Hệ lụy từ việc lạm dụng điện thoại
Trong những năm gần đây, hình ảnh học sinh ngồi lặng lẽ bấm điện thoại, thay vì vui chơi, giao lưu trong giờ ra chơi không còn xa lạ. Sân trường vốn rộn rã tiếng cười, trò chơi, giờ đây ở nhiều nơi trở nên im ắng, thiếu sức sống.
Theo Thượng tá Trần Văn Đông, Phó Trưởng phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an TP Hồ Chí Minh, tỷ lệ người dùng mạng xã hội ở Việt Nam chiếm tới 93%, trong đó nhóm dưới 13 tuổi lại có tỷ lệ sử dụng cao nhất, trung bình 6,2 giờ/ngày.
“Khoảng 90% trẻ em tiếp cận mạng xã hội hằng ngày đối diện với các nguy cơ bị lừa đảo, xâm phạm đời tư, bắt cóc trực tuyến hay tiếp cận tin xấu độc. Nếu việc sử dụng điện thoại trong giờ ra chơi và giờ học không được kiểm soát, rủi ro càng tăng cao”, Thượng tá Trần Văn Đông nhấn mạnh.
Không chỉ ảnh hưởng đến an toàn, việc lạm dụng điện thoại còn tác động tiêu cực đến sức khỏe tinh thần của học sinh. TS Bùi Hồng Quân, giảng viên Khoa Tâm lý, Trường ĐH Sư phạm TP Hồ Chí Minh phân tích: “Sử dụng điện thoại quá nhiều khiến các em hạn chế vận động, giảm khả năng kết nối xã hội, dễ rơi vào cảm giác cô lập. Những học sinh dành nhiều thời gian cho điện thoại thường có kết quả học tập thấp hơn. Để một học sinh hạnh phúc, các em cần ba sự kết nối: với bản thân, với người khác và với thiên nhiên. Điện thoại, nếu dùng thiếu kiểm soát, sẽ cản trở cả ba sự kết nối đó”.
Chính các học sinh cũng thừa nhận mặt trái của chiếc điện thoại. Em Khuyến Nghi, học sinh Trường THPT Phong Phú chia sẻ: “Con có sử dụng điện thoại để thuyết trình, chuẩn bị bài hoặc đọc báo. Con chưa bị ảnh hưởng bởi tệ nạn trên mạng, nhưng con thấy bạn bè trong lớp nhiều khi mải mê bấm điện thoại mà ít trò chuyện với nhau”.
Ở góc độ gia đình, phụ huynh cũng có những quan điểm đa chiều. Ông Cao Sơn, phụ huynh có con đang theo học tại Trường THPT Thạnh Lộc cho biết: “Không nên để các con dùng điện thoại trong giờ ra chơi vì sẽ hạn chế giao tiếp bạn bè. Tuy nhiên, cũng không nên cấm hoàn toàn vì điện thoại còn là công cụ liên lạc cần thiết. Quan trọng là phải có sự kiểm soát giữa gia đình và nhà trường”.
Còn phụ huynh Hồ Minh Chiến (Trường THPT Lương Thế Vinh) chia sẻ kinh nghiệm: “Gia đình tôi thường tổ chức sinh hoạt sau bữa cơm tối, chia sẻ thông tin và định hướng cho con, giúp các cháu giảm lệ thuộc điện thoại”.
Những giải pháp từ thực tiễn nhà trường
Trước những hệ lụy này, nhiều trường tại thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai mô hình hạn chế điện thoại, coi đây là giải pháp xây dựng nếp sống học đường lành mạnh.
Trường THPT Bà Điểm (Hóc Môn) có quy định cấm học sinh mang điện thoại vào lớp và đã được duy trì hơn 15 năm. “Từ thời còn Nokia đến nay, trường nghiêm cấm học sinh mang điện thoại vào lớp. Khi có thông tư cho phép sử dụng trong học tập, trường chỉ cho dùng trong giờ ngoại ngữ. Nếu vi phạm lần đầu, giáo viên nhắc nhở, tái phạm sẽ mời phụ huynh phối hợp, tìm biện pháp khắc phục. Nhờ vậy, nề nếp học tập ổn định và các em học sinh đều tuân thủ đúng quy định”, Hiệu trưởng Võ Thành Danh cho biết.
Thầy Lương Văn Định, Hiệu trưởng Trường THPT Thạnh Lộc cũng đã chia sẻ mô hình “Không sử dụng điện thoại trong nhà trường, kể cả giờ ra chơi” được áp dụng từ năm học vừa qua. Để bù đắp cho học sinh, thầy cô đã xây dựng “Sân chơi sáng tạo” với bóng chuyền, cầu lông, bóng rổ, cờ vua, câu lạc bộ âm nhạc, văn nghệ. Kết quả sau một năm, các em học sinh tập trung hơn, mâu thuẫn trên không gian mạng giảm hẳn, tinh thần và sức khỏe cải thiện rõ rệt. Nhiều em chia sẻ: “Giờ ra chơi vui hơn, có nhiều kỷ niệm, em thấy giao lưu và kết nối với bạn bè được nhiều hơn”.
Một mô hình khác cũng hiệu quả là “túi gửi điện thoại” tại Trường THPT Lương Thế Vinh. Theo thầy Hà Hữu Thạch, Hiệu trưởng nhà trường, mỗi lớp đều có túi đựng điện thoại. Khi đến lớp, học sinh tự giác nộp cho lớp trưởng, gửi an toàn tại phòng giám thị và chỉ nhận lại khi tan học.
Trường cũng tổ chức tuyên truyền, họp phụ huynh, ký cam kết để tạo sự đồng thuận. Song song đó, nhiều hoạt động thay thế được triển khai như thể thao, nhảy hiện đại, trò chơi dân gian, biểu diễn văn nghệ. Sau hơn 20 năm áp dụng, kết quả rõ rệt: 100% học sinh không dùng điện thoại trong khuôn viên trường, thành tích học tập cải thiện, nhiều phụ huynh chọn trường vì quy định này.
“Chúng ta hiện phụ thuộc vào điện thoại quá nhiều. Với học sinh, thiết bị này có thể cần thiết khi tra cứu hoặc liên hệ với cha mẹ, nhưng việc sử dụng cần giới hạn để tránh lệ thuộc và rủi ro. Ra chơi nên khuyến khích các em tham gia trò chơi tập thể, chương trình phát thanh học đường, hoạt động văn nghệ. Quan trọng nhất là phải có sự đồng thuận giữa học sinh, phụ huynh và giáo viên”, Tiến sĩ Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hồ Chí Minh cho biết.
Theo đó, để giúp học sinh giảm thời gian dùng điện thoại, Thượng tá Trần Văn Đông đề xuất ba nhóm giải pháp: Phân tích rõ mặt tích cực và tiêu cực của điện thoại trong học đường; xây dựng hoạt động thay thế, tạo môi trường giao tiếp trực tiếp cho học sinh; thực hiện theo tinh thần Nghị quyết 71, đưa khoa học công nghệ vào giáo dục nhưng phải quản lý chặt chẽ, sử dụng đúng mục đích.
Tiến sĩ Bùi Hồng Quân khẳng định: “Ở cả ba vai trò phụ huynh, nhà giáo dục và nhà tâm lý tôi đều ủng hộ việc hạn chế điện thoại trong giờ ra chơi. Đây không phải phủ nhận công nghệ, mà là cách hướng dẫn học sinh sử dụng điện thoại có trách nhiệm, đồng thời nuôi dưỡng sự phát triển toàn diện”.
