hơn các lần trước, chúng dùng biệt kích, thám báo thọc sâu gây cơ sở để nổi dậy, phối hợp với lực lượng phỉ từ bên ngoài đánh vào.
Được thực dân Pháp hậu thuẫn, bọn phỉ miền Tây liên tục tổ chức các đợt tấn công lấn chiếm và hoạt động phá hoại ở các địa phương lân cận và tấn công ra Lào Cai. Phối hợp với các đơn vị bộ đội địa phương tỉnh Yên Bái, quân và dân Lào Cai đã chiến đấu dũng cảm, giành giật quyết liệt với thổ phỉ, gây cho chúng nhiều thiệt hại, tiêu diệt tên đầu sỏ Châu A Chùa tại Sa Pa, bắt sống tên chỉ huy Sùng Seo Cấu… đánh bại nhiều đợt tấn công của phỉ ở Phong Thổ, Sa Pa, Bát Xát, thị xã Lào Cai.
Cùng lúc đó, bọn phỉ miền Đông lại trỗi dậy hoạt động mạnh. Tháng 10/1953, Trung ương và Khu ủy phát động chiến dịch tiễu phỉ ở Lào Cai, đồng chí Quốc Lịch (Trung đoàn phó Trung đoàn 246) là Chỉ huy trưởng, đồng chí Hoàng Trường Minh là Chính ủy mặt trận. Phong trào tiễu phỉ lan rộng khắp hai miền Đông – Tây tỉnh Lào Cai. Tháng 8/1954, Tỉnh ủy quyết định mở chiến dịch tiễu phỉ toàn tỉnh với phương châm “lấy tấn công chính trị làm chủ yếu, quân sự làm áp lực. Kiên quyết tiêu diệt bọn phỉ đầu sỏ, ngoan cố, không chịu ra hàng nộp vũ khí”, tác chiến “đánh nhỏ, thọc sâu, ăn chắc”.
Trong 10 tháng liên tục, ta vừa tác chiến lùng sục, vừa phát động quần chúng đấu tranh. Đến tháng 5/1954, toàn bộ lực lượng phỉ ở hai miền Đông - Tây bị tan rã, xóa sổ, 4.786 tên phỉ bị tiêu diệt, ra hàng và bị bắt sống.
Những thắng lợi của quân và dân Lào Cai đã đập tan âm mưu gây phỉ của địch, góp phần cùng cả nước đánh bại chiến lược “Đánh nhanh, thắng nhanh”, chiến lược “Lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” của đế quốc Pháp và can thiệp Mỹ cùng âm mưu chia để trị “Dùng người Việt trị người Việt” và ý đồ lập “Xứ Thái tự trị”, “Xứ Nùng tự trị” của chúng. Trong phong trào giết giặc lập công, toàn tỉnh có 125 chiến sĩ thi đua, 1.483 lượt đồng chí được Nhà nước tặng thưởng huân, huy chương các loại. Lực lượng vũ trang tỉnh thực sự phát huy vai trò nòng cốt trong phong trào toàn dân đánh giặc, ngày càng trưởng thành, lớn mạnh.
